Άγχος υγείας - αρρωστοφοβία, υποχονδρίαση

Ως άγχος υγείας αναφερόμαστε στην κατάσταση εκείνη όπου υπάρχει υπερβολικό, συνεχές και εμμονικό άγχος/ανησυχία για θέματα που αφορούν την υγεία.¹ Δηλαδή ξοδεύετε πολύ χρόνο και ενέργεια ανησυχώντας ότι είστε άρρωστος ή ότι θα αρρωστήσετε.

Στην κλινική πρακτική, το άγχος υγείας παρατηρείται τόσο σε άτομα χωρίς κανένα ιατρικό εύρημα, όσο και σε άτομα με τεκμηριωμένη σωματική νόσο — γεγονός που συχνά δυσχεραίνει τη διαφορική διάγνωση.Το άγχος υγείας (ή αλλιώς αρρωστοφοβία, μικροβιοφοβία, νοσοφοβία, υποχονδρίαση) μπορεί να αφορά είτε τον εαυτό σας, είτε πρόσωπα που αγαπάτε (δηλαδή τους γονείς σας, συγγενείς, παιδιά, φίλους).

Μπορεί να έχετε άγχος υγείας αν:

ανησυχείτε συνεχώς για την υγεία σας ή για την υγεία των δικών σας
κάνετε πολύ συχνά ιατρικές εξετάσεις
ελέγχετε συνεχώς το σώμα σας
μεταφράζετε το καθετί στο σώμα σας, μικρό ή μεγαλύτερο σύμπτωμα, σε κάτι δραματικό και καταστροφικό (καρκίνος, εγκεφαλικό, έμφραγμα, κλπ) που οδηγεί στο θάνατο
έχετε εμμονή με την πληροφόρηση για θέματα υγείας στο διαδίκτυο (πχ για τη γρίππη Η1Ν1 ή τον κορωνοϊό, καρκίνο) ή στα μέσα μαζικής ενημέρωσης
ζητάτε συνεχώς τη διαβεβαίωση από γιατρούς ή τους δικούς σας ότι δεν είστε άρρωστοι
ενεργείτε σαν να είστε ήδη άρρωστος, για παράδειγμα αποφεύγοντας δραστηριότητες

Μπορείτε να κάνετε το τεστ άγχους, για μια γενικότερη εκτίμηση για τα επίπεδα άγχους σας.³

Τα άτομα με άγχος υγείας υπεραπασχολούνται διαρκώς με το σώμα τους, ερμηνεύοντας ακόμα και ασήμαντες ενοχλήσεις ως ενδείξεις σοβαρής ασθένειας.

Συνεχείς ιατρικές εξετάσεις και νοσοφοβία

Συνήθως οι άνθρωποι αυτοί κάνουν επαναλαμβανόμενες εξετάσεις (εξετάσεις αίματος, καρδιογράφημα, αξονικές, μαγνητικές, κα) οι οποίες δεν έχουν σημαντικά ευρήματα και δεν είναι ανησυχητικές. Ωστόσο τους ανθρώπους αυτούς συνεχίζει να τους πλημμυρίζει το άγχος και η αγωνία ότι οι γιατροί δεν βρίσκουν τι έχουν.

Το άγχος υγείας χαρακτηρίζεται από υπερβολική ανησυχία ή φόβο για μία ασθένεια, παρ' ότι το άτομο έχει κάνει τις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις που έχουν αποκλείσει την σωματική ασθένεια. Το άτομο δεν καθησυχάζεται από τα αποτελέσματα των εξετάσεων ή τις γνωματεύσεις των γιατρών.

Άγχος υγείας και υπερβολικός φόβος

Όταν κάποιος είναι αρρωστοφοβικός, όλα τα συμπτώματα μεταφράζονται σε κάτι μη-αναστρέψιμο, όπως καρκίνο, εγκεφαλικό, έμφραγμα, πάντα δηλαδή κάτι καταστροφικό που θα οδηγήσει στο θάνατο ή σε μια σοβαρή χρόνια ασθένεια με αναπηρία και χρόνια ταλαιπωρία. Διακατέχονται από έντονο φόβο ότι πάσχουν από σοβαρές, απειλητικές ή χρόνιες παθήσεις, παρά τις ιατρικές διαβεβαιώσεις.

Ορισμένα άτομα αναφέρουν έντονο φόβο ότι έχουν νοσήσει από σοβαρές παθήσεις, όπως HIV/AIDS ή σκλήρυνση κατά πλάκας (ΣΚΠ), ακόμα και χωρίς οποιαδήποτε ιατρική ένδειξη.

Άλλοι πάλι ανησυχούν μήπως νοσήσουν από κάποια σοβαρή ασθένεια όταν έρχονται σε επαφή με άρρωστους ανθρώπους ή με άλλες πηγές μικροβίων.

Άγχος υγείας και ψυχοσωματικά συμπτώματα

Το ίδιο το άγχος μπορεί να συνοδεύεται από ή να συντελεί στην εκδήλωση μιας τεράστιας ποικιλίας ψυχοσωματικών συμπτωμάτων(όπως για παράδειγμα πονοκεφάλους, πόνο στην περιοχή της καρδιάς, αποπροσωποίηση, μουδιάσματα, ταχυπαλμία).

Στην κλινική αξιολόγηση, η ανίχνευση αυτών των συμπτωμάτων απαιτεί πάντα πρωτογενή αποκλεισμό οργανικής αιτιολογίας, πριν αποδοθούν σε ψυχοσωματική αντίδραση.

Διαχείριση άγχους υγείας

Αναγνωρίστε παράγοντες που πυροδοτούν το άγχος σας μέσα στην καθημερινότητά σας (πχ τηλεόραση, νέα και ειδήσεις, ίντερνετ, συγκεκριμένα πρόσωπα, κλπ). Αφού αναγνωρίσετε αυτούς τους παράγοντες προσπαθείστε να μειώσετε την έκθεσή σας σε αυτούς.
Γράψτε τις σκέψεις σας και τους φόβους σας. Το να καταγράψουμε τους φόβους μπορεί αφενός να σας βοηθήσει να τους γειώσετε, και επίσης είναι πολύ βοηθητικό για συζητήσεις με τρίτους και ως υλικό για την ψυχοθεραπεία.
Είναι σημαντικό να επιστρέψτε στις κανονικές δραστηριότητες το συντομότερο δυνατό. Προσπαθήστε να ξεκινήσετε σταδιακά να κάνετε τα πράγματα που αποφεύγετε εξαιτίας των ανησυχιών σας για την υγεία, όπως γυμναστική ή οι κοινωνικές επαφές.
Προσπαθήστε να χαλαρώσετε, με ασκήσεις αναπνοής ή διαλογισμό, yoga ή οτιδήποτε σας ταιριάζει. Απασχοληθείτε με άλλα πράγματα, αποσπάστε τον εαυτό σας με κάθε τρόπο που μπορείτε.
Αποφύγετε αλκοόλ και ουσίες (χασίς/κάνναβη) που επιδεινώνουν και πυροδοτούν το άγχος, παρά την εσφαλμένη αίσθηση πρόσκαιρης ανακούφισης που προσφέρουν, στην πράξη επιδεινώνουν τη συνολική πορεία των αγχωδών συμπτωμάτων.

Διαθέσιμες προσεγγίσεις για τη διαχείριση του άγχους υγείας

Το άγχος υγείας είναι ένα συχνό πρόβλημα, το οποίο μπορεί να τεθεί υπό διαχείριση με την κατάλληλη υποστήριξη.² Με τον συνδυασμό διαφόρων επιστημονικά τεκμηριωμένων τεχνικών, στοχεύουμε στη σταδιακή βελτίωση της ποιότητας ζωής και στη μείωση της έντασης των συμπτωμάτων . Υπάρχουν αγχολυτικά και αντικαταθλιπτικά φάρμακα ( φαρμακευτικές επιλογές, κυρίως από την κατηγορία των SSRI/SNRI, που ενδέχεται να συνεισφέρουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων), πάντα υπό ιατρική παρακολούθησηπου ενδέχεται να βοηθήσουν στη ρύθμιση των συμπτωμάτων, πάντα σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.

Στο ιατρείο μας χρησιμοποιούμε την ψυχοθεραπεία και το EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing — κατάλληλο ιδίως σε περιπτώσεις όπου ψυχολογικά τραύματα συνυπάρχουν με το άγχος υγείας) για να μπορέσουμε να ρυθμίσουμε τα επίπεδα του στρες/άγχους και να υποστηρίξουμε το άτομο στην καλύτερη διαχείριση των ανησυχιών του γύρω από την υγεία.

Βιβλιογραφία

1.Hedman-Lagerlöf et al. (2019).Health anxiety. BMJ, 364, l774. [link]
2.Tyrer et al. (2014). Clinical and cost-effectiveness of cognitive behaviour therapy for health anxiety in medical patients: a multicentre randomised controlled trial. The Lancet, 383(9913), 219-225. [link]
3.Anxiety disorders fact sheet (World Health Organization). [link]

Άγχος υγείας – αρρωστοφοβία, υποχονδρίαση, υποχόνδριος