Νευροδιαφορετικότητα

Νευροδιαφορετικότητα

Η νευροδιαφορετικότητα είναι ένας όρος που περιγράφει τον διαφορετικό τρόπο σκέψης και επεξεργασίας των πληροφοριών και χρησιμοποιείται συχνά ως θετική προσέγγιση για τον αυτισμό. Ο όρος "νευροδιαφορετικότητα" (neurodiversity) έγινε πιο δημοφιλής καθώς χρησιμοποιήθηκε για την ενδυνάμωση, την προώθηση των θετικών ιδιοτήτων των νευροδιαφορετικών ανθρώπων και την αποφυγή του στίγματος που συνδέεται με την διάγνωση του αυτισμού.

Τι είναι η νευροδιαφορετικότητα;

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε αρχικά από την κοινωνιολόγο Judy Singer, η οποία, ούσα στο φάσμα του αυτισμού, ήθελε να βοηθήσει ώστε η νευρολογική διαφορετικότητα να γίνει αναγνωρίσιμη, αποδεκτή και σεβαστή ως διαφορά, και να μην μοιάζει ως ελάττωμα.

Ο όρος νευροδιαφορετικότητα μπορεί να βοηθήσει πολλά νευροδιαφορετικά άτομα να διαχειριστούν το στίγμα και τους αρνητικούς συσχετισμούς. Αντί κάποιος να δίνει σημασία στα ελαττώματα, η νευροδιαφορετικότητα επισημαίνει ότι στα νευροδιαφορετικά άτομα ο εγκέφαλος λειτουργεί διαφορετικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο τρόπος σκέψης τους ή η επεξεργασία των πληροφοριών είναι "λάθος", απλά είναι διαφορετικός από τον νευροτυπικό τρόπο σκέψης.

Η νευροδιαφορετικότητα ως ιδέα δείχνει ότι δεν είναι ανάγκη να "διορθωθεί" κάτι. Αντιθέτως, υποστηρίζει ότι πρέπει να γίνουν προσαρμογές στο περιβάλλον (όπως πιο απαλό ή φυσικό φως στα καταστήματα, την δυνατότητα διαλειμμάτων στη δουλειά).

Συχνότητα νευροδιαφορετικότητας

Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στους 7 ανθρώπους έχουν κάποιες νευροαναπτυξιακές διαφορές. Αυτό σημαίνει, ότι ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνει ο εγκέφαλος, λειτουργεί και επεξεργάζεται τις πληροφορίες είναι διαφορετικός από τον νευροτυπικό των υπόλοιπων ανθρώπων.

Καταστάσεις νευροδιαφορετικότητας

Υπάρχουν πολλές διαφορετικές καταστάσεις που έχουν σχέση με τη νευροδιαφορετικότητα.

1. Διαταραχές στο φάσμα του αυτισμού

Περίπου το 1-2% του πληθυσμού έχει κάποια διαταραχή στο φάσμα του αυτισμού.¹ Lord, C., et al. (2022). The Lancet Commission on the future of care and clinical research in autism. The Lancet, 399(10321), 271-334. Ο αυτισμός είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται κάποιος τον κόσμο. Τα αυτιστικά άτομα έχουν δυσκολίες στην επικοινωνία και αισθητηριακή ευαισθησία. Μπορεί να έχουν επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή συγκεκριμένα ενδιαφέροντα. Είναι σημαντικό να έχετε στο μυαλό σας ότι ο αυτισμός περιλαμβάνει πολλές διαταραχές, και κάθε άτομο δεν έχει τα ίδια συμπτώματα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο όρος "Σύνδρομο Asperger" (πλέον ενταγμένος στη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος κατά DSM-5) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει άτομα με υψηλή λειτουργικότητα.

2. ΔΕΠΥ

Η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα (ADHD) επηρεάζει το 3-5% των παιδιών και το 2% των ενηλίκων.² Thapar, A., et al. (2016). Attention deficit hyperactivity disorder. The Lancet, 389(10067), 412-414. Είναι μια κατάσταση που τυπικά επηρεάζει την ικανότητα συγκέντρωσης κάποιου. Ένα άτομο μπορεί να είναι απρόσεκτο, υπερκινητικό και παρορμητικό.

3. Δυσλεξία

Περίπου το 10% των ανθρώπων έχουν δυσλεξία. Είναι μια μαθησιακή δυσκολία και τα άτομα έχουν δυσκολία στο να διαβάσουν, να συλλαβίσουν και να γράψουν σωστά. Μπορεί επίσης να έχουν δυσκολία στο να μιλούν, να κάνουν προτάσεις, να έχουν θέματα στην οργάνωση ή στη μνήμη.

4. Δυσπραξία

Επηρεάζει την κίνηση και τον συντονισμό, και τα άτομα με δυσπραξία είναι δύσκολο να διατηρούν την ισορροπία τους, να παίζουν σπορ ή να μαθαίνουν να οδηγούν αυτοκίνητο.

5. Δυσαριθμησία

Επηρεάζει την ικανότητα κάποιου να κατανοεί βασικές μαθηματικές πράξεις.

6. Σύνδρομο Tourette

Είναι μια νευρολογική κατάσταση που περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες, ακούσιες κινήσεις και φωνές (αναφέρονται ως "τικ"). Το σύνδρομο Tourette επηρεάζει 1 στα 100 παιδιά. Τα τικ μπορεί να διαφέρουν ως προς την πολυπλοκότητα και την παρουσίαση. Μπορεί να είναι φωνητικά τικ, όπως τα ουρλιαχτά, ο βήχας, ή άλλα τικ όπως οι απότομες κινήσεις, το ανοιγοκλείσιμο των ματιών.

Νευροδιαφορετικότητα και ψυχική υγεία

Η νευροδιαφορετικότητα δεν αποτελεί από μόνη της ψυχική νόσο, ούτε η ύπαρξή της συνεπάγεται αυτόματα κάποιο θέμα ψυχικής υγείας. Ωστόσο, οι άνθρωποι που ανήκουν σε αυτό το φάσμα μπορεί να έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό.

Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τη νευροδιαφορετικότητα από τις συνοδές ψυχικές διαταραχές. Η εμπειρία δείχνει ότι το άγχος συχνά δεν πηγάζει από την ίδια την νευρολογική διαφορά, αλλά από την προσπάθεια του ατόμου να προσαρμοστεί σε ένα μη φιλικό περιβάλλον.

Οι μελέτες δείχνουν ότι η διάγνωση του αυτισμού, της δυσπραξίας, ή της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα συσχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης κατάθλιψης και άγχους.³ Lai, M. C., et al. (2019). Prevalence of co-occurring mental health diagnoses in the autism population: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 6(10), 819-829. Τα άτομα με αυτισμό εμφανίζουν πιο συχνά διατροφικές διαταραχές και διαταραχές της διάθεσης, όπως η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή OCD. Ωστόσο, υπάρχει μεγάλη συζήτηση αν τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν ξεχωριστές καταστάσεις ψυχικής υγείας (όπως η διαταραχή γενικευμένου άγχους) ή αν κάποιες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν μπορεί να διαγνωστούν εσφαλμένα ως ξεχωριστή κατάσταση.

Νευροδιαφορετικότητα και ευεξία

Τα άτομα με νευροδιαφορετικότητα μπορεί να νιώθουν πίεση να συμμορφωθούν με τα νευροτυπικά πρότυπα ή τις προσδοκίες, πράγμα που έχει κόστος στην ψυχική τους υγεία. Η κοινωνική κάλυψη είναι κάτι πολύ σύνηθες, όταν τα άτομα προσπαθούν να εμφανιστούν ως "φυσιολογικά" σε κοινωνικές καταστάσεις. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την ψεύτικη επαφή με τα μάτια στη διάρκεια μιας συζήτησης και τα ψεύτικα χαμόγελα ή άλλες εκφράσεις του προσώπου. Αυτό μπορεί να είναι ψυχικά εξουθενωτικά, και με τον καιρό να έχει αρνητικές επιδράσεις στην συνολική αίσθηση της ευεξίας.

Νευροδιαφορετικότητα στην εργασία

Κάθε νευροδιαφορετικό άτομο χρειάζεται να αντιμετωπίσει μοναδικές προκλήσεις στη δουλειά όπως:

• υπερβολικό στρες
• δυσκολία στη συγκέντρωση
• δυσκολία στη διαχείριση χρόνου
• δυσκολία στην τήρηση του προγράμματος
• ασθένειες
• συναισθήματα άγχους κατά την αλληλεπίδραση με συνεργάτες

Με τον καιρό, μερικοί άνθρωποι αποκτούν ανθεκτικότητα και μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν αυτές τις δυσκολίες. Άλλοι μπορεί να συνεχίζουν να δυσκολεύονται και να έχουν όφελος από την επιπλέον στήριξη.

Μεγάλες εταιρείες παγκοσμίως αναγνωρίζουν πλέον ότι η πρόσληψη νευροδιαφορετικών ατόμων δεν είναι φιλανθρωπία, αλλά ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η ικανότητα για βαθιά συγκέντρωση και καινοτόμο σκέψη οδηγεί συχνά σε υψηλότερη παραγωγικότητα και ποιότητα εργασίας

Διάγνωση

Η διάγνωση είναι μια πρόκληση. Στην κλινική πρακτική, παρατηρούμε συχνά ότι πολλοί ενήλικες αναζητούν διάγνωση μετά την ταυτοποίηση των παιδιών τους, αναγνωρίζοντας κοινά χαρακτηριστικά στη δική τους συμπεριφορά. Το πρώτο βήμα είναι να μιλήσετε με τον γιατρό σας ώστε να σας παρέχει συμβουλές και καθοδήγηση για την συνέχεια.

Αν και η αποδοχή της διάγνωσης μπορεί να προκαλεί ποικίλα συναισθήματα, άλλοι νιώθουν καλά με τη διάγνωση. Μερικοί άνθρωποι έτσι κατανοούν γιατί μερικά πράγματα είναι δύσκολα, και βρίσκουν νέους τρόπους να τα αντιμετωπίσουν. Για άλλους, είναι ένα βήμα για να ζητήσουν υποστήριξη και βοήθεια.

Νευροδιαφορετικότητα και ψυχοθεραπεία

Η ψυχοθεραπεία είναι βοηθητική για τα νευροδιαφορετικά άτομα. Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να σας προσφέρει υποστήριξη για όλες τις προκλήσεις που αντιμετωπίζετε, όπως η κατάθλιψη, το άγχος. Μπορείτε να μάθετε να αναγνωρίζετε τις πηγές του άγχους σας. Η νευροδιαφορετικότητα σημαίνει ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί διαφορετικά. Αυτό δεν μπορεί να "θεραπευτεί" ή να "διορθωθεί".

Ο στόχος της ψυχοθεραπείας είναι να παρέχει ένα ασφαλές περιβάλλον ώστε τα άτομα να μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά για όσα αντιμετωπίζουν χωρίς φόβο και κριτική, να αποδεχτούν την διαφορετικότητά τους, να ενδυναμωθούν ψυχικά και να αποκτήσουν νέες στρατηγικές διαχείρισης των δυσκολιών. Ο θεραπευτικός στόχος δεν είναι η αλλαγή της προσωπικότητας, αλλά η εγκαθίδρυση μιας λειτουργικής σχέσης με τον εαυτό.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Lord, C., et al. (2022). The Lancet Commission on the future of care and clinical research in autism. The Lancet, 399(10321), 271-334. [link]
2. ↸2.Thapar, A., et al. (2016). Attention deficit hyperactivity disorder. The Lancet, 389(10067), 412-414. [link]
3. ↸3.Lai, M. C., et al. (2019). Prevalence of co-occurring mental health diagnoses in the autism population: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 6(10), 819-829. [link]