Severance και το ψυχολογικό τραύμα

Severance και το ψυχολογικό τραύμα

Φανταστείτε μια ζωή χωρισμένη στα δυο, όπου ο ένας εαυτός υπάρχει μόνο στον εργασιακό χώρο που δεν λαμβάνει υπόψη του το εξωτερικό περιβάλλον και ο άλλος που ζει κανονικά την καθημερινότητα χωρίς να θυμάται πράγματα από την εργασία. Η σειρά “Severance” προβάλλει αυτή την ανησυχητική έννοια για τη ζωή και επικεντρώνεται στο ερώτημα: Αυτός ο διαχωρισμός είναι ο δρόμος προς την ελευθερία ή μια νέα μορφή περιορισμού;

Η υπόθεση της σειράς είναι ότι μια εταιρεία υποβάλλει τους υπαλλήλους της σε μια επέμβαση διαχωρισμού της μνήμης. Όταν βρίσκονται στην εργασία τους δεν έχουν καμία ανάμνηση από την υπόλοιπη ζωή τους, και το αντίστροφο. Η πλοκή ξεκινά όταν ο πρωταγωνιστής αρχίζει να αμφισβητεί αυτή την κατάσταση.

Η σειρά Severance και το ψυχολογικό τραύμα δείχνει τη διαίρεση της ταυτότητας σε δυο κομμάτια: την εργασιακή ταυτότητα (εαυτό που εργάζεται) και την πραγματική ταυτότητα (τον προσωπικό εαυτό). Όμως, με αυτή τη λογική αμφισβητείται η έννοια της ταυτότητας μας. Μπορούν αυτοί οι δυο εαυτοί, να ζουν στην ίδια βιολογική μορφή αλλά να να επεξεργάζονται χωριστά τις αναμνήσεις και τις εμπειρίες;

Η εργασιακή ταυτότητα

Από ψυχολογικής άποψης, η εργασιακή ταυτότητα συνήθως εκφράζεται ως η “παιδική” κατάσταση του εγώ. Έχει ελάχιστο έλεγχο και υπάρχει σε ένα σχολαστικά σχεδιασμένο και ελεγχόμενο περιβάλλον.

Η σειρά δείχνει ότι η προσωπικότητα διαμορφώνεται από τις εμπειρίες. Ωστόσο, η εργασιακή ταυτότητα κάθε μέρα είναι ίδια, παγιδευμένη σε ένα ατέρμονο κύκλο. Με τόσο περιορισμένη εμπειρία, μπορεί να επιτύχει την αυτογνωσία; Βλέπουμε ενήλικους ανθρώπους να είναι εξαρτημένοι και να έχουν περιορισμένο πεδίο δράσης πράγμα που συχνά συνδέεται με την παιδική ηλικία. Αυτοί οι άνθρωποι καταπιέζουν τον πραγματικό τους εαυτό. Δεν μπορούν καν να έχουν επιλογή, καθώς στερούνται αυτονομίας.

Όταν η εργασιακή ταυτότητα αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα της πραγματικής ταυτότητας, αυτό είναι ένα υπαρξιακό σοκ, μια αφύπνιση πέρα από την περιορισμένη πραγματικότητα του. Η πραγματική ταυτότητα είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Όταν η εργασιακή ταυτότητα κατανοεί την πλαστότητα του συστήματος, είναι πιο δύσκολο να ελεγχθεί. Αυτή η αφύπνιση αντανακλά την πραγματική κρίση στη ζωή όπου τα άτομα συνειδητοποιούν ότι έχουν χτίσει μια ζωή που βασίζεται σε εξωτερικές προσδοκίες ή σενάρια, έχοντας μια βαθιά επιθυμία για απελευθέρωση.

Η πραγματική ταυτότητα

Ο πρωταγωνιστής, μοιάζει μουδιασμένος μετά τον υποτιθέμενο θάνατο της γυναίκας του. Δεν προσπαθεί να βρει νόημα, αλλά ο διαχωρισμός είναι ο τρόπος για να αποφύγει το βάρος του πένθους.

Η πραγματική ταυτότητα στιγματίζεται από τα ψυχικά τραύματα του παρελθόντος ή το βαθύ κενό. Η παθητικότητα και η συναισθηματική δυσκαμψία του πρωταγωνιστή μοιάζουν με μηχανισμούς αποφυγής.

Η πραγματική ταυτότητα αποδέχεται τους κανόνες χωρίς σημαντική αντίσταση, καθώς είvαι παγιδευμένη ανάμεσα στο φόβο και στην αβεβαιότητα. Υποδηλώνει ένα είδος καταπιεσμένης αυτονομίας, όπου η παρατεταμένη προσήλωση σε εξωτερικούς κανόνες διαβρώνει την ικανότητα για ανεξάρτητη λήψη αποφάσεων.¹ Kessler et al. (2005). Prevalence, severity, and comorbidity of 12-month DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 62(6), 617-627.

Οι άνθρωποι συχνά επιδεικνύουν παρόμοιες συμπεριφορές, γεμίζοντας τη ζωή με ρουτίνες ως μηχανισμό αποσύνδεσης από τα δύσκολα συναισθήματα.

Από νευροβιολογικής άποψης, αυτή η συναισθηματική καταστολή δείχνει ένα υπερδραστήριο προμετωπιαίο φλοιό φιλτράροντας συνεχώς συναισθήματα και παρορμήσεις, οδηγώντας σε μια ορθολογική ύπαρξη.

Σύγκριση εργασιακής και πραγματικής ταυτότητας

Η εργασιακή ταυτότητα αντιπροσωπεύει την καταπιεσμένη πλευρά της προσωπικότητας. Σε αντίθεση με την πραγματική ταυτότητα, που ξεχειλίζει από συναίσθημα, ενέργεια και επιθυμία για εμπειρίες, σύνδεση, χαρά, αγάπη, φόβο. Η αντίθεση είναι έντονη, συχνά οι άνθρωποι αυτοί φαίνονται έντονα ζωντανοί, αν και παγιδευμένοι.

Η πραγματική ταυτότητα γνωρίζει την ύπαρξη της εργασιακής ταυτότητας αλλά δεν είναι έτοιμη να δώσει την αυτονομία που ο εσωτερικός εαυτός λαχτάρα απεγνωσμένα.

Νευροβιολογικά, η εργασιακή ταυτότητα λειτουργεί κυρίως μέσω του μεταιχμιακού συστήματος (που περιλαμβάνει τα συναισθήματα, τη μνήμη, και το κίνητρο). Ζει στο παρόν, αντιδρά αμέσως χωρίς να λαμβάνει υπόψη το παρελθόν ή το μέλλον. Υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στο συναισθηματικό μεταιχμιακό σύστημα και στον αναλυτικό προμετωπιαίο φλοιό. Η εργασιακή ταυτότητα δυσκολεύεται με την ανάλυση και η πραγματική ταυτότητα με τα συναισθήματα.

Πώς ο εγκέφαλος μας επεξεργάζεται τα ψυχικά τραύματα;

Η καταπίεση των συναισθημάτων και η καταστολή είναι οι πιο συχνές αντιδράσεις στα ψυχικά τραύματα. Όπως όλοι οι αμυντικοί μηχανισμοί, μπορούν να είναι απίστευτα χρήσιμοι.

Όταν βιώνουμε ένα τραύμα επηρεάζεται η λειτουργικότητα μας.

Σε αυτές τις καταστάσεις η μακροπρόθεσμη μνήμη, ο ιππόκαμπος, μπορεί να αποτύχει να κωδικοποιήσει μια συνεκτική και διαδοχική μνήμη του συμβάντος, και ο αρχικός στόχος του εγκεφάλου είναι η επιβίωση και η διατήρηση της αναπνοής.

Αυτή είναι μια αμυντική λειτουργία του εγκεφάλου επειδή όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με απειλές, η βιολογική αντίδραση είναι να δράσουμε για να διαφυλάξουμε τον εαυτό μας αντί να επεξεργαστούμε αργά όλα όσα συμβαίνουν για να βγάλουμε νόημα από την κατάσταση.

Υπάρχει ένας κίνδυνος πίσω από τους αμυντικούς μηχανισμούς καθώς μπορεί να γίνουν δυσλειτουργικοί.

Αυτό συνήθως εκδηλώνεται σαν μια επιδείνωση των συμπτωμάτων που αρχικά προσπαθούμε να ελέγξουμε και περιλαμβάνουν: έντονο άγχος και κατάθλιψη, διαστρέβλωση της πραγματικότητας, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, μειωμένη αυτογνωσία και θέματα ταυτότητας.

Τα ανεπίλυτα τραύματα μπορεί να εκδηλώνονται με άγχος, κατάθλιψη, συναισθηματική αποσύνδεση και ακόμη και θέματα υγείας.² Yehuda et al. (2015). Post-traumatic stress disorder. Nature Reviews Disease Primers, 1(1), 15057.

Η ψυχική ανάρρωση συνήθως περιλαμβάνει ασφαλή και σταδιακή επεξεργασία αυτών των εμπειριών, έτσι ώστε να μπορεί ένα άτομο να πει την ιστορία του χωρίς να κατακλύζεται από αυτή. Μέσα από το θεραπευτικό πλαίσιο, δημιουργούμε ένα ασφαλές περιβάλλον όπου αυτή η αφήγηση μπορεί να αναδομηθεί με τον κατάλληλο ρυθμό, σεβόμενοι πάντα τις αντοχές του κάθε ατόμου.

Αποφυγή του πόνου

Η αποφυγή δεν οδηγεί στην ανακούφιση, δημιουργεί χάος και αποσυνδέει ένα άτομο από την δική του ιστορία. Η προσωπικότητα χτίζεται από τις αναμνήσεις και τις εμπειρίες. Η προσπάθεια αφαίρεσης κάποιων τμημάτων μπορεί να οδηγήσει στην κατάρρευση του εαυτού.

Ο διαχωρισμός εξερευνά την ανθρώπινη επιθυμία για απόδραση από τον πόνο. Αλλά υπάρχει μια σημαντική ερώτηση: είναι δυνατόν να ξεχάσει κάποιος να πονά χωρίς να χάσει κάποιο κομμάτι του εαυτού του; Η εργασιακή ταυτότητα συχνά είναι παγιδευμένη σε παρορμητικές συμπεριφορές, πράγμα που δείχνει την σημασία όλων των πτυχών του εαυτού.

Είναι η άγνοια πραγματική ευλογία;

Η ιδέα της αποκοπής των δύσκολων αναμνήσεων μπορεί να είναι δελεαστική, αλλά δεν λαμβάνει υπόψη πως τα συναισθήματα συμβάλλουν στην προσωπική εξέλιξη και στην ψυχική ανθεκτικότητα. Οι επώδυνες εμπειρίες μας, όταν τις επεξεργαζόμαστε με υγιή τροπο, μπορεί να οδηγήσουν στην βαθιά αυτογνωσία, στην ενσυναίσθηση και στη δύναμη.

Η καταπίεση των συναισθημάτων μπορεί να οδηγεί σε μια κατακερματισμένη αίσθηση του εαυτού και να περιορίζει την αυθεντική σύνδεση με τους άλλους. Η ουσιαστική ανασυγκρότηση έρχεται μόνο όταν αναγνωρίζετε το παρελθόν σας και νιώθετε πλέον ασφαλείς. Έτσι, μπορείτε να προχωρήσετε χωρίς να σας ελέγχει ο πόνος.

Οι αμυντικοί μηχανισμοί είναι πολύ σημαντικοί αλλά μπορείτε να χτίσετε νέους, πιο υγιείς τρόπους για να διαχειρίζεστε τα συναισθήματα σας. Η διαδικασία αυτή δεν σημαίνει ότι θα διαγράψετε το παρελθόν σας αλλά ότι θα μάθετε να το ενσωματώνετε με τρόπο που θα σας κάνει πιο δυνατούς.

Ενώ ένα τραύμα διαμερίζεται στον εγκέφαλο, αν οι κατάλληλες βιολογικές και συναισθηματικές αντιδράσεις δεν εκφράζονται και δεν εκδηλώνονται εντός ενός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος μετά το τραύμα, τότε ένα άτομο μπορεί να βιώνει οξύ τραυματικό στρες που μπορεί να μετατραπεί σε διαταραχή μετατραυματικού στρες.

Επειδή ένα τραύμα είναι μια τόσο δύσκολη εμπειρία, μπορεί ένα άτομο να έχει την τάση να μην το θυμάται ποτέ ή να μην μιλάει γι' αυτό. Ωστόσο, αυτή η στάση δεν βοηθά με τις τραυματικές αναμνήσεις και οι εμπειρίες αποθηκεύονται ως θραύσματα στον εγκέφαλο, τα οποία αυτόματα ενεργοποιούνται όταν μια μυρωδιά, ένας ήχος, ένα άγγιγμα, ή μια κατάσταση υπενθυμίζουν το τραυματικό γεγονός, με αποτέλεσμα το άτομο να νιώθει συμπτώματα όπως οι αναδρομές, η συναισθηματική απορρύθμιση, το άγχος, η αποσύνδεση και η εγρήγορση.

Τα τραύματα που δεν έχουν υποστεί επεξεργασία παραμένουν ενεργά στον εγκέφαλο, στο σώμα και στο νευρικό σύστημα, και κάθε φορά που συμβαίνει κάτι παρόμοιο , ενεργοποιούν το φόβο και την αίσθηση αδυναμίας.³ Shalev et al. (2017). Post-traumatic stress disorder. The New England Journal of Medicine, 376(25), 2459-2469.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Kessler et al. (2005). Prevalence, severity, and comorbidity of 12-month DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 62(6), 617-627. [link]
2. ↸2.Yehuda et al. (2015). Post-traumatic stress disorder. Nature Reviews Disease Primers, 1(1), 15057. [link]
3. ↸3.Shalev et al. (2017). Post-traumatic stress disorder. The New England Journal of Medicine, 376(25), 2459-2469. [link]
4. ↸4.National Institute for Health and Care Excellence. (2018). Post-traumatic stress disorder (NG116). [link]