Πέθανε κανείς από κρίση πανικού;

Μια κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό συναίσθημα φόβου ή δυσφορίας που κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά, και συνοδεύεται από συμπτώματα όπως η ταχυπαλμία, η δύσπνοια, και η ζαλάδα. Πρόκειται για μια τρομακτική εμπειρία που δημιουργεί πολλά ερωτηματικά για τους πιθανούς κινδύνους που μπορεί να την συνοδεύουν, και πολλοί είναι οι άνθρωποι που αναρωτιούνται αν πέθανε κανείς από κρίση πανικού. Παρά την έντονη φύση αυτών των επεισοδίων, οι κρίσεις πανικού δεν είναι απειλητικές για τη ζωή.

Αν όμως τα συμπτώματα εμφανίζονται για πρώτη φορά, είναι ασυνήθιστα έντονα ή συνοδεύονται από επίμονο πόνο στο στήθος, λιποθυμία ή νευρολογικά συμπτώματα, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Τι είναι μια κρίση πανικού;

Μια κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό και έντονο επεισόδιο φόβου και άγχους που προκαλεί σοβαρές σωματικές αντιδράσεις παρά την απουσία πραγματικού κινδύνου. Αυτές οι κρίσεις συνήθως συμβαίνουν ξαφνικά ή ως αντίδραση σε συγκεκριμένα ερεθίσματα, και χαρακτηρίζονται από συμπτώματα όπως η εφίδρωση, το τρέμουλο, η δύσπνοια, ο πόνος στο στήθος, η ναυτία και η ζαλάδα.

Στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού, ένα άτομο συνήθως έχει την αίσθηση επικείμενου θανάτου ή φοβάται ότι θα χάσει τον έλεγχο. Υπάρχουν ωστόσο και λιγότερο τυπικές μορφές κρίσεων πανικού, που δεν συνοδεύονται από τα τυπικά συμπτώματα, είναι πιο δύσκολο να αναγνωριστούν.

Στην καθημερινή μου κλινική πρακτική, συχνά παρατηρώ ότι ο μεγαλύτερος εχθρός δεν είναι η ίδια η κρίση, αλλά ο «φόβος του φόβου». Ως ψυχίατρος, το πρώτο βήμα που προτείνω στους θεραπευόμενους είναι η απομυθοποίηση της εμπειρίας: η κατανόηση ότι το σώμα αντιδρά σε έναν ψευδή συναγερμό του νευρικού συστήματος.

Η κατανόηση των κρίσεων πανικού είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσετε να αναγνωρίσετε την επίδραση που έχουν στη ζωή σας.

Πως διαφέρουν το έμφραγμα και η κρίση πανικού

Το έμφραγμα και οι κρίσεις πανικού έχουν αρκετά παρόμοια συμπτώματα, και αυτό είναι που μπερδεύει τους ασθενείς. Το έμφραγμα και η κρίση πανικού μπορεί να έχουν επικαλυπτόμενα συμπτώματα, αλλά μόνο η ιατρική αξιολόγηση μπορεί να τα διαχωρίσει με ασφάλεια.

Αυτός είναι ο κύριος λόγος που συμβουλεύω πάντα όσους προσέρχονται στο ιατρείο με παρόμοια συμπτωματολογία, να έχουν αποκλείσει πρώτα κάθε οργανικό αίτιο με έναν ενδελεχή καρδιολογικό έλεγχο, προτού προχωρήσουμε στον σχεδιασμό του κατάλληλου ψυχοθεραπευτικού πλάνου.

Η χρονική πορεία των συμπτωμάτων από μόνη της δεν αρκεί για ασφαλή διάκριση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για πρώτο ή ασυνήθιστο επεισόδιο.

Το ιστορικό δίνει πολύτιμες πληροφορίες που βοηθούν στο διαχωρισμό του εμφράγματος από μια κρίση πανικού. Όταν κάποιος έχει ένα καρδιαγγειακό πρόβλημα τότε έχει μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθει έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ αν έχει κάποια ψυχική νόσο (όπως μια διαταραχή άγχους) έχει περισσότερες πιθανότητες για κρίση πανικού.

Σε νέο ή αμφίβολο επεισόδιο, μην υποθέτετε μόνοι σας ότι πρόκειται για κρίση πανικού.

Τύποι κρίσεων πανικού

Ξαφνικές κρίσεις πανικού: συμβαίνουν ξαφνικά, χωρίς προφανή αίτια, χωρίς προειδοποίηση.
Καταστασιακές κρίσεις πανικού: συμβαίνουν εξαιτίας συγκεκριμένων καταστάσεων ή ερεθισμάτων, όπως οι δημόσιες ομιλίες, η πολυκοσμία.
Καταστασιακά προδιαθετειμένες κρίσεις πανικού: οι καταστασιακές κρίσεις πανικού που προκαλούνται από συγκεκριμένες καταστάσεις.
Νυχτερινές κρίσεις πανικού: συμβαίνουν στη διάρκεια του ύπνου, έτσι οι άνθρωποι ξυπνούν με ένα έντονο αίσθημα φόβου και έντονα σωματικά συμπτώματα.
Σιωπηλές κρίσεις πανικού: χαρακτηρίζονται από έντονο εσωτερικό άγχος και σωματικά συμπτώματα χωρίς προφανή εξωτερικά σημάδια.

Μπορεί μια κρίση πανικού να σκοτώσει;

Οι κρίσεις πανικού, παρόλο που προκαλούν έντονα και τρομακτικά συμπτώματα, δεν είναι θανατηφόρες. Οι σωματικές αισθήσεις που βιώνει ένα άτομο στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού, όπως ο πόνος στο στήθος, η ταχυπαλμία, η δύσπνοια, μπορεί να μοιάζουν με τα συμπτώματα ενός εμφράγματος, και έτσι πολλοί άνθρωποι φοβούνται για τη ζωή τους, αλλά όταν τα συμπτώματα είναι νέα, έντονα ή ασυνήθιστα χρειάζονται ιατρικό έλεγχο.

Μια μεμονωμένη κρίση πανικού συνήθως δεν θεωρείται ότι προκαλεί άμεση οργανική βλάβη, αλλά τα συμπτώματα χρειάζονται αξιολόγηση όταν είναι νέα, έντονα ή ασυνήθιστα. Ο πρωταρχικός κίνδυνος βρίσκεται στο φόβο και το άγχος που δημιουργούν, που όμως καταλήγει να επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα της ζωής. Αν και μια κρίση πανικού μπορεί να είναι τρομακτική, είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσετε ότι δεν απειλεί τη ζωή σας με κανένα τρόπο.

Πόσο διαρκεί μια κρίση πανικού;

Οι κρίσεις πανικού συνήθως κορυφώνονται μέσα σε 10 λεπτά, και σπάνια διαρκούν περισσότερο από 30 λεπτά. Ωστόσο, η διάρκεια μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το άτομο και την ένταση της κρίσης. Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν κύματα πανικού που παρατείνουν την διάρκεια ενός επεισοδίου.

Δεν είναι ασυνήθιστο μετά από μια κρίση πανικού ένα άτομο να νιώθει εξουθενωμένο σωματικά και συναισθηματικά, και να χρειάζεται ώρες για να συνέλθει από την κρίση.

Αιτίες κρίσεων πανικού

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να οφείλονται σε πολλούς παράγοντες, και συχνά είναι απρόβλεπτες. Αν και η ακριβής αιτία των κρίσεων πανικού δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη, μπορεί τα υποκείμενα θέματα να συμβάλλουν στην έναρξη των επεισοδίων. Η αναγνώριση πιθανών παραγόντων που συνδέονται με τις κρίσεις πανικού μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων και στη μείωση της συχνότητας μελλοντικών επεισοδίων.

Κοινές αιτίες κρίσεων πανικού:

Γονίδια: το οικογενειακό ιστορικό των κρίσεων πανικού ή των διαταραχών άγχους αυξάνει την πιθανότητα να βιώσει κάποιος κρίσεις πανικού.
Άγχος: μεγάλες αλλαγές στη ζωή, όπως ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, ένα διαζύγιο, ή η απώλεια της δουλειάς μπορεί να πυροδοτούν μια κρίση πανικού.
Θέματα ψυχικής υγείας: οι διαταραχές άγχους, η κατάθλιψη ή το μετατραυματικό στρες είναι καταστάσεις που συνδέονται με τις κρίσεις πανικού.
Προβλήματα υγείας: τα προβλήματα υγείας όπως τα θέματα με το θυρεοειδή, οι παθήσεις του καρδιαγγειακού ή του αναπνευστικού μπορεί να προκαλούν συμπτώματα που να μιμούνται ή να προκαλούν μια κρίση πανικού.
Φοβίες: αν έρθει κανείς αντιμέτωπος με κάτι που φοβάται, για παράδειγμα το φόβο για τα ύψη, μπορεί να εμφανιστεί μια κρίση πανικού.
Καφεΐνη και διεγερτικές ουσίες: η αυξημένη πρόσληψη καφεΐνης ή άλλων διεγερτικών μπορεί να προκαλεί κρίσεις πανικού σε κάποιους ανθρώπους.

Σημάδια κρίσεων πανικού στον ύπνο

Όταν κάποιος βιώνει μια νυχτερινή κρίση πανικού, ενώ δηλαδή κοιμάται, αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτικό. Αυτές οι κρίσεις διακόπτουν απότομα τον ύπνο, προκαλούν έντονο φόβο και σωματικά συμπτώματα που μιμούνται τα συμπτώματα του εμφράγματος ή άλλων σοβαρών καταστάσεων.

Συχνά σημάδια των νυχτερινών κρίσεων πανικού περιλαμβάνουν:

Ξαφνικό ξύπνημα με έντονο φόβο
Ταχυπαλμία, έντονοι χτύποι της καρδιάς
Δυσκολία στην αναπνοή ή αίσθηση πνιγμού
Εφίδρωση ή ρίγος
Τρέμουλο
Πόνος στο στήθος ή δυσφορία
Ζαλάδα
Αίσθημα αποσύνδεσης από τον εαυτό ή το περιβάλλον
Φόβος του θανάτου ή απώλειας του ελέγχου

Είναι οι κρίσεις πανικού επικίνδυνες;

Οι μεμονωμένες κρίσεις πανικού συνήθως δεν θεωρούνται απειλητικές για τη ζωή, όμως όταν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται ή συνυπάρχουν άλλα ιατρικά προβλήματα, χρειάζεται αξιολόγηση από γιατρό.² Το επίμονο στρες μπορεί να επιβαρύνει τη συνολική υγεία και την καθημερινή λειτουργικότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε σύμπτωμα οφείλεται αποκλειστικά σε κρίση πανικού.

Μακροχρόνιες επιπλοκές

Όταν οι κρίσεις πανικού επιμένουν, μπορεί να συνδέονται με αποφυγές, έντονη ανησυχία για νέα επεισόδια και χαμηλότερη ποιότητα ζωής. Αν υπάρχει απελπισία, χρήση ουσιών ή σκέψεις αυτοκτονίας, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από ψυχίατρο ή υπηρεσία επειγόντων.³

Το επίμονο άγχος μπορεί να επιβαρύνει τον ύπνο, την καθημερινή λειτουργικότητα και τη συνολική ευεξία, γι’ αυτό δεν πρέπει να αγνοείται.

Αν συμβαίνουν συχνά, καλό είναι να μιλήσετε με έναν ψυχοθεραπευτή. Δεν είναι μόνο τα συμπτώματα που κάνουν τις κρίσεις πανικού τόσο εξουθενωτικές. Είναι το αίσθημα της απώλειας του ελέγχου. Όταν κάποιος συνεχώς ανησυχεί αν θα πάθει ξανά μια κρίση πανικού ή κάτι κακό στην υγεία του, δεν μπορεί να λειτουργήσει στην καθημερινότητα ή να ευχαριστηθεί τα καλά που έχει στη ζωή του.

Διαχείριση κρίσεων πανικού

Οι κρίσεις πανικού είναι συχνές και υπάρχουν τεκμηριωμένοι τρόποι αξιολόγησης και διαχείρισης των συμπτωμάτων τους.

Η ψυχοθεραπεία, ιδίως όταν προτείνεται μετά από κατάλληλη αξιολόγηση, μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη επιλογή για τη διαχείριση των κρίσεων πανικού και τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας. ¹ ⁴

Βιβλιογραφία

1.Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. NICE. [link]
2.Smoller et al. (2007). Panic attacks and risk of incident cardiovascular events among postmenopausal women in the Women's Health Initiative Observational Study. Archives of General Psychiatry, 64(10), 1153-1160. [link]
3.Lepine et al. (1993). Suicide attempts in patients with panic disorder. Archives of General Psychiatry, 50(2), 144-149. [link]
4.Davide Papola et al. (2022). Comparative efficacy and acceptability of psychotherapies for panic disorder with or without agoraphobia: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. The British Journal of Psychiatry, 221(3), 507-519. [link]