Εμμηνόπαυση και ψυχολογία
Η εμμηνόπαυση είναι η στιγμή στη ζωή μιας γυναίκας που η έμμηνος ρύση σταματά, όταν οι ωοθήκες σταματούν να παράγουν οιστρογόνα. Η έλλειψη έμμηνου ρύσεως για 12 συνεχείς μήνες (εφόσον δεν συντρέχουν άλλοι παράγοντες) είναι το κύριο κριτήριο για τη διάγνωση της εμμηνόπαυσης. Όταν αυτό συμβαίνει, μια γυναίκα δεν μπορεί πλέον να μείνει έγκυος. Ωστόσο, το σώμα αρχίζει να αλλάζει αρκετά χρόνια πριν την εμμηνόπαυση. Αυτό το στάδιο ονομάζεται περιεμμηνόπαυση.
Στη διάρκεια της περιεμμηνόπαυσης, τα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης αρχίζουν να μειώνονται, ενώ στην εμμηνόπαυση τα επίπεδα των ορμονών σταθεροποιούνται. Κατά τη μεταβατική αυτή περίοδο, οι ορμονικές μεταβολές μπορεί να σχετίζονται με σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα σε ορισμένες γυναίκες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες θα εμφανίσουν ψυχική διαταραχή.1
Κάποιες γυναίκες έχουν ήπια συμπτώματα για σύντομο χρονικό διάστημα. Για άλλες, τα συμπτώματα όπως οι εξάψεις, η ξηρότητα του κόλπου, οι διαταραχές στον ύπνο και τα προβλήματα μνήμης αλλάζουν τη ζωή τους και διαρκούν αρκετά χρόνια. Η εμπειρία της εμμηνόπαυσης διαφέρει σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα και μπορεί να επηρεάζει την ψυχολογική ευεξία με διαφορετικό τρόπο.3
Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να επηρεάσουν τις σχέσεις, τον ύπνο, το βάρος και την ψυχική υγεία των γυναικών. Καθώς η εμμηνόπαυση είναι μια φυσική εξέλιξη που κάθε γυναίκα βιώνει, κάθε γυναίκα την βιώνει διαφορετικά.
Ποια είναι τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης;
Υπάρχουν τουλάχιστον 40 συμπτώματα της εμμηνόπαυσης και της περιεμμηνόπαυσης. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να έχουν σοβαρή επίδραση στην καθημερινότητα μιας γυναίκας και στην ευεξία της. Για αυτό είναι σημαντική η έγκαιρη ενημέρωση και, όταν χρειάζεται, η ιατρική αξιολόγηση για την επιλογή της κατάλληλης αντιμετώπισης.
Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης μπορεί να είναι σωματικά, ψυχικά και συναισθηματικά. Πολλά από αυτά τα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με ορμονικές μεταβολές, αλλά επηρεάζονται και από παράγοντες όπως ο ύπνος, το στρες, το ιατρικό ιστορικό και οι συνθήκες ζωής.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις. Τα σωματικά συμπτώματα περιλαμβάνουν θέματα μνήμης και συγκέντρωσης, ξηρότητα του κόλπου, δυσκολία στον ύπνο, ζαλάδα, πονοκεφάλους, πόνους στις αρθρώσεις, μουδιάσματα, συμπτώματα της ουροδόχου κύστης και λοιμώξεις του ουροποιητικού. Μετά την εμμηνόπαυση, ορισμένοι κίνδυνοι υγείας, όπως η οστεοπόρωση και τα καρδιαγγειακά προβλήματα, χρειάζονται εξατομικευμένη ιατρική παρακολούθηση.
Πότε να ζητήσετε ιατρική αξιολόγηση
Επικοινωνήστε με γυναικολόγο ή άλλο κατάλληλο ιατρό αν τα συμπτώματα είναι έντονα, αν εμφανίζεται αιμορραγία μετά από 12 μήνες χωρίς περίοδο, αν υπάρχουν σημαντικές διαταραχές ύπνου, επίμονος πόνος, ή αν τα συμπτώματα επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινή λειτουργικότητα.2
Ποια ψυχολογικά συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με την εμμηνόπαυση;
- Κατάθλιψη και εναλλαγές στη διάθεση, συναισθήματα ενοχών.
- Μειωμένη λίμπιντο και επιθυμία να μένει μια γυναίκα μόνη της.
- Νευρικότητα, ευερεθιστότητα και γενικά εκνευρισμός για μικροπράγματα.
- Έλλειψη κινήτρου ή ενέργειας να ασχοληθεί με πράγματα.
- Επίμονα συναισθήματα άγχους και πανικού.
- Γενικά, αίσθηση λήθαργου και συναισθήματα κόπωσης για τη ζωή.
- Δυσκολία στη συγκέντρωση σε συγκεκριμένα πράγματα.
- Συνεχή ανησυχία για το ποιο είναι το νόημα της ζωής.
Τα παραπάνω δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γυναίκες και δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματα ένδειξη ότι κάθε ψυχική δυσκολία οφείλεται αποκλειστικά στην εμμηνόπαυση. Πέρα από τη θλίψη που μπορεί να νιώθει μια γυναίκα για αυτές τις αλλαγές στη ζωή της, μπορεί αυτές να επηρεάζουν την σεξουαλική, την οικογενειακή, την κοινωνική και την επαγγελματική της ζωή.
Πότε χρειάζεται άμεση ψυχιατρική εκτίμηση
Αν υπάρχουν επίμονη καταθλιπτική διάθεση, κρίσεις πανικού, σοβαρή αϋπνία, σημαντική έκπτωση στη λειτουργικότητα, αυτοκαταστροφικές σκέψεις ή αίσθημα ότι δεν μπορείτε να αντεπεξέλθετε, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από ψυχίατρο ή άλλη υπηρεσία ψυχικής υγείας.
Στιγμή προβληματισμού
Αν κάποιος κάνει μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο για την εμμηνόπαυση θα δει ότι οι περισσότερες πληροφορίες αφορούν τα βιολογικά ή σωματικά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Δίνουν συμβουλές για το πως να αντιμετωπίσουν οι γυναίκες τις εξάψεις, τις νυχτερινές εφιδρώσεις, τις εναλλαγές στη διάθεση, ωστόσο, ελάχιστα δίνουν σημασία στην συναισθηματική υποστήριξη που χρειάζονται οι γυναίκες σε αυτή την περίοδο της ζωής τους.
Πολλές γυναίκες αισθάνονται ότι βρίσκονται σε ένα σταυροδρόμι, ότι βιώνουν μια μεταβατική περίοδο. Για ορισμένες γυναίκες, η περίοδος αυτή συμπίπτει με πολλαπλές αλλαγές ρόλων, σχέσεων ή υποχρεώσεων στη μέση ηλικία, κάτι που μπορεί να αυξάνει το ψυχικό φορτίο.
Συζήτηση για την ψυχική υγεία και την εμμηνόπαυση
Στην κλινική μου πράξη, παρατηρώ καθημερινά πόσο ανακουφιστικό είναι για τις γυναίκες να αναγνωρίζεται η συναισθηματική τους επιβάρυνση σε αυτή τη φάση, χωρίς να στιγματίζονται.
Η συζήτηση με ψυχίατρο ή ψυχοθεραπευτή για το πώς αυτή η περίοδος επηρεάζει τη ζωή σας μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των συναισθημάτων σας και στην ασφαλέστερη αξιολόγηση του τι σχετίζεται με την εμμηνόπαυση και τι μπορεί να οφείλεται και σε άλλους παράγοντες.
Η μετάβαση αυτή μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένη συναισθηματική ευαλωτότητα ή από αναθεώρηση σημαντικών σχέσεων και εμπειριών, χωρίς αυτό να σημαίνει από μόνο του ύπαρξη ψυχικού τραύματος. Μπορεί επίσης να είναι μια καλή ευκαιρία για μια γυναίκα να κατανοήσει καλύτερα συναισθήματα που ίσως είχε παραμερίσει στο παρελθόν.
Ψυχολογική υποστήριξη στην εμμηνόπαυση
1. Συναισθηματική υποστήριξη
Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης συχνά περιλαμβάνουν τις εξάψεις, τις νυχτερινές εφιδρώσεις, τις εναλλαγές στη διάθεση, τα θέματα στον ύπνο. Αλλά ποια είναι τα ψυχολογικά συμπτώματα που ταλαιπωρούν τις γυναίκες; Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει υποστηρικτική επιλογή για ορισμένες γυναίκες, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν δυσκολίες προσαρμογής, άγχος, χαμηλή διάθεση ή επιβάρυνση στις σχέσεις και στην καθημερινότητα.
Η εμμηνόπαυση και η περιεμμηνόπαυση είναι μεταβατικές περίοδοι με βιολογικές και ψυχοκοινωνικές αλλαγές, οι οποίες βιώνονται με πολύ διαφορετικό τρόπο από κάθε γυναίκα.
Για μερικές γυναίκες, αυτή είναι μια περίοδος ανακούφισης, στην οποία νιώθουν ελεύθερες, δεν έχουν έμμηνο ρύση ή προεμμηνορροϊκό σύνδρομο και δεν ανησυχούν για την αντισύλληψη.
2. Διαχείριση των αλλαγών
Για πολλές γυναίκες η εμμηνόπαυση είναι ένα ταξίδι, με πολλά συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα. Για κάποιες το ταξίδι αυτό είναι ομαλό και για κάποιες άλλες δύσκολο.
Ως ψυχίατρος, προσεγγίζω αυτή τη φάση όχι ως «ασθένεια», αλλά ως μια κρίσιμη περίοδο αναδιοργάνωσης, όπου η έγκαιρη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει την περαιτέρω ψυχολογική φθορά.
Για όσες γυναίκες παλεύουν με την εμμηνόπαυση το ψυχολογικό ταξίδι είναι το πιο δύσκολο. Πολλές γυναίκες βιώνουν έντονα συναισθήματα και αυτό είναι μια μεγάλη πρόκληση.
Αλλαγή και νέες δυνατότητες
Αν και βιολογικά η εμμηνόπαυση σηματοδοτεί το τέλος της γονιμότητας για τις γυναίκες, ταυτόχρονα αποτελεί και την έναρξη μιας νέας περιόδου, μιας νέας εποχής, την απελευθέρωση από την έμμηνο ρύση, την ανησυχία για την αντισύλληψη και για το βιολογικό τους ρολόι. Η εμμηνόπαυση μπορεί να είναι το τέλος της αναπαραγωγικής ηλικίας μιας γυναίκας, αλλά δεν σηματοδοτεί το τέλος της μητρότητας, της φροντίδας και της καθοδήγησης, της σεξουαλικής απόλαυσης, του ρομαντισμού, της εξερεύνησης μιας νέας σχέσης, της δημιουργίας μιας ικανοποιητικής και ευτυχισμένης ζωής και της προσφοράς στην κοινωνία.
Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να δώσει την ευκαιρία για ασφαλή έκφραση των συναισθημάτων και για διερεύνηση νέων δυνατοτήτων, με σεβασμό στις ανάγκες και στους στόχους κάθε γυναίκας.
Ψυχοθεραπεία και διαχείριση συναισθημάτων στην εμμηνόπαυση
Πολλές γυναίκες νιώθουν ότι η ταυτότητά τους ή η θηλυκότητά τους βασίζονται σε παράγοντες που αλλάζουν στην εμμηνόπαυση, όπως η εικόνα του σώματος ή η ικανότητα να αποκτήσουν παιδιά. Μπορεί να αισθάνονται ενοχές σε αυτή τη μεταβατική περίοδο.
Μέσα από την πολυετή ψυχοθεραπευτική εμπειρία με γυναίκες σε μετάβαση, διαπιστώνω πως η δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου εμπιστοσύνης αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την επιτυχημένη διαχείριση αυτών των προκλήσεων.
Αν τα συναισθήματα, το άγχος, ο ύπνος ή η λειτουργικότητα έχουν επηρεαστεί ουσιαστικά, είναι χρήσιμη η αξιολόγηση από ψυχίατρο ή ψυχολόγο ώστε να αποφασιστεί αν ενδείκνυται ψυχοθεραπεία ή άλλη παρέμβαση. Έτσι, η γυναίκα μπορεί να μιλήσει ανοιχτά για όσα νιώθει χωρίς φόβο κριτικής και να κατανοήσει καλύτερα τη σημασία αυτής της αλλαγής στη ζωή της.
Κάθε συμπληρωματική προσέγγιση χρειάζεται συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό, ώστε να αξιολογούνται η ασφάλεια, οι πιθανές αλληλεπιδράσεις και η καταλληλότητά της για τη συγκεκριμένη γυναίκα.