Πως να τρελάνεις ένα νάρκισσο
Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (NPD) χαρακτηρίζεται από ένα διάχυτο μοτίβο μεγαλείου, ανάγκη για θαυμασμό και έλλειψη ενσυναίσθησης. Σύμφωνα με πρόσφατες κλινικές μελέτες, τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, όπως ο ανταγωνισμός, μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική υγεία του περιβάλλοντος του ατόμου.3
Οι νάρκισσοι είναι παντού γύρω μας. Για να τρελάνετε ένα νάρκισσο, ενώ διατηρείτε τη δική σας συναισθηματική υγεία, το κλειδί είναι να κατανοήσετε την ανάγκη του για έλεγχο, αναγνώριση και χειραγώγηση και να θέσετε αυστηρά όρια. Ακολουθούν ορισμένες πρακτικές στρατηγικές:
1. Συναισθηματική Αποστασιοποίηση
Για να προστατεύσετε την ψυχική σας ισορροπία, είναι απαραίτητο να υιοθετήσετε μια στάση "συναισθηματικής ουδετερότητας". Αυτό στην ψυχολογία συχνά περιγράφεται ως η μέθοδος του "Παρατηρητή". Δεν πρέπει να επενδύετε συναίσθημα στις προκλήσεις τους, είτε θετικό είτε αρνητικό. Πρέπει να νιώθετε ουδέτερα συναισθήματα για την συμπεριφορά τους. Όταν επιτύχετε αυτή την αποστασιοποίηση, η ανάγκη τους να σας ελέγξουν παύει να είναι αποτελεσματική. Στην κλινική μου εμπειρία, αυτό το στάδιο είναι συχνά το πιο δύσκολο για τους συντρόφους, καθώς η έλλειψη αντίδρασης μπορεί αρχικά να προκαλέσει κλιμάκωση της συμπεριφοράς του νάρκισσου πριν τελικά υποχωρήσει.
Αν ένας νάρκισσος ήταν σημαντικό κομμάτι της ζωής σας και τον παίρνατε στα σοβαρά, είναι απελευθερωτικό να συνειδητοποιείτε ότι η εικόνα που προβάλλουν είναι συχνά ένας μηχανισμός άμυνας, μια "ψευδής" κατασκευή που καλύπτει βαθιά ανασφάλεια.
2. Διατήρηση Ψυχραιμίας και Στρατηγική Σιωπή
Αποφύγετε να αποκαλύψετε τις προθέσεις σας ή τα τρωτά σας σημεία. Αν εκτεθείτε, τους προσβάλλετε ή τους αντιμετωπίσετε ευθέως χωρίς προετοιμασία, ή αν υποψιαστούν ότι τους κρατάτε κακία, η ναρκισσιστική οργή μπορεί να οδηγήσει σε εκδικητικές συμπεριφορές.
Πρέπει να συμπεριφέρεστε με ψυχραιμία και να αγνοείτε τους χειριστικούς τους τρόπους, σαν ένα άτομο που έχει στο μυαλό του το μακροπρόθεσμο συμφέρον του. Αυτό σας δίνει το χώρο να κάνετε τις κινήσεις σας με ασφάλεια χωρίς να κινήσετε τις υποψίες του νάρκισσου.
3. Κατανόηση της Ανάγκης για Επιβεβαίωση
Οι νάρκισσοι συχνά χρησιμοποιούν τον κύκλο εξιδανίκευσης-υποτίμησης ("ζέστη/κρύο") για να διατηρούν τον έλεγχο. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσετε αυτό το μοτίβο χωρίς να συμμετέχετε σε αυτό.
Ενώ, γενικά στους περισσότερους ανθρώπους αρέσει η προσοχή, οι νάρκισσοι χρειάζονται την προσοχή παθολογικά, γνωστή και ως "ναρκισσιστική τροφή".1 Αυτό είναι κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να έχουν για να λειτουργήσουν.
Αυτό σημαίνει, πως όσο κι αν προσπαθείτε να θέσετε όρια, να ξέρετε ότι μπορεί να επιστρέφουν σε εσάς αν πιστεύουν ότι μπορούν να λάβουν την προσοχή σας.
Πρέπει να διαχειρίζεστε την αλληλεπίδραση προσεκτικά. Μια τυπική, επιφανειακή επιβεβαίωση μπορεί να είναι χρήσιμη για να αποφύγετε εκρήξεις θυμού , αλλά όχι τόση πολλή που να ενισχύετε την εξάρτησή τους.
Μην πέφτετε στην παγίδα να ανταποκρίνεστε σε προκλήσεις μόνο και μόνο επειδή αναζητούν αντίδραση.Αυτή η συμπεριφορά του νάρκισσου είναι εθιστική, επειδή προκαλεί ένα τραυματικό δεσμό. Είναι η αγαπημένη στρατηγική των νάρκισσων για να έχουν τους άλλους κοντά τους.
Ωστόσο, οι νάρκισσοι έχουν τα δικά τους τρωτά σημεία, έχουν ανάγκη την προσοχή, είναι ανασφαλείς, και δεν μπορούν να ελέγχουν τα συναισθήματά τους. Όλα αυτά τους κάνουν επιρρεπείς στον τραυματικό δεσμό και στην εξάρτηση από τους άλλους.
4. Η Μέθοδος της Αδιαφορίας
Μια φορά στο τόσο, όταν νιώθετε ότι η πίεση αυξάνεται, εφαρμόστε την τακτική της αδιαφορίας. Μην απαντάτε στα μηνύματά του χωρίς να έχετε προφανή λόγο, βρείτε μια δικαιολογία για να αποχωρήσετε από μια συζήτηση. Όσο πιο βαρετή και αδιάφορη είναι η αντίδρασή σας, τόσο το καλύτερο.
Αγνοήστε τους προκλητικούς τόνους, μπορείτε για παράδειγμα να απαντάτε στα μηνύματα όλο και πιο αργά, και δείξτε ότι δεν επηρεάζεστε συναισθηματικά όταν σας μιλούν. Κάποιοι νάρκισσοι, ως καλοί υποκριτές, θα δείξουν ότι δεν τους έχει ενοχλήσει κάτι, αλλά επειδή είναι βαθιά ανασφαλείς, νιώθουν το φόβο της εγκατάλειψης.
5. Θέτοντας Αδιαπέραστα Όρια
Οι νάρκισσοι δυσκολεύονται να διαχειριστούν την απώλεια ελέγχου, επειδή δεν μπορούν να ελέγξουν τα συναισθήματά τους. Μπορεί να προσπαθήσουν να παραβιάσουν τα όριά σας. Εσείς, διατηρήστε σταθερή στάση. Αν χρειαστεί να ακυρώσετε κάτι, κάντε το χωρίς υπερβολικές εξηγήσεις.
Ο στόχος δεν είναι η εκδίκηση, αλλά η αυτοπροστασία. Μπορείτε να βρείτε μια δικαιολογία για την απόστασή σας, όπως να πείτε ότι συμβαίνουν πολλά στη ζωή σας.
Αν ένας νάρκισσος νιώσει ενόχληση θα προσπαθήσει να σας κάνει κριτική ή να σας προσβάλλει, αλλά εσείς μπορείτε να του εξηγήσετε ευγενικά και κοφτά ότι δεν αποδέχεστε αυτόν τον τόνο. Στη συνέχεια μπορείτε να τον αγνοήσετε για όσο χρειάζεται για να ηρεμήσετε.
Αν περιμένει από εσάς να επικοινωνήσετε για να σας εκδικηθεί, σταματήστε τη συζήτηση και αγνοήστε τον. Αυτό είναι μια μορφή οριοθέτησης συμπεριφοράς. Μην ανησυχείτε, ένας νάρκισσος συχνά επιστρέφει, και αν δεν το κάνει, πρέπει να νιώθετε το πιο τυχερό άτομο στον κόσμο.
6. Διαχείριση Κοινωνικού Περίγυρου
Υπάρχουν δύο πράγματα για τους νάρκισσους και τις φιλίες τους, που πρέπει να γνωρίζετε.
- Οι νάρκισσοι υπερηφανεύονται για τους φίλους τους
- Οι νάρκισσοι είναι πολύ ζηλιάρηδες
Πώς μπορείτε να διαχειριστείτε αυτό; Μην ανταγωνίζεστε τους νάρκισσους, αλλά διατηρήστε τυπικές σχέσεις με τους φίλους τους. Οι φιλίες των νάρκισσων είναι πολύ επιπόλαιες. Δεν δένονται με τους ανθρώπους, αλλά τους βλέπουν ως προέκταση του εαυτού τους.
Συνήθως, έχουν γύρω τους ανθρώπους με εξουσία, χρήματα, φήμη επειδή όλα αυτά κάνουν τον νάρκισσο να μοιάζει πανίσχυρος.
Τους αρέσει να υπερηφανεύονται για τους φίλους τους. Συνήθως κάνουν γενναιόδωρες χειρονομίες για αυτούς, παρά για τους συντρόφους τους. Ο λόγος για τον οποίο κάνουν τόση προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση είναι επειδή δεν μπορούν να διατηρούν μια ψεύτικη εικόνα μπροστά στο σύντροφό τους, αλλά μπορούν να το κάνουν σε ανθρώπους που δεν βλέπουν κάθε μέρα.
Ωστόσο, μην έχετε την εντύπωση ότι οι νάρκισσοι δίνουν αξία στους φίλους τους και όχι στους συντρόφους τους. Πρέπει να γνωρίζετε ότι όταν ένας νάρκισσος κάνει κάτι καλό για τους άλλους, αγοράζει ένα δώρο ή κάνει μια χάρη, δεν το κάνει για το άλλο άτομο αλλά για να νιώθει καλά για τον εαυτό του.
Οι νάρκισσοι ζουν από το θαυμασμό των άλλων και νιώθουν πως ότι κάνουν αξίζει την αναγνώριση. Έχουν την καλύτερη εργασιακή εμπειρία, τα καλύτερα πράγματα (ακριβά αυτοκίνητα, ακριβά ρούχα, τέλεια σπίτια), τις καλύτερες δεξιότητες. Οι νάρκισσοι δεν νιώθουν κανένα εντυπωσιασμό από τους άλλους, ακόμη και αν ο καλύτερος τους φίλος είναι πιο επιτυχημένος ή έχει κάτι καλύτερο.
Είναι πολύ ζηλιάρηδες, θα υποβαθμίζουν πάντα πόσο ωραίο είναι κάτι που έχει ή κάνει κάποιος άλλος. Αποφύγετε να γίνετε στόχος της ζήλειας τους διατηρώντας χαμηλό προφίλ στις κοινωνικές συναναστροφές τους.
7. Τυπική Ευγένεια
Πάντα πρέπει να είστε τυπικά φιλικοί με τους νάρκισσους και να μην προκαλείτε το "εγώ" τους, ώστε να μην πυροδοτείτε τις επιθέσεις τους. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την τεχνική της "επιλεκτικής συμφωνίας" για να αποφύγετε συγκρούσεις, χωρίς όμως να δεσμεύεστε σε πράγματα που δεν θέλετε.
8. Διεκδικητική Επικοινωνία
Η διεκδικητικότητα είναι η καλύτερη επιλογή όταν θέλετε να θέσετε όρια χωρίς να γίνετε επιθετικοί. Αντί για προσβολές ή μπερδεμένα μηνύματα, μιλήστε καθαρά και σταθερά.
Μπορείτε για παράδειγμα, να πείτε, "Καταλαβαίνω ότι έχεις αυτή την άποψη, αλλά εγώ βλέπω τα πράγματα διαφορετικά".
Αν αρχίζουν να αμφισβητούν τις προθέσεις σας, παραμείνετε ήρεμοι και μην μπείτε σε διαδικασία απολογίας. Οι νάρκισσοι μισούν να βλέπουν ότι δεν μπορούν να σας επηρεάσουν συναισθηματικά.
9. Αποφεύγοντας την Παγίδα της Συμπόνιας
Μην νιώθετε ενοχές για έναν νάρκισσο. Δεν πρέπει να θυσιάζετε την συμπόνια σας επειδή όσοι δείχνουν την αγάπη, την ευγένεια και την υποστήριξη τους χωρίς όρια, τελικά βιώνουν την κακοποίηση, την υποτίμηση και την απόρριψη. Συχνά, άτομα με αυτή τη διαταραχή δυσκολεύονται να συναισθανθούν και δεν διστάζουν να πληγώσουν την καρδιά των ανθρώπων.
Ένας νάρκισσος θα χρησιμοποιήσει όλα του τα όπλα αν θελήσει να σας έχει πίσω, θα δώσει υποσχέσεις, θα κλάψει, θα σας πει ότι σας αγαπά, θα σας δείξει ότι σας έχει ανάγκη.
Αν όμως υποκύψετε και τον βοηθήσετε και πέσετε στην παγίδα του, είναι πολύ πιθανό να επαναληφθεί ο κύκλος της κακοποίησης. Οι νάρκισσοι δυσκολεύονται να είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι για εσάς όταν τους χρειάζεστε.
Αντιμετώπιση και Υποστήριξη
Οι νάρκισσοι είναι ειδικοί στη χειραγώγηση, για αυτό χρησιμοποιούν τακτικές όπως το gaslighting και οι ενοχές για να σας ελέγχουν. Η ναρκισσιστική οργή μπορεί να εκδηλωθεί έντονα όταν απειλείται η εύθραυστη εικόνα του εαυτού τους. Για αυτό προσπαθήστε να μην εμπλακείτε σε ατέρμονες συζητήσεις και να μη διαφωνείτε μαζί τους με έντονο τρόπο. Είναι σημαντικό να φροντίσετε τον εαυτό σας και να εξετάσετε το ενδεχόμενο συνεργασίας με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.2
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο υποστήριξης και τα κατάλληλα εργαλεία για την οριοθέτηση και τη διαχείριση της σχέσης, καθώς και την επεξεργασία τυχόν τραυματικών εμπειριών.
Βιβλιογραφία
- 1.Caligor, E., et al. (2015). Narcissistic personality disorder: diagnostic and clinical challenges. The American Journal of Psychiatry, 172(5), 415–422. [link]
- 2.Dhawan, N., et al. (2010). Narcissistic personality disorder. Psychiatry (Edgmont), 7(7), 24–27. [link]
- 3.Richter, M., et al. (2023). Narcissistic dimensions and depressive symptoms in patients across mental disorders... The Lancet Psychiatry, 10(11), 836-846. [link]