Αυτισμός
Ο αυτισμός είναι μια σύνθετη νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το άτομο επικοινωνεί, αλληλεπιδρά κοινωνικά και αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Τα συμπτώματα ποικίλλουν σημαντικά σε βαρύτητα, γι' αυτό και ονομάζεται "φάσμα". Η έγκαιρη διάγνωση και η εξατομικευμένη υποστήριξη βελτιώνουν δραστικά την ποιότητα ζωής.
Ο όρος “αυτισμός” στο ευρύ κοινό έχει ταυτιστεί με τη χαμηλή νοημοσύνη (IQ test). Όμως αυτό δεν είναι σωστό, ο αυτισμός δεν αφορά πάντα το δείκτη νοημοσύνης και ένα σημαντικό ποσοστό αφορά άτομα υψηλής λειτουργικότητας. Επειδή υπάρχει μεγάλη ποικιλία στον τύπο, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων που βιώνουν οι άνθρωποι με αυτισμό, ο σωστότερος όρος είναι “διαταραχή αυτιστικού φάσματος” (ΔΑΦ, autism spectrum disorders).
Διαταραχές του αυτιστικού φάσματος
Ο όρος “διαταραχές του αυτιστικού φάσματος” λοιπόν αναφέρεται σε παιδιά και ενηλίκες με δυσκολίες σε διαφόρους αναπτυξιακούς τομείς, όπως οι κοινωνικές δεξιότητες, η συναισθηματική νοημοσύνη, η επικοινωνία, παράλληλα με την υιοθέτηση στερεότυπων και επαναλαμβανόμενων προτύπων συμπεριφοράς.
Αν και ο αυτισμός μπορεί να διαγνωστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, περιγράφεται ως νευροαναπτυξιακή διαταραχή επειδή τα συμπτώματα εμφανίζονται τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού, κατά την ανάπτυξη και ωρίμανση του κεντρικού νευρικού συστήματος (εγκεφάλου), συνήθως στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής.
Το τελικό αποτέλεσμα των διαταραχών αυτών στη νευροανάπτυξη είναι:
- Δυσκολία στην επικοινωνία και την αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους
- Περιορισμένα ενδιαφέροντα
- Επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (εμμονές, τελετουργικά)
- Συμπτώματα που επηρεάζουν την ικανότητά τους να λειτουργούν στο σχολείο, στην εργασία και σε άλλους τομείς της ζωής.
Τα παραπάνω μπορεί να εκφράζονται με διάφορους τρόπους και σημάδια, άλλοτε πιο έντονα και άλλοτε πιο δυσδιάκριτα.
Στην διαταραχή του αυτιστικού φάσματος περιλαμβάνονται:
- η "Αυτιστική Διαταραχή", με έντονες δυσκολίες και στους τρεις τομείς ανάπτυξης, συνήθως με έναρξη τα πρώτα δύο χρόνια από την γέννηση,
- το "Σύνδρομο Asperger", όπου υπάρχουν μεγάλες δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση και στερεότυπες συμπεριφορές, αλλά δεν υπάρχει καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου και στη γνωσιακή ανάπτυξη. Περίπου το 50% των παιδιών με σύνδρομο Asperger φθάνουν στην ενήλικη ζωή χωρίς να έχουν ποτέ διαγνωσθεί.
- στη "Διάχυτη Διαταραχή της Ανάπτυξης Μη Προσδιοριζόμενη Αλλιώς και Άτυπο Αυτισμό", τα οποία αναφέρονται σε άτομα που παρουσιάζουν έκπτωση στην κοινωνική αλληλεπίδραση και την επικοινωνία ή/και στερεότυπες συμπεριφορές και ενδιαφέροντα που παραπέμπουν σε διάχυτη διαταραχή της ανάπτυξης, αλλά δεν πληρούν τα κριτήρια για καμία από τις επίσημα καθορισμένες διαταραχές της ομάδας αυτής.
Ως άτομα με υψηλής λειτουργικότητας αυτισμό θεωρούνται κατά κανόνα εκείνα με ΔΑΦ χωρίς νοητική υστέρηση.
Σημειώνεται πως η Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) δεν ανήκει στις διαταραχές του αυτιστικού φάσματος.
Αυτισμός στους Ενήλικες
Πολλοί ενήλικες ζουν με αυτισμό χωρίς επίσημη διάγνωση, συχνά επειδή τα συμπτώματά τους ήταν πιο ήπια ή επειδή ανέπτυξαν στρατηγικές «συγκάλυψης» των δυσκολιών τους. Η καθυστερημένη διάγνωση, αν και περίπλοκη, προσφέρει ανακούφιση εξηγώντας χρόνιες δυσκολίες στην κοινωνική ζωή.
Διάγνωση και σημάδια αυτισμού
Η διάγνωση όλων των διαταραχών αυτιστικού φάσματος τίθεται με βάση κλινικά κριτήρια, το αναλυτικό αναπτυξιακό και οικογενειακό ιστορικό, το γενικότερο ιατρικό και ψυχιατρικό ιστορικό.4 Στην διάγνωση βοηθούν ερωτηματολόγια και ημιδομημένες συνεντεύξεις, ψυχομετρικές δοκιμασίες (όπως η WAIS).1
Ως κλινικός ιατρός, παρατηρώ συχνά στην πράξη ότι η διάγνωση, ιδιαίτερα στους ενήλικες, απαιτεί αυστηρή διαφορική αξιολόγηση. Αυτό συμβαίνει διότι η συμπτωματολογία της διαταραχής του αυτιστικού φάσματος τείνει να επικαλύπτεται ή να συνυπάρχει με χρόνιες αγχώδεις εκδηλώσεις, καταθλιπτικά επεισόδια ή διαταραχές προσωπικότητας, καθιστώντας την ψυχιατρική εμπειρία κρίσιμη για τη σωστή ταυτοποίηση.
Επιστημονικά Τεκμηριωμένες Παρεμβάσεις
Ο αυτισμός έχει ισχυρό νευροβιολογικό και γενετικό υπόβαθρο. Στόχος των σύγχρονων παρεμβάσεων δεν είναι η «θεραπεία», αλλά η διαρκής ανάπτυξη δεξιοτήτων και η υποστήριξη του ατόμου για την επίτευξη της μέγιστης δυνατής αυτονομίας και ποιότητας ζωής. Οι επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν την Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς (ABA), τη λογοθεραπεία, την εργοθεραπεία και τα προγράμματα ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων. Οποιεσδήποτε εναλλακτικές μέθοδοι στερούνται επιστημονικής βάσης και δεν συνιστώνται από τους επίσημους φορείς υγείας.
Φροντίδα και των γονιών
Οι γονείς με παιδιά στο φάσμα του αυτισμού είναι καταπονημένοι και χρειάζονται βοήθεια. Ο καλύτερος τρόπος με τον οποίο μπορούν να βοηθηθούν είναι το EMDR για τη διαχείριση του ψυχολογικού φορτίου και των εμπειριών που έχουν συσσωρεύσει μέσα στα χρόνια της προσπάθειας που έχουν κάνει.
Τα παιδιά με αυτισμό χρειάζονται περισσότερη ενέργεια από το γονιό, και αυτό εξουθενώνει τους γονείς μέσα στα χρόνια, συναισθηματικά και σωματικά. Η συμπεριφορά του γονιού εξαρτάται από τα αποθέματα ενέργειας και υπομονής που έχει. Το κλίμα στην οικογένεια και η συμπεριφορά των γονιών, παίζουν τεράστια σημασία στην επιδείνωση της γενικότερης κλινικής εικόνας και συμπεριφοράς του παιδιού, για αυτό και η ψυχοεκπαίδευση (σωστή ενημέρωση και διαχείριση) και η ψυχοθεραπεία των γονιών είναι απαραίτητες (και όχι πολυτέλεια).3
Ζητήστε βοήθεια
Η πρώϊμη παρέμβαση στα παιδιά με αυτισμό και μαθησιακές δυσκολίες είναι πολύ εξαιρετικής σημασίας. Με τις κατάλληλες παρεμβάσεις (πχ εργοθεραπεία, λογοθεραπεία) πολλές ικανότητες του παιδιού δύνανται να αναπτυχθούν και να ενισχυθούν περαιτέρω. Η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου επιτρέπει στα παιδιά με αυτισμό να κερδίσουν πολλά εφόσον λάβουν εγκαίρως την κατάλληλη φροντίδα.2
Εκτός των παραπάνω μπορείτε να συμπεριλάβετε συμπληρωματικές προσεγγίσεις στις θεραπευτικές παρεμβάσεις, τόσο για τα παιδιά όσο και για τους ενήλικες που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού.
Βιβλιογραφία
- 1.Lord et al. (2020). Autism spectrum disorder. Nature Reviews Disease Primers, 6(1), 5. [link]
- 2.Dawson et al. (2010). Randomized, controlled trial of an intervention for toddlers with autism: the Early Start Denver Model. Pediatrics, 125(1), e17-e23. [link]
- 3.Oono et al. (2013). Parent-mediated early intervention for young children with autism spectrum disorders (ASD). Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013(4), CD009774. [link]
- 4.Autism spectrum disorder in under 19s: recognition, referral and diagnosis (NICE Guideline CG128). [link]