Πως μπορώ να βοηθήσω έναν τζογαδόρο
Αν υποπτεύεστε ότι ένα αγαπημένο σας πρόσωπο έχει εθισμό στο τζόγο, είτε είναι ένας φίλος σας, ένα μέλος της οικογένειας σας, ο σύντροφος σας ή το παιδί σας, είναι σημαντικό να το βοηθήσετε. Ο εθισμός στο τζόγο μπορεί να επηρεάζει ανθρώπους όλων των ηλικιών και φύλων. Όπως συμβαίνει και με όλους τους άλλους εθισμούς, ο εθισμός στο τζόγο μπορεί να προκαλεί σημαντικά προβλήματα στην προσωπική ζωή, στη δουλειά, στις σχέσεις και στην ψυχική υγεία. Η διαταραχή τζόγου μπορεί να συνδέεται με σοβαρές οικονομικές, οικογενειακές και ψυχικές επιπτώσεις.
Μέσα από την πολυετή κλινική μου εμπειρία ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, βλέπω καθημερινά στο ιατρείο πόσο επώδυνη είναι η συνειδητοποίηση της εξάρτησης, όχι μόνο για το ίδιο το άτομο, αλλά κυρίως για το οικογενειακό του περιβάλλον.
Αν έχετε ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο στο κοντινό σας περιβάλλον σίγουρα θα έχετε σκεφτεί, “πως μπορώ να βοηθήσω ένα τζογαδόρο”. Δεν μπορείτε να αλλάξετε ένα άτομο αλλά μπορείτε να του προσφέρετε την αγάπη και την υποστήριξη σας για να αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια.
Εθισμός στο τζόγο
Σύμφωνα με την ICD-11 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η διαταραχή τζόγου αναγνωρίζεται ως διαταραχή εξαρτητικής συμπεριφοράς.3 Ο εθισμός στο τζόγο είναι κάτι που εξελίσσεται αργά με τον καιρό, με αποτέλεσμα ένα άτομο να έχει ανάγκη να παίζει πιο συχνά και μεγαλύτερα ποσά. Βέβαια, δεν αναπτύσσουν όλοι οι άνθρωποι εθισμό στο τζόγο. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συμβάλλουν στον εθισμό όπως οι βιολογικοί, οι γενετικοί και οι περιβαλλοντικοί.
Ανεξάρτητα από την αιτία, μπορεί να είναι δύσκολο να κατανοήσετε γιατί το αγαπημένο σας πρόσωπο συνεχίζει να τζογάρει. Όταν κάποιος έχει εθισμό στο τζόγο, δεν μπορεί να αντισταθεί στην επιθυμία να παίξει, παρά τις αρνητικές συνέπειες. Αυτή η επιθυμία μπορεί να οδηγεί ένα άτομο να χάνει τους φίλους και την οικογένεια του, να λέει ψέματα σε όσους αγαπά και να παραμελεί τις ευθύνες του.
Σαν αποτέλεσμα αυτής της συμπεριφοράς, το άτομο νιώθει στρες, κατάθλιψη, ενοχές, θυμό, ανησυχία. Μπορεί να πιστεύει ότι μπορεί να κερδίσει και να καλύψει τα χαμένα χρήματα. Όταν ένα άτομο είναι εθισμένο στο τζόγο, είναι δύσκολο να σπάσει αυτό τον κύκλο.
Ο εθισμός στο τζόγο μοιάζει με άλλους εθισμούς σε ουσίες, όπως το αλκοόλ, και ενεργοποιεί το σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου, οδηγώντας ένα άτομο να λαχτάρα να παίζει συνέχεια και να αναπτύσσει τον εθισμό. Για κάποιους ανθρώπους ο τζόγος δεν έχει να κάνει με τα χρήματα, αλλά είναι μια απόδραση από την πραγματικότητα.1
Συμπτώματα: Πώς να καταλάβετε αν κάποιος έχει εθισμό στον τζόγο
Ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο μπορεί να έχει τέσσερα ή περισσότερα από τα ακόλουθα σημάδια μέσα σε 12 μήνες:
- Έχει ανάγκη να τζογάρει όλο και περισσότερα χρήματα για να φτάσει στο επιθυμητό επίπεδο συγκίνησης
- Νιώθει βαρεμάρα ή ευερεθιστότητα όταν προσπαθεί να κόψει ή να μειώσει το τζόγο
- Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες για να κόψει το τζόγο, δεν έχει κανένα αποτέλεσμα
- Συνεχή ενασχόληση με το τζόγο, που εμφανίζεται ως αδυναμία συγκέντρωσης
- Παίζει όταν νιώθει άγχος, κατάθλιψη, απελπισία ή ενοχές
- Επιστρέφει στο τζόγο μετά την απώλεια χρημάτων και προσπαθεί να κερδίσει πίσω όσα έχει χάσει
- Προβλήματα στη δουλειά, στις σχέσεις, στα οικονομικά
- Βασίζεται στους άλλους για να λύσουν τα οικονομικά προβλήματα που προκαλεί ο τζόγος
Πως να μιλήσετε σε ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο
Είναι λίγο δύσκολο να μιλήσετε σε κάποιον που έχει πρόβλημα με το τζόγο, ειδικά αν πιστεύει ότι δεν έχει πρόβλημα και όλα είναι υπό έλεγχο. Πώς μπορείτε να προσεγγίσετε το θέμα;
- Πείτε του ότι νοιάζεστε για αυτόν: είναι πολύ σημαντικό να επισημάνετε ότι κάνετε τα πάντα από ανησυχία. Μιλήστε ήρεμα και ειλικρινά για το τζόγο.
- Αποφύγετε την κριτική: είναι σημαντικό να δείξετε συμπόνια και κατανόηση όταν συζητάτε για το τζόγο. Αποφύγετε να κάνετε κριτική ώστε να μην καταλήξετε σε μια σφοδρή σύγκρουση.
- Εξηγήστε τα συναισθήματα σας: μιλήστε για όσα νιώθετε ώστε να νιώσει ο αγαπημένος σας ότι του κάνετε επίθεση.
Ο εθισμός στο τζόγο επηρεάζει σημαντικά την οικογένεια.2 Αν ο σύζυγος σας έχει εθισμό στο τζόγο και τα παιδιά νιώθουν θυμό, σύγχυση είναι σημαντικό να είστε κοντά τους ώστε να εκφράζουν τα συναισθήματα τους. Αν ο τζόγος οδηγεί σε οικονομικά προβλήματα, και δεν μπορούν να καλυφθούν οι ανάγκες των παιδιών, στο σπίτι επικρατεί ένταση, καβγάδες και ενδοοικογενειακή βία τότε αυτό επηρεάζει άμεσα την ψυχική υγεία των παιδιών. Αυτό που μπορείτε να κάνετε είναι να υπενθυμίσετε στα παιδιά σας ότι δεν φταίνε αυτά για τις συνήθειες του γονέα.
Πως μπορείτε να βοηθήσετε ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο
Αν είστε κοντά με ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο, μπορεί να νιώθετε θυμωμένοι και πληγωμένοι. Τα συναισθήματα σας είναι απολύτως κατανοητά, και ο εθισμός του αγαπημένου σας δεν είναι δικό σας λάθος. Πριν αφιερώσετε χρόνο και ενέργεια για να βοηθήσετε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο, φροντίστε τις συναισθηματικές σας ανάγκες.
1. Κάντε μια συζήτηση
Το αγαπημένο σας πρόσωπο μπορεί να αρνείται ότι έχει πρόβλημα, αλλά μπορείτε να το βοηθήσετε να αναγνωρίσει τη σοβαρότητα της κατάστασης με μια συζήτηση. Πριν αρχίσετε μια συζήτηση, βεβαιωθείτε ότι είστε μόνοι σας, χωρίς περισπασμούς. Σιγουρευτείτε ότι θα έχετε αρκετό χρόνο να συζητήσετε για τις ανησυχίες σας. Μπορείτε να ξεκινήσετε μια κουβέντα ανάλογα με τη σχέση σας με το άτομο.
- Σύζυγος: αν είστε παντρεμένοι με ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο είναι ιδιαίτερα δύσκολο, ειδικά αν έχετε κοινούς λογαριασμούς. Είναι σημαντικό να κάνετε μια σοβαρή συζήτηση έγκαιρα, ώστε να τεθούν όρια και να αναζητηθεί επαγγελματική βοήθεια πριν η κατάσταση επιβαρυνθεί περισσότερο.
- Γονέας: αν η μητέρα σας ή ο πατέρας σας έχει εθισμό στο τζόγο, μπορεί να νιώθετε χαμένοι και να ανησυχείτε συνεχώς για την οικονομική τους κατάσταση. Είναι δύσκολο να κάνετε μια συζήτηση με τους γονείς για το τζόγο, αλλά είναι ανάγκη να τους μιλήσετε ώστε να ζητήσουν βοήθεια.
- Παιδί: για ένα παιδί έχει μεγάλη σημασία η έγκριση ή η αποδοκιμασία των γονιών, ανεξάρτητα αν είναι μικρό ή μεγάλο. Μιλήστε ειλικρινά στο παιδί σας για το τζόγο και τις συνέπειες του, και ενθαρρύνετε το να ζητήσει βοήθεια. Υπενθυμίστε στο παιδί σας ότι το αγαπάτε παρά τον εθισμό στο τζόγο.
- Φίλος: μπορεί να είναι επώδυνο να βλέπετε ένα φίλο σας να χάνει τα πάντα εξαιτίας του τζόγου. Η σχέση σας μπορεί να έχει θέματα εξαιτίας των ψεμάτων. Αν πιστεύετε ότι η φιλία σας αξίζει, εκφράστε τις ανησυχίες στο φίλο σας.
Αν νιώθετε θυμό επειδή ο αγαπημένος σας τζογάρει, καλό είναι να μείνετε ήρεμοι όταν θα κάνετε συζήτηση. Είναι σημαντικό να ελέγχετε τα συναισθήματα σας πριν ξεκινήσετε μια συζήτηση για να αποφύγετε τις συγκρούσεις.
2. Έλεγχος των οικονομικών
Ο τζόγος συχνά επιβαρύνει την οικονομική κατάσταση, γι’ αυτό είναι σημαντικό να τεθούν πρακτικά οικονομικά όρια ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος για το νοικοκυριό. Ο περιορισμός της πρόσβασης σε μετρητά και κάρτες είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά πρακτικά βήματα, όχι ως τιμωρία αλλά ως προστατευτικό όριο.
Μπορείτε να θέσετε όρια με διάφορους τρόπους, να έχετε χωριστούς λογαριασμούς, να διαχειρίζεστε τα οικονομικά του σπιτιού, να έχετε τα πολύτιμα αντικείμενα σας σε ασφαλή χώρο, να ακυρώσετε τις κοινές πιστωτικές σας κάρτες ή να βάλετε όρια στην ημερίσια χρήση.
Επικοινωνήστε με την τράπεζα για να ακυρώσετε πιστωτικές κάρτες ή να μειώσετε τα πιστωτικά όρια στο ελάχιστο. Ορισμένες τράπεζες ή πάροχοι πληρωμών μπορεί να διαθέτουν λειτουργίες περιορισμού συναλλαγών, ελέγξτε τι ισχύει στον δικό σας λογαριασμό.
3. Προσφέρετε την υποστήριξη σας, όχι κριτική
Βεβαιώστε το αγαπημένο σας πρόσωπο ότι θα είστε εκεί για να το στηρίξετε στη διαδικασία αναζήτησης βοήθειας. Για να αποφύγετε την κριτική ξεκινήστε τις προτάσεις σας με το “εγώ”.
Στις θεραπευτικές συνεδρίες, συχνά συμβουλεύω τις οικογένειες να χρησιμοποιούν φράσεις όπως «εγώ νιώθω ανησυχία» αντί για το «εσύ φταις», καθώς η άμεση κατηγορία αυτόματα εγείρει άμυνες, ενισχύει τις ενοχές και ακυρώνει την οποιαδήποτε προσπάθεια ουσιαστικής επικοινωνίας.
4. Εξηγήστε τις συνέπειες
Εξηγήστε τις κοινωνικές, τις οικονομικές, τις ψυχικές και τις προσωπικές επιδράσεις του τζόγου. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Ο τζόγος μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική οικονομική επιβάρυνση, δανεισμό, συγκρούσεις και απώλεια λειτουργικότητας.
- Η διαταραχή τζόγου συχνά συνδέεται με ψυχική επιβάρυνση, όπως άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, έντονη ενοχή και αυξημένο κίνδυνο κρίσης.
- Θέματα στη σχέση: ο τζόγος προκαλεί μεγάλη πίεση σε μια σχέση.
5. Να είστε υπομονετικοί
Για να ξεπεράσει κάποιος τον εθισμό στο τζόγο χρειάζεται χρόνος και προσπάθεια. Ο αγαπημένος σας μπορεί να έχει αλλά θέματα που πρέπει να διαχειριστεί. Επίσης, είναι ανάγκη να είναι έτοιμος να αλλάξει, και αυτό χρειάζεται χρόνο.
Να έχετε υπομονή, και μην τον πιέζεται για να κόψει το τζόγο. Αν τον πιέζεται για να αλλάξει και δεν είναι έτοιμος, μπορεί να νιώθει περισσότερο στρες. Μπορεί να τζογάρει επειδή θέλει να διαχειριστεί το στρες.
6. Προτείνετε άλλες δραστηριότητες για την αντικατάσταση του τζόγου
Πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν στο τζόγο επειδή προσπαθούν προσωρινά να απομακρυνθούν από δυσάρεστα συναισθήματα μετά από μια δύσκολη μέρα, να δραπετεύσουν από τα προβλήματα. Κάποιοι άνθρωποι τζογάρουν με την ελπίδα να λύσουν τα οικονομικά τους προβλήματα. Μπορείτε να προτείνετε στο αγαπημένο σας άτομο να αντικαταστήσει το τζόγο με άλλες δραστηριότητες όπως καινούργια χόμπι, όπως η πεζοπορία, η γυμναστική, η μαγειρική.
Αν ο αγαπημένος σας τζογάρει όταν είναι πιεσμένος, μπορείτε να του προτείνετε δραστηριότητες που συχνά βοηθούν στη ρύθμιση του στρες, όπως ο διαλογισμός, η άσκηση, οι τεχνικές αναπνοών και το ημερολόγιο.
7. Προτείνετε ομάδες υποστήριξης
Ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο μπορεί να νιώθει απομονωμένο, μόνο και παρεξηγημένο. Πείτε του ότι μπορεί να γίνει μέλος σε μια ομάδα υποστήριξης, ώστε να μπορεί να μοιραστεί τους φόβους, τις δυσκολίες και τις ανησυχίες του σε ένα ασφαλές περιβάλλον.
8. Ενθαρρύνετε το κοντινό σας άτομο να ζητήσει βοήθεια
Για να βοηθήσετε ένα άτομο με εθισμό στο τζόγο μπορείτε να το ενθαρρύνετε να ζητήσει βοήθεια και να μιλήσει σε έναν ειδικό. Ένας ψυχοθεραπευτής μπορεί να βοηθήσει το άτομο να αλλάξει πεποιθήσεις και να διαχειριστεί τα δύσκολα συναισθήματα με υγιή τρόπο.
Ως ψυχίατρος, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι το πρώτο βήμα —η απόφαση για προσέλευση στον ειδικό— είναι το πιο δύσκολο, αλλά ταυτόχρονα και το πιο καθοριστικό για την ασφαλή και σταδιακή αλλαγή της συμπεριφοράς.
Υποστήριξη και αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας
Αν κάποιος δικός σας άνθρωπος έχει εθισμό στο τζόγο, τότε πρέπει να ζητήσει βοήθεια. Η αναζήτηση υποστήριξης μπορεί να ξεκινήσει από ψυχίατρο, ψυχολόγο ή εξειδικευμένη πιστοποιημένη υπηρεσία για εξαρτήσεις, όπως το ΚΕΘΕΑ.