Πρόπολη: οφέλη και παρενέργειες

Τι είναι η πρόπολη; Ιδιότητες, παρενέργειες

Η λέξη "πρόπολη" προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις "προ" και το "πόλις" και σημαίνει "υπερασπιστής της πόλης". Η πρόπολη χρησιμοποιείται από τις μέλισσες για να στεγανοποιήσουν και να απολυμαίνουν το εσωτερικό της κυψέλης. Η πρόπολη λειτουργεί ως προστατευτικό περίβλημα για τις μέλισσες από τα βακτήρια και τις μολύνσεις, ενώ παραδοσιακά της αποδίδονται καταπραϋντικές και υποστηρικτικές ιδιότητες.

Χιλιάδες χρόνια πριν, οι αρχαίοι πολιτισμοί χρησιμοποιούσαν την πρόπολη για τις ιατρικές της ιδιότητες. Οι Έλληνες την χρησιμοποιούσαν για τη φροντίδα των αποστημάτων. Οι Ασσύριοι την τοποθετούσαν σε τραύματα και όγκους για την καταπολέμηση της λοίμωξης και την ενίσχυση της διαδικασίας της επούλωσης. Oι Ρωμαίοι προώθησαν την ανάπτυξη της μελισσοκομίας και τις γνώσεις για την πρόπολη, την οποία οι στρατιώτες είχαν μαζί τους στον πόλεμο για την επούλωση των τραυμάτων ή την χρησιμοποιούσαν σαν τονωτικό καθώς ήθελαν να κατακτήσουν τον κόσμο.

Οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν κρέμες πρόπολης για να περιποιηθούν το πρόσωπο και το σώμα τους και για πολλά γυναικολογικά προβλήματα. Τη δεκαετία του 1990 υπήρξε ένα έντονο ενδιαφέρον για την πρόπολη, όταν ήρθαν στο φως τα οφέλη της και οι άνθρωποι άρχισαν να μιλούν για τις εμπειρίες από τη χρήση της και το πως βοηθήθηκαν να αντιμετωπίσουν πολλά προβλήματα υγείας.

Η σύσταση της πρόπολης εξαρτάται από την τοποθεσία του μελισσιού και σε τι δέντρα και λουλούδια έχουν πρόσβαση. Για παράδειγμα, η πρόπολη από την Ευρώπη δεν έχει ακριβώς την ίδια χημική σύσταση με την πρόπολη από την Αμερική. Το χρώμα της πρόπολης ποικίλει από κίτρινο-πράσινο, πορτοκαλο-πράσινο μέχρι καστανό και σκούρο καφέ, και εξαρτάται από το φυτό προέλευσής της, από τις προσμείξεις κεριού και γύρης αλλά και από τον χρόνο παραμονής της στην κυψέλη.

Ενεργά Συστατικά

Η πρόπολη αποτελεί ένα πολύπλοκο φυσικό μείγμα ρητινωδών ουσιών. Αποτελείται συνήθως από 50% ρητίνες, 30% φυσικά κεριά, 10% αιθέρια έλαια, 5% γύρη και 5% διάφορες οργανικές ενώσεις. Τα κυριότερα ενεργά συστατικά της περιλαμβάνουν ισχυρά φλαβονοειδή (όπως η γαλανγίνη και η χρυσίνη), φαινολικά οξέα (όπως το καφεϊκό οξύ) και τερπένια. Αυτά τα φυσικά μικροθρεπτικά συστατικά συμβάλλουν στη συνολική υποστηρικτική και αντιοξειδωτική της δράση στον ανθρώπινο οργανισμό.

Πιθανά Οφέλη της Πρόπολης

Η πρόπολη έχει πολλά οφέλη που βοηθούν στη βελτίωση της συνολικής μας υγείας. Οι ερευνητές έχουν αναγνωρίσει περισσότερες από 300 χημικές ενώσεις στην πρόπολη. Η πλειοψηφία των οποίων είναι πολυφαινόλες. Οι πολυφαινόλες είναι αντιοξειδωτικά που συμβάλλουν στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες.

Πιο συγκεκριμένα, η πρόπολη περιέχει πολυφαινόλες που ονομάζονται φλαβονοειδή. Τα φλαβονοειδή παράγονται από τα φυτά σαν ασπίδα προστασίας. Υπάρχουν σε πολλές τροφές με αντιοξειδωτική δράση, όπως:

• Τα φρούτα
• Το πράσινο τσάι
• Τα λαχανικά
• Το κόκκινο κρασί

Τι δείχνουν οι μελέτες για την πρόπολη;

Η πρόπολη έχει αντιβακτηριδιακές, αντιϊκές, αντιμυκητιακές, και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Όμως τα επιστημονικά δεδομένα για την πρόπολη είναι περιορισμένα. Η πρόπολη έχει μελετηθεί για την πιθανή συμβολή της στην προστασία έναντι ορισμένων μικροοργανισμών σε εργαστηριακό επίπεδο.

Ορισμένες προκαταρκτικές μελέτες διερευνούν τη δράση της πρόπολης ως συμπλήρωμα διατροφής για την υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος κατά την περίοδο των εποχικών ιώσεων του ανώτερου αναπνευστικού. Σε in vitro (εργαστηριακές) έρευνες έχει εξεταστεί η επίδραση των φλαβονοειδών της πρόπολης σε ιογενείς λοιμώξεις, ωστόσο απαιτούνται εκτενείς κλινικές δοκιμές για να επιβεβαιωθεί οποιοδήποτε όφελος στον άνθρωπο, ειδικά για σύγχρονους ιούς όπως ο SARS-CoV-2. ¹ Berretta, A. A., et al. (2020). Propolis and its potential against SARS-CoV-2 infection mechanisms and COVID-19 disease.³ National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). (2023). Dietary Supplements in the Time of COVID-19.

Υπάρχουν αναφορές ότι η πρόπολη μπορεί να έχει επικουρικό ρόλο στην ανακούφιση ορισμένων ήπιων συμπτωμάτων των εποχικών αλλεργιών, αν και δεν υποκαθιστά την αντιαλλεργική αγωγή.

Επιπλέον, κάποιες μελέτες βρίσκονται σε αρχικό στάδιο διερεύνησης πιθανών μεταβολικών οφελών της πρόπολης, αλλά δεν επαρκούν για να προταθεί ως ρυθμιστής της γλυκόζης ή των θυρεοειδικών ορμονών.

1. Τραύματα και Δερματικές Βλάβες

Η πρόπολη περιέχει μια ένωση που ονομάζεται πινοσεμπρίνη, ένα φλαβονοειδές που έχει αντιμυκητιακή δράση. Αυτές οι αντιφλεγμονώδεις και αντιμικροβιακές ιδιότητες κάνουν την πρόπολη βοηθητική στην επούλωση των τραυμάτων. Μια μελέτη έδειξε ότι η πρόπολη μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους που έχουν τραυματικά εγκαύματα να επουλωθούν γρηγορότερα επιταχύνοντας την ανάπτυξη νέων υγιών κυττάρων.

Μια άλλη μελέτη έδειξε ότι το τοπικό αλκοολικό εκχύλισμα πρόπολης είναι πιο αποτελεσματικό από ότι μια στεροειδή κρέμα στη μείωση των μαστοκυττάρων σε τραύματα στοματικής χειρουργικής. Τα μαστοκύτταρα συνδέονται με τη φλεγμονή και καθυστερούν την επούλωση των τραυμάτων.² Martinotti, S., et al. (2015). Propolis: a new frontier for wound healing?

2. Ιός του έρπητα

Ορισμένα τοπικά σκευάσματα πρόπολης ερευνώνται για πιθανή καταπραϋντική δράση σε περιπτώσεις ήπιων δερματικών ερεθισμών ή επιφανειακών βλαβών.

3. Καρκίνος και Προκλινικές Μελέτες

Σε πειραματικό και προκλινικό στάδιο, ερευνητές εξετάζουν τις ιδιότητες των συστατικών της πρόπολης (όπως το CAPE και η αρτεπιλλίνη C) στην κυτταρική λειτουργία. Ωστόσο, η πρόπολη δεν αποτελεί φάρμακο ή εγκεκριμένη θεραπεία για τον καρκίνο και οποιαδήποτε χρήση της θα πρέπει να γίνεται μόνο υπό την αυστηρή καθοδήγηση του θεράποντος ογκολόγου.

Παρενέργειες πρόπολης

Στην κλινική  πρακτική, συχνά αντιμετωπίζουμε περιπτώσεις όπου τα φυσικά συμπληρώματα θεωρούνται λανθασμένα ως απολύτως ακίνδυνα. Είναι κρίσιμο να τονίσουμε πως κάθε δραστική ουσία, όσο φυσική κι αν είναι, απαιτεί υπεύθυνη χρήση και παρακολούθηση.

Τα προϊόντα της πρόπολης είναι γενικά ασφαλή. Όμως θα πρέπει να συζητήσετε με το γιατρό σας πριν βάλετε την πρόπολη στη διατροφή σας, ειδικά αν έχετε αλλεργίες ή άσθμα. Η χρήση πρόπολης γενικά δεν παρουσιάζει παρενέργειες, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις αλλεργίας. Οι άνθρωποι τυπικά λαμβάνουν μικρή ποσότητα πρόπολης μαζί με το μέλι.

• Αν έχετε αλλεργία στο μέλι ή στις μέλισσες, μπορεί ο οργανισμός σας να αντιδράσει σε προϊόντα που περιέχουν πρόπολη.
• Η πρόπολη μπορεί επίσης να προκαλέσει από μόνη της αλλεργική αντίδραση αν χρησιμοποιείται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η τυπική αλλεργική αντίδραση είναι ένα έκζεμα στο δέρμα.
• Η πρόπολη μπορεί επίσης να επηρεάσει την πήξη του αίματος και να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας σε ανθρώπους που εμφανίζουν διαταραχές της πήξης ή κατά τη διάρκεια ενός χειρουργείου.
• Οι παστίλιες που περιέχουν πρόπολη μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό ή έλκη αν έχετε ευαισθησία-αλλεργία.

Μορφές πρόπολης

Την πρόπολη μπορείτε να την βρείτε στα φαρμακεία ή στα καταστήματα με βιολογικά προϊόντα. Υπάρχει σε μορφή κρέμας, αλοιφής και λοσιόν. Η πρόπολη μπορεί επίσης να ληφθεί από το στόμα σε μορφή δισκίων και υγρού εκχυλίσματος. Αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει προτεινόμενη δοσολογία (είναι ανάγκη να γίνουν περισσότερες μελέτες). Μια μελέτη προτείνει 70mg πρόπολης την ημέρα. Συμβουλευτείτε το γιατρό σας αν η πρόπολη είναι ασφαλής για εσάς πριν πάρετε οποιοδήποτε συμπλήρωμα.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Berretta, A. A., et al. (2020). Propolis and its potential against SARS-CoV-2 infection mechanisms and COVID-19 disease. [link]
2. ↸2.Martinotti, S., et al. (2015). Propolis: a new frontier for wound healing? [link]
3. ↸3.National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). (2023). Dietary Supplements in the Time of COVID-19. [link]