Ψυχολογικά συμπτώματα εμμηνόπαυσης

Ψυχολογικά συμπτώματα εμμηνόπαυσης

Η εμμηνόπαυση είναι η έλλειψη εμμήνου ρύσεως για ένα χρόνο, και σηματοδοτεί μια μετάβαση στη ζωή. Ενώ κάποιες γυναίκες ξεκινούν αυτή τη νέα περίοδο με την περιεμμηνόπαυση χωρίς κανένα πρόβλημα εκτός από τις χαμένες περιόδους, οι περισσότερες αντιμετωπίζουν πολλά θέματα για μερικούς μήνες ή και για χρόνια.

Τα ψυχολογικά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης μπορεί να είναι έντονα. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πόσο θα διαρκέσει αυτό το ταξίδι ή πόσο ομαλό θα είναι. Ωστόσο, σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, η εμμηνόπαυση δεν προκαλεί άμεσα κατάθλιψη, αλλά η περίοδος αυτή αυξάνει την ευαλωτότητα σε γυναίκες με ιστορικό.¹ Maki et al. (2019). Guidelines for the Evaluation and Treatment of Perimenopausal Depression: Summary and Recommendations. Journal of Women's Health, 28(2), 117-134.

Ο χρόνος που οδηγεί στην εμμηνόπαυση (ονομάζεται κλιμακτήριος ή περιεμμηνόπαυση) διαρκεί συνήθως 1-3 χρόνια και περιλαμβάνει πολλές συναισθηματικές και σωματικές αλλαγές για μια γυναίκα. Αυτή η αλλαγή προκαλεί πολλά συμπτώματα λόγω των ορμονικών αλλαγών, όπως οι εξάψεις, η αϋπνία, οι μυϊκοί πόνοι, οι εναλλαγές στη διάθεση και ακόμη και κατάθλιψη.

Ψυχική υγεία και εμμηνόπαυση

Όταν οι γυναίκες βιώνουν σημαντικές ορμονικές αλλαγές όπως αυτές που συμβαίνουν στην εμμηνόπαυση και την περιεμμηνόπαυση, στην εφηβεία, μετά τον τοκετό, και ακόμη κάθε μήνα στην διάρκεια του κύκλου τους, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για κατάθλιψη. Γενικά, οι γυναίκες έχουν διπλάσιο κίνδυνο από τους άνδρες για να εμφανίσουν κατάθλιψη.

Πώς η εμμηνόπαυση συμβάλλει στην κατάθλιψη;

Από την αρχή της εμμήνου ρύσεως στην εφηβεία, η εμμηνόπαυση αποτελεί το τέλος της γονιμότητας και την αρχή μιας νέας περιόδου στη ζωή μιας γυναίκας. Αυτή η φάση μπορεί να είναι πηγή χαράς, ανακούφισης, περηφάνιας ή πιο σκοτεινών συναισθημάτων.

Η εμμηνόπαυση κλινικά ωρίζεται ως η περίοδος στην οποία μια γυναίκα δεν έχει έμμηνο ρύση για 12 μήνες. Στη συνέχεια οι γυναίκες θεωρούνται μεταεμμηνοπαυσιακές. Πριν από την εμμηνόπαυση είναι στο στάδιο της περιεμμηνόπαυσης όπου οι ορμόνες μεταβάλλονται κάνοντας τις γυναίκες πιο ευάλωτες στην κατάθλιψη και σε άλλα ψυχολογικά προβλήματα. Η πιθανότητα εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων είναι σημαντικά υψηλότερη στην περιεμμηνόπαυση συγκριτικά με την προεμμηνοπαυσιακή φάση.² Salama-Alblooshi et al. (2023). Does menopause elevate the risk for developing depression and anxiety? Results from a systematic review. Australasian Psychiatry, 31(3), 365-373.

1. Ορμονικές αλλαγές

Στις περισσότερες περιπτώσεις όταν οι άνθρωποι μιλούν για την εμμηνόπαυση συνήθως αναφέρονται στην περιεμμηνόπαυση. Στη διάρκεια αυτής της φάσης, ο εμμηνορροϊκός κύκλος γίνεται ακανόνιστος, μεγαλύτερος, μικρότερος, πιο βαρύς, πιο ελαφρύς.

Οι ίδιες ορμόνες που ελέγχουν τον εμμηνορροϊκό κύκλο επίσης επηρεάζουν την σεροτονίνη, τον νευροδιαβιβαστή που προάγει τα συναισθήματα της ευεξίας και της ευτυχίας. Όταν υπάρχει πτώση στα επίπεδα των ορμονών, υπάρχει επίσης πτώση στα επίπεδα της σεροτονίνης, πράγμα που συμβάλλει στην ευερεθιστότητα, στο άγχος και στη θλίψη.

Η πτώση στα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης μπορεί να προκαλεί εναλλαγές στη διάθεση, πράγμα που κάνει πιο δύσκολη την διαχείριση της καθημερινότητας. Στην κλινική μου εμπειρία, παρατηρώ συχνά πως αυτές οι αλλαγές δημιουργούν ένα αίσθημα "απώλειας ελέγχου" που τρομάζει τις ασθενείς.

Για μερικές γυναίκες, αυτές οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να ξεκινούν ένα καταθλιπτικό επεισόδιο, ειδικά για τις γυναίκες που έχουν βιώσει κατάθλιψη στο παρελθόν.

2. Προβλήματα στον ύπνο

Είναι πολύ σύνηθες οι γυναίκες στην περιεμμηνόπαυση να έχουν αϋπνία, ειδικά λόγω των νυχτερινών εξάψεων. Η έλλειψη ύπνου όμως αυξάνει τις πιθανότητες κατάθλιψης.

3. Σωματικές αλλαγές

Μερικές από τις σωματικές αλλαγές που οι γυναίκες βιώνουν στην εμμηνόπαυση μπορεί να επηρεάζουν τα συναισθήματά για τον εαυτό τους, την αυτοπεποίθησή τους και την αυτοεκτίμησή τους.  Η εμμηνόπαυση είναι μια μεγάλη αλλαγή, σωματικά και ψυχικά, για πολλές γυναίκες, για αυτό είναι σημαντικό να δίνουν χρόνο και χώρο στον εαυτό τους να επεξεργαστούν αυτές τις αλλαγές. Η ψυχοθεραπεία σε αυτό το μεταβατικό στάδιο μπορεί να υποστηρίξει την ψυχική υγεία.

Μέσα από την ψυχοθεραπευτική διαδικασία, βλέπω καθημερινά πόσο σημαντικό είναι να δημιουργηθεί ένας ασφαλής χώρος όπου η γυναίκα μπορεί να πενθήσει όσα νιώθει ότι χάνει και να επαναπροσδιορίσει την ταυτότητά της.

Βέβαια, είναι δύσκολο κάποιος να βρει χρόνο μέσα στο χαοτικό ρυθμό της καθημερινότητας, ειδικά αν δουλεύει και πρέπει να στηρίζει την οικογένεια, τους φίλους ή τα παιδιά. Πρέπει όμως οι γυναίκες να βρίσκουν χρόνο για τον εαυτό τους, για αυτοφροντίδα, να διαβάζουν ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης, να βγαίνουν για μια βόλτα, να φροντίζουν τον κήπο τους, να κάνουν οτιδήποτε τους αρέσει. Οι τεχνικές αναπνοών και η γιόγκα μπορούν να δράσουν υποστηρικτικά.

Επίσης, υπάρχουν πολλές ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με γυναίκες που περνούν ακριβώς τα ίδια και μοιράζονται τις δικές τους εμπειρίες.

4. Αλλαγές στη ζωή

Η περιεμμηνόπαυση κάνει την εμφάνισή της γύρω στα 40. Σε αυτή την ηλικία μπορεί να συμβαίνουν και άλλα πράγματα που να επηρεάζουν την συναισθηματική υγεία των γυναικών όπως:

• Τα προβλήματα υγείας των γονέων που πλέον έχουν φτάσει σε μια προχωρημένη τρίτη ηλικία
• Η πίεση στη δουλειά
• Τα προβλήματα υγείας
• Τα παιδιά που φεύγουν από το σπίτι (σύνδρομο άδειας φωλιάς)

Αυτές οι εξωτερικές πιέσεις μπορεί να κάνουν τις αλλαγές στη διάθεση χειρότερες, όπως επίσης να αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης της κατάθλιψης.

5. Ιστορικό κατάθλιψης

Αν μια γυναίκα έχει ιστορικό κατάθλιψης είναι πολύ πιο πιθανό να βιώσει ένα καταθλιπτικό επεισόδιο όσο προχωρά στην εμμηνόπαυση. Για αυτό είναι σημαντικό να μιλήσετε στο γιατρό σας εάν:

• Έχετε επίμονα συναισθήματα θλίψης, απελπισίας ή ξεσπάσματα θυμού
• Η όρεξή σας για φαγητό είναι μειωμένη ή τρώτε πολύ
• Κοιμάστε πολύ ή έχετε αϋπνία
• Νιώθετε κόπωση και δεν έχετε κίνητρο
• Δεν έχετε ενδιαφέρον για δραστηριότητες που πριν απολαμβάνατε και δεν νιώθετε ευχαρίστηση (ανηδονία)
• Δυσκολεύεστε να πάρετε αποφάσεις και να συγκρατήσετε πληροφορίες
• Έχετε αυτοκτονικές σκέψεις

Μπορείτε να κάνετε το ΤΕΣΤ κατάθλιψης, για μια πρώτη εκτίμηση σχετικά με το αν εμφανίζετε συμπτώματα κατάθλιψης.

Διαχείριση καταθλιπτικών συμπτωμάτων που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση

Ως ψυχίατρος, τονίζω πάντα στις ασθενείς μου πως δεν χρειάζεται να υπομένουν σιωπηλά αυτή τη δυσφορία.

Αν έχετε συχνές εναλλαγές στη διάθεσή σας ή άλλα συμπτώματα της κατάθλιψης που επηρεάζουν τη ζωή σας, είναι σημαντικό να μιλήσετε με το γυναικολόγο σας ή έναν ψυχίατρο. Πολλά συμπτώματα της περιεμμηνόπαυσης μπορούν να υποχωρήσουν με ορμονοθεραπεία. Ένα patch οιστρογόνων ή ένα χάπι προγεστερόνης  ή τα αντισυλληπτικά χάπια μπορεί να προσφέρουν ανακούφιση.

Ωστόσο, η θεραπεία με ορμόνες για την κατάθλιψη μπορεί να μην είναι καλή επιλογή αν:

• Καπνίζετε
• Έχετε υπέρταση
• Έχετε προβλήματα με την πήξη του αίματος
• Είστε μεταεμμηνοπαυσιακές

Τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να είναι βοηθητικά στα συμπτώματα της διάθεσης για όσες γυναίκες δεν μπορούν να λάβουν θεραπεία με ορμόνες. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα αντικαταθλιπτικά σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία είναι η πιο αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή για την κατάθλιψη.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του NICE ,³ Menopause: identification and management.NICE. συνιστάται οι γυναίκες με υποψία ή διάγνωση κατάθλιψης κατά την εμμηνόπαυση να αντιμετωπίζονται με βάση τις γενικές κατευθυντήριες οδηγίες για την κατάθλιψη σε ενήλικες, προσαρμοσμένες στις ατομικές ανάγκες.

Οι προσαρμογές στον τρόπο ζωής μπορούν επίσης να μειώσουν τα συμπτώματα της περιεμμηνόπαυσης και να βοηθήσουν στην καλύτερη ποιότητα ζωής. Για παράδειγμα οι αλλαγές αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την ισορροπημένη διατροφή, την άσκηση και τον περιορισμό της καφεΐνης και του αλκοόλ.

Η εμμηνόπαυση για πολλές γυναίκες είναι μια ανακούφιση. Μόλις οι ορμόνες σταθεροποιηθούν, οι εναλλαγές στη διάθεση σταματούν. Αλλά αν έχετε κατάθλιψη, είναι δύσκολο να προβλέψετε αν θα νιώσετε καλύτερα μετά την εμμηνόπαυση. Η κατάθλιψη είναι μια νόσος που μπορεί να παρουσιάζει υποτροπές, κάποιες φορές μπορεί τα πράγματα να είναι καλά για μεγάλο χρονικό διάστημα και μερικές φορές να επιδεινώνονται.

Συμπληρωματικές προσεγγίσεις και εμμηνόπαυση

Εκτός από τα φάρμακα, ορισμένες συμπληρωματικές προσεγγίσεις μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη στην διαχείριση των ψυχολογικών συμπτωμάτων που συνοδεύουν την εμμηνόπαυση, πάντα εξατομικευμένα και υπό τις οδηγίες ενός ειδικού ψυχιάτρου.

Φυσικά, μπορείτε να διαχειριστείτε τις εναλλαγές στη διάθεση. Τα συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα στη διάρκεια της περιεμμηνόπαυσης επηρεάζουν τις δραστηριότητες της καθημερινότητας ή τις σχέσεις.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Maki et al. (2019). Guidelines for the Evaluation and Treatment of Perimenopausal Depression: Summary and Recommendations. Journal of Women's Health, 28(2), 117-134. [link]
2. ↸2.Salama-Alblooshi et al. (2023). Does menopause elevate the risk for developing depression and anxiety? Results from a systematic review. Australasian Psychiatry, 31(3), 365-373. [link]
3. ↸3.Menopause: identification and management.NICE. [link]