Όταν ο θυμός τυφλώνει

Όταν ο θυμός τυφλώνει

Όλοι μας νιώθουμε θυμό κάποιες φορές και αυτό είναι μια φυσιολογική αντίδραση στις απειλές, στις αδικίες και στην απογοήτευση. Ο θυμός είναι ένα πανίσχυρο συναίσθημα και για ορισμένους ανθρώπους μπορεί να λειτουργεί ως πρόσκαιρη εκτόνωση της εσωτερικής έντασης. Αλλά όταν ο θυμός τυφλώνει, τότε μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στην καθημερινότητα σας, στις σχέσεις σας, στα επιτεύγματα και στην ψυχική σας υγεία.

Τι είναι ο θυμός;

Ο θυμός είναι ένα από τα βασικά ανθρώπινα συναισθήματα. Είναι η σωματική και ψυχική αντίδραση σε μια απειλή. Μπορεί να έχει πολλές μορφές όπως ο εκνευρισμός, η οργή, η δυσαρέσκεια.

Πώς λειτουργεί ο θυμός;

Συνεχώς παίρνουμε αποφάσεις στη ζωή μας και ζυγίζουμε καταστάσεις, σκεφτόμαστε αν είναι σωστές ή λάθος, καλές ή κακές. Το πως ερμηνεύουμε μια κατάσταση επηρεάζει το πως αισθανόμαστε για αυτή. Αν πιστεύουμε ότι μια κατάσταση είναι "επικίνδυνη" νιώθουμε φόβο. Αν πιστεύουμε ότι μας έχουν αδικήσει νιώθουμε θυμό. Και αυτά τα συναισθήματα καθορίζουν το πως αντιδρούμε σε μια κατάσταση. Δίνουμε νόημα στα συναισθήματα πολύ γρήγορα. Στην περίπτωση του θυμού, η ταχύτητα αυτή σημαίνει ότι μπορεί να αντιδράμε με τρόπο που αργότερα μπορεί να μετανιώσουμε.

Πώς το σώμα μας αντιδρά στο θυμό;

Πολλά από τα συναισθήματα μας συνδέονται με συγκεκριμένες σωματικές αντιδράσεις. Ο θυμός προετοιμάζει το μυαλό και το σώμα για δράση. Διεγείρει το νευρικό σύστημα, αυξάνει το ρυθμό της καρδιάς, την αρτηριακή πίεση, το αίμα ρέει στους μύες, αυξάνονται τα επίπεδα της γλυκόζης και η εφίδρωση. Όλες οι αισθήσεις είναι σε εγρήγορση και απελευθερώνεται αδρεναλίνη, μια ορμόνη που παράγεται σε στιγμές στρες. ³ Contrada et al. (2025). Stress and Cardiovascular Disease: The Role of Affective … Annual Review of Clinical Psychology

Ταυτόχρονα με όλες αυτές τις σωματικές αλλαγές, ο θυμός επηρεάζει τον τρόπο σκέψης μας. Όταν αντιμετωπίζουμε μια απειλή, ο θυμός μπορεί να μας ωθεί να μεταφράζουμε πολύπλοκες πληροφορίες σε απλούς όρους, όπως σωστό ή λάθος. Αυτό είναι χρήσιμο σε επείγουσες καταστάσεις καθώς δεν σπαταλάμε πολύτιμο χρόνο.

Αλλά κάποιες φορές μπορεί να αντιδράμε πριν να σκεφτούμε όλες τις παραμέτρους για να πάρουμε μια λογική απόφαση για το πως θα συμπεριφερθούμε. Ίσως να είναι ανάγκη να πάρουμε περισσότερο χρόνο για να δούμε μια κατάσταση και να την διαχειριστούμε διαφορετικά. Όταν ο θυμός μπαίνει στη μέση της λογικής σκέψης μπορεί να αντιδράμε παρορμητικά.

Γιατί θυμώνουμε;

Οι καταστάσεις που μας προκαλούν θυμό περιλαμβάνουν:

• Απειλές για τον εαυτό μας ή τους αγαπημένους μας
• Λεκτικές ή σωματικές επιθέσεις
• Πλήγμα στην αυτοεκτίμηση μας
• Μας διακόπτουν όταν προσπαθούμε να επιτύχουμε ένα στόχο
• Χάνουμε ευκαιρίες
• Κάποιος εναντιώνεται στις αρχές μας
• Αδικίες και αίσθηση αδυναμίας να αλλάξουμε την κατάσταση
• Απογοήτευση από κάποιον άλλο ή με τον εαυτό μας
• Κακομεταχείριση της περιουσίας μας

Αυτές οι καταστάσεις μπορεί να προκαλούν θυμό σε κάποιους ανθρώπους και σε κάποιους άλλους όχι. Κάποιοι θα δείξουν το θυμό τους με διάφορους τρόπους, ενώ άλλοι θα κρατήσουν το θυμό τους για τον εαυτό τους.

Οι αντιδράσεις του κάθε ανθρώπου ποικίλλουν ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, την εθνικότητα, την κοινωνική θέση ή το οικογενειακό ιστορικό. Οι προσδοκίες των ανθρώπων που είναι κοντά μας ή της κοινωνίας επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο δρούμε. Για παράδειγμα, μερικοί άνθρωποι πιστεύουν ότι δεν είναι αποδεκτό οι γυναίκες να υψώνουν τη φωνή τους όταν θυμώνουν, ενώ οι άνδρες μπορούν να το κάνουνε.

Στη διάρκεια της ζωής μας μαθαίνουμε να συμπεριφερόμαστε με συγκεκριμένους τρόπους σε διάφορες καταστάσεις. Αυτές οι εκμαθημένες συμπεριφορές είναι μερικές φορές δύσκολο να σπάσουν. Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς συμπεριφέρονται όταν θυμώνουν επηρεάζει το πως τα παιδιά διαχειρίζονται τον θυμό στη ζωή τους, για αυτό και οι γονείς είναι σημαντικό να είναι καλό παράδειγμα.

Πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι όταν θυμώνουν;

Ο θυμός δεν είναι πάντοτε αρνητικός. Μπορεί να ωθεί τους ανθρώπους στην αλλαγή. Συχνά ο θυμός συγχέεται με την επιθετικότητα, όμως δεν εκφράζουν όλοι οι άνθρωποι τον θυμό τους με επιθετικές συμπεριφορές.

Ο θυμός είναι μια συναισθηματική κατάσταση και η επιθετικότητα είναι ένας τρόπος συμπεριφοράς όταν κάποιος είναι θυμωμένος. Η επιθετική συμπεριφορά μπορεί να είναι λεκτική ή σωματική και δίνει το σήμα ότι κάποιος θέλει να προκαλέσει βλάβη. Κάποιοι άνθρωποι γίνονται βίαιοι προς τους άλλους ή πετάνε αντικείμενα.

Οι άνθρωποι συχνά εκφράζουν το θυμό τους λεκτικά. Μπορεί να φωνάζουν, να απειλούν, να βομβαρδίζουν τους άλλους με επιθετικές εκφράσεις. Κάποιοι άλλοι κάνουν τους άλλους να νιώθουν ενοχές. Άλλοι είναι κυνικοί και επικριτικοί, αλλά ποτέ δεν λύνουν τα προβλήματα τους εποικοδομητικά.

Επίσης, κάποιοι άνθρωποι εσωτερικεύουν το θυμό τους. Μπορεί να βράζουν μέσα τους, αλλά δεν δείχνουν το θυμό τους. Όσοι άνθρωποι εσωτερικεύουν το θυμό τους μπορεί να βλάπτουν τον εαυτό τους επειδή δυσκολεύονται να διαχειριστούν αυτό το συναίσθημα. Βλάπτουν τον εαυτό τους, καθώς δεν μπορούν αν εκφράσουν τα συναισθήματα τους με άλλο τρόπο. Αν υπάρχει αυτοτραυματισμός ή σκέψεις αυτοτραυματισμού, χρειάζεται άμεση υποστήριξη από επαγγελματία/υπηρεσίες επείγουσας βοήθειας.

Τι είδους προβλήματα προκαλεί ο θυμός;

Ο θυμός από μόνος του δεν είναι ούτε καλός ούτε κακός, αλλά γίνεται πρόβλημα όταν βλάπτει εμάς ή τους άλλους. Ο θυμός μπορεί να προκαλεί προβλήματα στις σχέσεις, στη δουλειά, στην οικογένεια.

Ο έντονος θυμός έχει συσχετιστεί με δυσκολίες ψυχικής υγείας όπως καταθλιπτική διάθεση, άγχος και αυτοτραυματισμούς. Επίσης, σε ορισμένες μελέτες έχει συσχετιστεί με δυσμενείς δείκτες υγείας (π.χ. αυξημένη ένταση/στρες, διαταραχές ύπνου ή επιβάρυνση καρδιαγγειακού κινδύνου). Αυτό δεν σημαίνει ότι “προκαλεί” συγκεκριμένες ασθένειες και δεν αντικαθιστά την ιατρική αξιολόγηση. ¹ Davidson et al. (2010). Anger Expression and Risk of Coronary Heart Disease.

Γιατί οι άνθρωποι παραμελούν τα θέματα θυμού;

Υπάρχουν ενδείξεις ότι δυσκολίες στη διαχείριση θυμού είναι συχνές, όμως πολλοί άνθρωποι δεν τις αναγνωρίζουν ως πρόβλημα και συχνά δεν ζητούν βοήθεια. Σπάνια ζητάνε βοήθεια.

Ο θυμός καθοδηγεί τις συμπεριφορές για αυτό και πολλοί άνθρωποι μετανιώνουν για αυτά που λένε ή κάνουν όταν θυμώνουν. Η διαχείριση του θυμού είναι πολύ σημαντική.

Διαχείριση θυμού

Όταν νιώθετε το θυμό να σας κυριεύει, πάρτε ένα λεπτό. Σκεφτείτε τι είναι αυτό που σας θύμωσε, σκεφτείτε τις συνέπειες της έκρηξης σας και στη συνέχεια επιλέξετε πως θα αντιδράσετε. Η καθυστέρηση της αντίδρασης συχνά βοηθά. Ακόμη και στη μέση μια διαφωνίας, μπορείτε να δοκιμάσετε να πάρετε μια βαθιά ανάσα και να επιλέξετε να εκφράσετε τα συναισθήματα σας διαφορετικά.

• Δοκιμάστε να μετρήστε μέχρι το 10 πριν αντιδράσετε
• Δοκιμάστε αργές, σταθερές αναπνοές, που για αρκετούς ανθρώπους βοηθούν να μειωθεί η ένταση, το ένστικτο σας λέει ότι το σώμα είναι έτοιμο να πολεμήσει, αλλά η λογική λέει στο σώμα σας να ηρεμήσει
• Αν νιώθετε την επιθυμία να πετάξετε κάτι, απομακρυνθείτε από την κατάσταση
• Φανταστείτε τον εαυτό σας σε ένα ήρεμο μέρος
• Αποσπάστε την προσοχή σας, και διαβάστε ένα περιοδικό, ακούστε μουσική, βγείτε μια βόλτα
• Κάντε μια δημιουργική δραστηριότητα ή γράψτε όσα νιώθετε
• Μιλήστε με ένα φίλο σας που θα σας βοηθήσει να δείτε από διαφορετική οπτική την κατάσταση

Υπάρχουν δραστηριότητες που μπορεί να βοηθήσουν στη χαλάρωση:

• Τεχνικές χαλάρωσης όπως η γιόγκα ή ο διαλογισμός
• Άσκηση, η οποία μπορεί να συνδέεται με βελτίωση της διάθεσης

Επίσης, η αποφασιστικότητα είναι ένας υγιής τρόπος να εκφράσετε το θυμός σας. Πριν εκραγείτε , αναλάβετε την ευθύνη των συναισθημάτων σας:

• Πείτε στους άλλους ότι νιώθετε θυμωμένοι και γιατί αισθάνεστε έτσι
• Μιλήστε αργά και ξεκάθαρα
• Χρησιμοποιήστε την λέξη "Εγώ" για να δείξετε ότι μιλάτε για εσάς
• Κάντε προτάσεις και μην απαιτείτε πράγματα

Οι δεξιότητες επικοινωνίας μπορούν να σας βοηθήσουν να περάσετε το μήνυμα που θέλετε. Κρατήστε ανοιχτή τη δίοδο επικοινωνίας και ακούστε τι έχουν να σας πουν οι άλλοι.

Αυτογνωσία

Είναι πολύ βοηθητικό να αναγνωρίζετε τι σας θυμώνει.

• Τι σας προκαλεί θυμό;
• Ποια είναι τα σημάδια που δείχνουν ότι ο θυμός σας είναι ανεξέλεγκτος;
• Έχετε κάποια δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφοράς;
• Ποιες είναι οι συνέπειες του θυμού σας;
• Τι μπορεί να σας ηρεμήσει;
• Υπάρχουν πράγματα στην καθημερινότητα ή στο περιβάλλον σας που μπορούν να αλλάξουν;

Φροντίστε την ψυχική σας υγεία

Όταν νιώθετε στρες είναι πιο πιθανό να χάνετε την ψυχραιμία σας αλλά η φροντίδα της ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει να αντιμετωπίσετε καλύτερα τις προκλήσεις. ² Kubzansky et al. (2011). Healthy Psychological Functioning and Incident Coronary Heart Disease. JAMA Psychiatry Αυτά που μπορείτε να κάνετε είναι τα εξής:

• Να είστε σωματικά δραστήριοι
• Να ακολουθείτε μια ισορροπημένη διατροφή
• Να διατηρείτε την επαφή με τους φίλους και τα αγαπημένα σας πρόσωπα
• Να έχετε χρόνο για να χαλαρώνετε
• Να κάνετε πράγματα που σας δίνουν χαρά

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Davidson et al. (2010). Anger Expression and Risk of Coronary Heart Disease. [link]
2. ↸2.Kubzansky et al. (2011). Healthy Psychological Functioning and Incident Coronary Heart Disease. JAMA Psychiatry [link]
3. ↸3.Contrada et al. (2025). Stress and Cardiovascular Disease: The Role of Affective … Annual Review of Clinical Psychology [link ]