Γιατί αρρωσταίνω συνέχεια;

Γιατί αρρωσταίνω συνέχεια;

Αν συνεχώς υποφέρετε από κρυολογήματα και γρίπη, δεν είστε οι μόνοι,  πολλοί άνθρωποι προβληματίζονται γιατί αρρωσταίνουν συνέχεια. Το στρες δεν έχει πάντοτε τις ίδιες επιδράσεις σε όλους τους ανθρώπους, αλλά όταν είναι έντονο ή παρατεταμένο μπορεί να συνδέεται με επιβάρυνση της συνολικής υγείας και της καθημερινής λειτουργικότητας, μέσω μηχανισμών που μελετά η ψυχονευροανοσολογία. Η σχέση ανάμεσα στο στρες και στις διάφορες αρρώστιες είναι πολύπλοκη και επηρεάζεται από παράγοντες κληρονομικότητας, προσωπικότητας, αλλά και από άλλα στοιχεία.

1. Αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα

Όταν κάποιος έχει ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα, αυτό σημαίνει ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί στο σώμα του είναι έτοιμοι να αντιμετωπίζουν τις ασθένειες, τις τοξίνες, τα μικρόβια, τα βακτήρια, τους ιούς, τους μύκητες και τα παράσιτα. Όταν όμως το ανοσοποιητικό σύστημα είναι επιβαρυμένο ή συνυπάρχουν ιατρικοί παράγοντες, το σώμα μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο να ανταποκριθεί σε λοιμογόνους παράγοντες, κάτι που ενδέχεται να σχετίζεται με συχνότερες ή βαρύτερες λοιμώξεις. Άτομα σε εγκυμοσύνη ή με χρόνια νοσήματα, όπως ο διαβήτης ή ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα, χρειάζονται εξατομικευμένη ιατρική παρακολούθηση όταν παρουσιάζουν συχνά επεισόδια λοίμωξης.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εξετάζεται και η ψυχολογική διάσταση: η χρόνια κατάθλιψη και το μετατραυματικό στρες έχουν τεκμηριωμένες επιδράσεις στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

2. Μη ισορροπημένη διατροφή

Η ισορροπημένη διατροφή υποστηρίζει τη γενική υγεία και τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού, αλλά δεν αποτελεί θεραπεία για τη γρίπη ή άλλες λοιμώξεις. Μια συνολικά ισορροπημένη διατροφή με φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και πηγές πρωτεΐνης υποστηρίζει τη γενική υγεία του οργανισμού, χωρίς αυτό να εγγυάται αποφυγή κρυολογημάτων ή γρίπης. Ο περιορισμός της υπερβολικής πρόσληψης ζάχαρης μπορεί να είναι ωφέλιμος για τη συνολική υγεία στο πλαίσιο ισορροπημένου τρόπου ζωής.

3. Έλλειψη άσκησης

Η άσκηση στη ρουτίνα μας είναι πολύ σημαντική για την υγεία μας. Η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη συνολική υγεία και λειτουργικότητα. Μια σταθερή ρουτίνα κίνησης, προσαρμοσμένη στην ηλικία, στις ανάγκες και στο ιατρικό ιστορικό κάθε ανθρώπου, είναι συνήθως πιο ωφέλιμη από τις υπερβολές. Και να έχετε πάντα στο μυαλό σας ότι η άσκηση απαιτεί και επαρκή αποκατάσταση.

4. Αφυδάτωση

Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από περίπου 60% νερό. Η επαρκής ενυδάτωση βοηθά τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού, υποστηρίζει τη μεταφορά θρεπτικών συστατικών και ορμονών και συμβάλλει στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Όταν η πρόσληψη υγρών είναι ανεπαρκής, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως ξηροδερμία, κόπωση ή πονοκέφαλος.

5. Κάπνισμα και αλκοόλ

Το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συνδέονται με επιβάρυνση της συνολικής υγείας και μπορεί να αυξάνουν την ευαλωτότητα του οργανισμού. Αν η κατανάλωση αλκοόλ είναι συχνή ή μεγάλη, η συζήτηση με επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει στην εξατομικευμένη αξιολόγηση και υποστήριξη.

6. Έλλειψη ύπνου

Υπάρχει μια πολύπλοκη σχέση ανάμεσα στην έλλειψη ύπνου (αϋπνία) και στη συνολική υγεία. Η ανεπαρκής ή κακής ποιότητας διάρκεια ύπνου έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη πιθανότητα νόσησης μετά από έκθεση σε ιούς.² Cohen, et al. (2009). Sleep habits and susceptibility to the common cold. Archives of Internal Medicine, 169(1), 62–67. ³ Prather, et al. (2015). Behaviorally assessed sleep and susceptibility to the common cold. Sleep, 38(9). Για αυτό είναι πολύ σημαντικό να έχετε μια ρουτίνα ύπνου και αφύπνισης, και να περιορίζετε τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών τουλάχιστον μια ώρα πριν τον ύπνο.

7. Παιδιά στο σπίτι

Η συχνή επαφή με παιδιά σχολικής ηλικίας μπορεί να αυξήσει την έκθεση ολόκληρης της οικογένειας σε κυκλοφορούντες ιούς. Δεν υπάρχει ένας μοναδικός «φυσιολογικός» αριθμός λοιμώξεων ανά χρόνο, καθώς η αξιολόγηση εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό, τη βαρύτητα και τη διάρκεια κάθε επεισοδίου.

8. Διαχείριση του άγχους

Όταν το άγχος γίνεται χρόνιο, μπορεί να επηρεάζει βιολογικές λειτουργίες, τον ύπνο, την ενέργεια και τις καθημερινές συνήθειες. Το χρόνιο στρες έχει συσχετιστεί με δυσμενείς επιδράσεις στη σωματική και ψυχική υγεία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε άνθρωπο.

Είναι σημαντικό να αναγνωρίζετε τους παράγοντες στρες στη ζωή σας και να βρίσκετε νέους τρόπους να τους αντιμετωπίζετε, ώστε να υποστηρίζετε συνολικά την υγεία και την ψυχική ανθεκτικότητά σας. Μπορείτε να δοκιμάσετε την προοδευτική μυϊκή χαλάρωση, το διαλογισμό ή τον χρόνο στη φύση. Η διαχείριση του στρες μπορεί να περιλαμβάνει υγιείς συνήθειες και, όταν χρειάζεται, ψυχοθεραπεία από ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή.

Στην κλινική πράξη, βλέπω συχνά ασθενείς που αρρωσταίνουν περισσότερο κατά τη διάρκεια περιόδων έντονου άγχους ή σημαντικής αλλαγής — ένα μοτίβο που συχνά αποτελεί την πρώτη ένδειξη ότι η ψυχολογική επιβάρυνση χρειάζεται προσοχή.

9. Αλλεργίες

Οι αλλεργίες μπορεί να επιβαρύνουν τη μύτη, τους παραρρίνιους κόλπους και τους αεραγωγούς, κάτι που μερικές φορές δυσκολεύει τη διάκριση ανάμεσα σε αλλεργικά και λοιμώδη συμπτώματα. Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση για σωστή διάγνωση και κατάλληλη αντιμετώπιση. Σε άτομα με άσθμα ή επίμονα αναπνευστικά συμπτώματα απαιτείται εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.

10. Κακή υγιεινή

Η σωστή υγιεινή των χεριών, με σαπούνι, για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα, πριν από το φαγητό, μετά τη χρήση τουαλέτας και μετά από βήχα ή φτέρνισμα,  μειώνει τη διασπορά μικροβίων στην καθημερινότητα. Η στοματική υγιεινή είναι επίσης σημαντική· χρήσιμο είναι να βουρτσίζουμε τα δόντια μας τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα.

Ψυχονευροανοσολογία και στρες

Η ψυχονευροανοσολογία (ΨΝΑ) είναι ο επιστημονικός κλάδος που μελετά πώς ο εγκέφαλος, το νευρικό σύστημα και το ανοσοποιητικό σύστημα επικοινωνούν και αλληλεπιδρούν.

Το στρες δεν προκαλεί από μόνο του όλες τις ασθένειες, ούτε αρκεί για να εξηγήσει σύνθετες ιατρικές ή ψυχιατρικές διαγνώσεις. Το χρόνιο στρες έχει συσχετιστεί με δυσμενείς επιδράσεις σε δείκτες ανοσολογικής λειτουργίας, όπως καταγράφεται στη βιβλιογραφία της ψυχονευροανοσολογίας.¹ Segerstrom, et al. (2004). Psychological stress and the human immune system: A meta-analytic study of 30 years of inquiry. Psychological Bulletin, 130(4), 601–630. ⁴ Psychological Stress and the Human Immune System: A Meta-Analytic Study of 30 Years of Inquiry. American Psychological Association. Το χρόνιο στρες μπορεί να συνδέεται με αυξημένη ευαλωτότητα σε προβλήματα υγείας, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για να εξηγήσει κάθε νόσηση. Σε άτομα με άσθμα ή επίμονα αναπνευστικά συμπτώματα απαιτείται εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.

Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τη συνολική υγεία, αλλά η εκτίμηση κινδύνου για μεταβολικά νοσήματα είναι ιατρικό ζήτημα που απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Η σύνδεση ανάμεσα στο χρόνιο στρες και στη φλεγμονή έχει συνδεθεί επίσης με την παθοφυσιολογία ορισμένων ψυχιατρικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένης της κατάθλιψης.

Το χρόνιο στρες έχει συσχετιστεί με επιβάρυνση της καρδιομεταβολικής υγείας σε ορισμένα άτομα. Η σύνδεση ανάμεσα στα ψυχοπιεστικά γεγονότα και στις ψυχικές νόσους είναι ισχυρότερη από τη σύνδεσή τους με πολλές σωματικές ασθένειες.

Στρες και ψυχική υγεία

Η σχέση του στρες με την εμφάνιση ψυχιατρικών νόσων είναι πιο ισχυρή στις περιπτώσεις κατάθλιψης και σχιζοφρένειας. Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν άμεση αιτιώδη σχέση ανάμεσα στις αλλαγές στο ανοσοποιητικό σύστημα και στην ανάπτυξη καρκίνου. Αν υπάρχουν επίμονο άγχος, καταθλιπτική διάθεση, κρίσεις πανικού, αϋπνία ή εξουθένωση, ενδείκνυται αξιολόγηση από ψυχίατρο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κατάθλιψη και το άγχος συχνά παρουσιάζονται πρώτα με σωματικά συμπτώματα — κόπωση, συχνές λοιμώξεις, διαταραχές ύπνου — κάτι που κάνει τη διαφορική διάγνωση απαραίτητη.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Segerstrom, et al. (2004). Psychological stress and the human immune system: A meta-analytic study of 30 years of inquiry. Psychological Bulletin, 130(4), 601–630. [link]
2. ↸2.Cohen, et al. (2009). Sleep habits and susceptibility to the common cold. Archives of Internal Medicine, 169(1), 62–67. [link]
3. ↸3.Prather, et al. (2015). Behaviorally assessed sleep and susceptibility to the common cold. Sleep, 38(9). [link]
4. ↸4.Psychological Stress and the Human Immune System: A Meta-Analytic Study of 30 Years of Inquiry. American Psychological Association. [link]