Δυσπαρεύνια

Δυσπαρεύνια​

Πολλές γυναίκες νιώθουν πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή κάποια στιγμή στη ζωή τους. Ο πόνος στη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής μπορεί να είναι αποτέλεσμα κάποιων ανατομικών προβλημάτων ή ψυχολογικών παραγόντων. Ο ιατρικός όρος για τον πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή είναι η δυσπαρεύνια, και ορίζεται ως ο επίμονος ή ο επαναλαμβανόμενος πόνος στα γεννητικά όργανα που εμφανίζεται πριν, στη διάρκεια ή μετά από το σεξ. Η κλινική αντιμετώπιση συνήθως στοχεύει στην αναγνώριση και αντιμετώπιση των πιθανών αιτιών, μετά από αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.⁴ American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) Practice Bulletin No. 134: Female Sexual Dysfunction.

Τι είναι η δυσπαρεύνια;

Ο πόνος στη διάρκεια του σεξ ή η δυσπαρεύνια, είναι ο επίμονος ή επαναλαμβανόμενος πόνος ακριβώς πριν, στη διάρκεια ή μετά το σεξ. Ο πόνος είναι αισθητός στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Οι γυναίκες μπορεί να νιώθουν πόνο εξωτερικά στην περιοχή του αιδοίου, στα χείλη (στα χείλη του κόλπου) ή στο άνοιγμα του κόλπου. Κάποιες γυναίκες νιώθουν πόνο εσωτερικά, στον τράχηλο της μήτρας, στη μήτρα ή χαμηλά στην κοιλιά.

Η δυσπαρεύνια είναι μια συχνή κατάσταση η οποία μπορεί να έχει αρνητικές συναισθηματικές και ψυχολογικές επιδράσεις.² Erin Gross et al (2022). Dyspareunia in Women JAMA, 327(18). Εκτός από τον σωματικό πόνο, τα ζευγάρια μπορεί να παρατηρούν ότι χάνουν την οικειότητα μεταξύ τους ή νιώθουν πίεση στη σχέση.

Ποιοι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν δυσπαρεύνια;

Ο πόνος στη διάρκεια του σεξ είναι κάτι σύνηθες στις γυναίκες. Μπορεί βέβαια να επηρεάζει και τους άνδρες. Μπορεί ο συγκεκριμένος πόνος να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία. Ο πόνος οφείλεται συνήθως σε σωματικούς παράγοντες ή παθήσεις, αλλά και οι ψυχολογικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο.

Πόσο συχνή είναι η δυσπαρεύνια;

Ο πόνος στη διάρκεια του σεξ είναι το πιο συχνό γυναικολογικό πρόβλημα. Επηρεάζει το 10-20% των ανθρώπων κάποια στιγμή στη ζωή τους.¹ Davis et al., (2024). Sexual Dysfunction in Women. New England Journal of Medicine, 391(8), 736-745.

Ποια είναι τα συμπτώματα της δυσπαρεύνιας;

Τα συμπτώματα της δυσπαρεύνιας περιλαμβάνουν:

• Πόνο κατά την αρχική διείσδυση
• Πόνο σε κάθε διείσδυση, περιλαμβανομένης της τοποθέτησης ταμπόν
• Βαθύ πόνο στη διάρκεια της βαθιάς διείσδυσης
• Αίσθημα καύσου ή πόνου
• Παλλόμενος πόνος που διαρκεί ώρες μετά την σεξουαλική επαφή

Αιτίες δυσπαρεύνιας

Οι σωματικές αιτίες της δυσπαρεύνιας, ποικίλλουν ανάλογα με τον εάν ο πόνος εμφανίζεται κατά την αρχική διείσδυση ή την βαθιά διείσδυση. Οι συναισθηματικοί παράγοντες έχουν σχέση με πολλούς τύπους του πόνου κατά τη διείσδυση.

Πόνος διείσδυσης

Ο πόνος στη διάρκεια της διείσδυσης μπορεί να έχει σχέση με ένα εύρος παραγόντων, που περιλαμβάνουν:

• Έλλειψη λιπαντικών παραγόντων. Αυτό συχνά συμβαίνει λόγω έλλειψης προκαταρκτικών. Μια πτώση στα επίπεδα των οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση ή τον τοκετό ή στη διάρκεια του θηλασμού μπορεί να είναι η αιτία. Υπάρχουν φάρμακα που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν την σεξουαλική επιθυμία ή τη διέγερση, τα οποία μπορεί να σχετίζονται με μειωμένη λίπανση και να συμβάλλουν σε δυσφορία ή πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή. Για παράδειγμα, σε αυτά τα φάρμακα περιλαμβάνονται τα αντικαταθλιπτικά, τα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση, τα αντιϊσταμινικά, τα ηρεμιστικά και συγκεκριμένα αντισυλληπτικά φάρμακα.
• Τραυματισμός ή ερεθισμός. Ένας τραυματισμός ή ο ερεθισμός μπορεί να είναι αποτέλεσμα ενός ατυχήματος, κάποιας χειρουργικής επέμβασης, τομής κατά τον τοκετό (περινεοτομή).
• Φλεγμονή, λοίμωξη ή δερματικές παθήσεις. Μια μόλυνση στην γεννητική περιοχή ή στην ουροποιητική οδό μπορεί να κάνει πιο επώδυνη την σεξουαλική επαφή. Το έκζεμα ή άλλα δερματικά προβλήματα στην γεννητική περιοχή μπορούν επίσης να προκαλούν πόνο.
• Κολεόσπασμος. Αυτοί οι ακούσιοι σπασμοί των μυών του τοιχώματος του κόλπου μπορεί να προκαλούν πόνο κατά τη διείσδυση.
• Προβλήματα κατά τον τοκετό. Πολλές φορές αναπτύσσεται μια μεμβράνη που μπλοκάρει το άνοιγμα του κόλπου (άτρυπτος παρθενικός υμένας) που προκαλεί δυσπαρεύνια.​

Βαθύς πόνος

Ο βαθύς πόνος συνήθως συμβαίνει κατά τη βαθιά διείσδυση. Μπορεί να επιδεινώνεται σε συγκεκριμένες θέσεις. Οι αιτίες περιλαμβάνουν:

• Συγκεκριμένες παθήσεις και καταστάσεις. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την ενδομητρίωση, την φλεγμονώδη νόσο της πυέλου, την πρόπτωση της μήτρας, τα ινομυώματα της μήτρας, την κυστίτιδα, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, τη δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους, την αδενομύωση, τις αιμορροΐδες και τις κύστες στις ωοθήκες.
• Χειρουργικές επεμβάσεις ή θεραπείες. Οι ουλές μετά από ένα χειρουργείο, όπως η υστερεκτομή, μπορεί να προκαλεί πόνο κατά τη διείσδυση. Οι θεραπείες για τον καρκίνο, όπως η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία, μπορεί να προκαλούν αλλαγές που κάνουν την σεξουαλική επαφή επώδυνη.

Συναισθηματικοί παράγοντες

Τα συναισθήματα έχουν στενή σχέση με την σεξουαλική ζωή, και έτσι μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο στη δυσπαρεύνια. Οι συναισθηματικοί παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Ψυχολογικά θέματα. Το άγχος, η κατάθλιψη, οι ανησυχίες για την εξωτερική εμφάνιση, ο φόβος της οικειότητας ή τα προβλήματα στη σχέση μπορεί να συμβάλλουν στη μειωμένη λίμπιντο με αποτέλεσμα τον πόνο ή τη δυσφορία.
• Άγχος. Οι μύες του πυελικού εδάφους σφίγγουν σε απόκριση στο στρες. Αυτό μπορεί να συμβάλλει στον πόνο στη διάρκεια της διείσδυσης.
• Σεξουαλική κακοποίηση. Οι άνθρωποι με δυσπαρεύνια δεν έχουν βιώσει όλοι κάποιο περιστατικό σεξουαλικής κακοποίησης. Ωστόσο, αν ένα άτομο έχει πέσει θύμα σεξουαλικής βίας και έχει βιώσει μια τόσο τραυματική εμπειρία, αυτό παίζει ρόλο στον πόνο. Αν αυτό σας αφορά, αξίζει να ζητήσετε υποστήριξη με τρόπο ασφαλή και στον χρόνο σας, από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Πολλές φορές είναι δύσκολο να διακρίνει κάποιος αν οι συναισθηματικοί παράγοντες έχουν σχέση με τη δυσπαρεύνια. Ο αρχικός πόνος μπορεί να οδηγεί στο φόβο για την επανάληψη του πόνου, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο το άτομο να χαλαρώσει, και αυτό να δημιουργεί περισσότερο πόνο. Κατά συνέπεια ένα άτομο μπορεί να αποφεύγει το σεξ αν το έχει συνδέσει με τον πόνο.

Μπορεί και οι άνδρες να νιώθουν πόνο στη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής;

Όπως συμβαίνει με τις γυναίκες, έτσι και οι άνδρες μπορεί να νιώθουν πόνο αν δεν υπάρχουν λιπαντικοί παράγοντες στη διάρκεια του σεξ. Σε αρκετές περιπτώσεις, η χρήση κατάλληλου λιπαντικού μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της τριβής και της δυσφορίας· αν ο πόνος επιμένει, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Στους άνδρες, ο πόνος στη διάρκεια του σεξ μπορεί να προκαλείται από ορισμένες διαταραχές στο πέος:

• Βλάβη στην ακροβυστία. Η βλάβη στην ακροβυστία (το δέρμα που καλύπτει τη βάλανο του πέους) μπορεί να προκληθεί από την τριβή, η οποίο τελικά δημιουργεί πόνο.
• Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Οι μυκητιακές λοιμώξεις και άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα όπως ο έρπης των γεννητικών οργάνων ή η γονόρροια μπορεί να προκαλούν πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή.
• Παραμόρφωση του πέους. Η νόσος Peyronie ή άλλες παραμορφώσεις του πέους μπορεί να προκαλούν πόνο κατά τη διείσδυση.
• Επώδυνη στύση. Μια κατάσταση όπως ο πριαπισμός μπορεί να οδηγεί σε επώδυνη και επίμονη στύση.

Πότε πρέπει να επικοινωνήσω με το γιατρό μου;

Αν νιώθετε συνεχή και επαναλαμβανόμενο πόνο στη διάρκεια του σεξ, είναι καλό να μιλήσετε με το γιατρό σας. Η κατάλληλη αντιμετώπιση, ανάλογα με το αίτιο, μπορεί να συμβάλει σε βελτίωση της σεξουαλικής λειτουργίας, της οικειότητας και της επιθυμίας, χωρίς να μπορεί να εγγυηθεί συγκεκριμένο αποτέλεσμα για όλους.

Καλό είναι να επικοινωνήσετε με το γιατρό σας αν τα συμπτώματα κάνουν για πρώτη φορά την εμφάνισή τους ή αν υπάρχει ξαφνική επιδείνωση του πόνου στη διάρκεια του σεξ, αιμορραγία, βλάβη στα γεννητικά όργανα, ακανόνιστη έμμηνος ρύση, κολπικές εκκρίσεις ή ακούσιες συσπάσεις των μυών του κόλπου. Όταν ο πόνος δεν οφείλεται σε κάποιο άλλο ιατρικό πρόβλημα, τότε καλό είναι να μιλήσετε με έναν ψυχοθεραπευτή.

Πώς αξιολογείται και πώς αντιμετωπίζεται η δυσπαρεύνια;

Δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι την ίδια μορφή θεραπείας, αλλά ο επίμονος ή επαναλαμβανόμενος πόνος στο σεξ αξίζει ιατρική αξιολόγηση για να αποκλειστούν υποκείμενα αίτια.

Για παράδειγμα, στην περίπτωση που μια γυναίκα πονά κατά τη διείσδυση μετά από μια εγκυμοσύνη, είναι σημαντικό να περιμένει τουλάχιστον έξι εβδομάδες μετά τον τοκετό πριν την προσπάθεια διείσδυσης. Χρειάζεται προσοχή και υπομονή η επαναφορά. Αν μια γυναίκα έχει κολπική ξηρότητα, καλό είναι να χρησιμοποιεί κάποιο λιπαντικό πριν την σεξουαλική επαφή.

Πρακτικές στρατηγικές που συχνά βοηθούν (χωρίς να υποκαθιστούν ιατρική οδηγία):

• Περισσότερος χρόνος για διέγερση/προκαταρκτικά.
• Κατάλληλο λιπαντικό (με βάση το νερό ή τη σιλικόνη, ανάλογα με τις ανάγκες).
• Προσαρμογή στάσεων/βάθους/ρυθμού, με έλεγχο από το άτομο που πονά.
• Αν ο πόνος “πυροδοτεί” άγχος, ή αν υπάρχει φόβος/αποφυγή, η ψυχοσεξουαλική υποστήριξη μπορεί να ενταχθεί στο πλάνο.

Σε κάποιες περιπτώσεις ο/η γιατρός μπορεί να προτείνει φαρμακευτικές επιλογές για τη διαχείριση του πόνου, ανάλογα με το αίτιο και το ιστορικό.³ Obstetrics & Gynecology (2019). Female Sexual Dysfunction: ACOG Practice Bulletin, Number 213 Obstetrics & Gynecology, 134(1), e1-e18. Αν η κολπική ξηρότητα οφείλεται στην εμμηνόπαυση, ο/η γυναικολόγος μπορεί, όταν ενδείκνυται, να συστήσει τοπικές θεραπείες (π.χ. ορμονικές) για την αντιμετώπιση της κολπικής ξηρότητας, αφού εκτιμηθούν τα οφέλη και οι κίνδυνοι.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Davis et al., (2024). Sexual Dysfunction in Women. New England Journal of Medicine, 391(8), 736-745. [link]
2. ↸2.Erin Gross et al (2022). Dyspareunia in Women JAMA, 327(18). [link]
3. ↸3.Obstetrics & Gynecology (2019). Female Sexual Dysfunction: ACOG Practice Bulletin, Number 213 Obstetrics & Gynecology, 134(1), e1-e18. [link]
4. ↸4.American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) Practice Bulletin No. 134: Female Sexual Dysfunction. [link]