Χόμπι – η σημασία τους για την ψυχική υγεία

Χόμπι

Ένα χόμπι μπορεί να είναι οποιαδήποτε δραστηριότητα που κάνει κάποιος στον ελεύθερο χρόνο του για ευχαρίστηση. Μπορεί να είναι κάτι δημιουργικό , κάποιο άθλημα, ή κάτι πιο ουσιαστικό και διασκεδαστικό. Τα χόμπι περιλαμβάνουν το χρόνο που μπορεί να περνά κάποιος μόνος του, το χρόνο στη φύση, το χρόνο με τους άλλους.

Τα χόμπι βοηθούν στη βελτίωση της ψυχικής μας υγείας.⁴ World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour.

Πώς τα χόμπι βελτιώνουν την ψυχική μας υγεία;

Μέσα από την πολυετή κλινική εμπειρία στην ψυχοθεραπεία, παρατηρώ  συχνά πως οι άνθρωποι που καταφέρνουν να εντάξουν έστω και μια μικρή, σταθερή δραστηριότητα αναψυχής στην καθημερινότητά τους, ανταποκρίνονται ταχύτερα στην προσπάθεια μείωσης της συσσωρευμένης έντασης.

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική μας υγεία, από τις δραστηριότητες στην καθημερινότητα μέχρι σημαντικά γεγονότα.

Και καθώς υπάρχουν πολλοί τρόποι για να βελτιώσουμε την ψυχική μας υγεία, κάποιες φορές την θεωρούμε δεδομένη. Όμως, ο πιο απλός τρόπος για να βελτιώσουμε την ψυχική μας υγεία είναι να κάνουμε μια δραστηριότητα ή κάτι που απολαμβάνουμε, ένα χόμπι.

Ο χρόνος που αφιερώνουμε στα χόμπι μας , μπορεί να συμβάλλει στη διαχείριση της καθημερινής έντασης και να υποστηρίξει μια πιο θετική διάθεση.

Οι άνθρωποι που έχουν χόμπι είναι πιο ευτυχισμένοι, πιο χαλαροί και έχουν καλές κοινωνικές σχέσεις.

Φυσικά, είναι πολύ σημαντικό να επιλέξετε ένα χόμπι που να ταιριάζει στις προτιμήσεις σας και στην προσωπικότητά σας.

Οι βιολογικοί και ψυχολογικοί μηχανισμοί

Η ενασχόληση με ευχάριστες δραστηριότητες δεν προσφέρει απλώς ψυχαγωγία, αλλά ενεργοποιεί συγκεκριμένους μηχανισμούς στον εγκέφαλο. Οι έρευνες  δείχνουν ότι τα χόμπι μπορούν να συμβάλλουν στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος, υποστηρίζοντας καλύτερα επίπεδα κορτιζόλης και ενισχύοντας την παραγωγή ντοπαμίνης. Επιπλέον, σύμφωνα με εκτενείς μετα-αναλύσεις στη σύγχρονη ψυχιατρική, η τακτική ενασχόληση με ψυχαγωγικές δραστηριότητες  αναγνωρίζεται πλέον ως βασικός υποστηρικτικός παράγοντας για τη διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας.

Τι είναι τα ενεργά χόμπι;

Τα ενεργά χόμπι περιλαμβάνουν σωματική κίνηση. Είναι δραστηριότητες αναψυχής που προάγουν έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής. Μπορεί να περιλαμβάνουν σπορ, ασκήσεις και δημιουργικές ασχολίες. Αυτές οι δραστηριότητες υποστηρίζουν την καλή φυσική κατάσταση και μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας ισορροπημένης καθημερινότητας.

Τα ενεργά χόμπι ενισχύουν σημαντικά την ψυχική υγεία. Μπορούν να δράσουν υποστηρικτικά για την ευεξία, προάγοντας την αίσθηση επιτεύγματος. Πολλά από αυτά δίνουν επίσης την ευκαιρία για κοινωνική αλληλεπίδραση, κάτι που συχνά σχετίζεται με την τόνωση της αυτοπεποίθησης.

Είτε πρόκειται για μια τάξη χορού, για μια τάξη γιόγκα ή για ένα ομαδικό άθλημα, τα ενεργά χόμπι επιτρέπουν την κοινωνικοποίηση. Αυτά τα χόμπι δεν διατηρούν απλά την φυσική κατάσταση αλλά εμπλουτίζουν τη ζωή με ουσιαστικές και διασκεδαστικές εμπειρίες.

Σωματικά οφέλη από τα ενεργά χόμπι

Η δέσμευση σε μια τακτική φυσική δραστηριότητα σχετίζεται με γενικότερα οφέλη για την υγεία και την υποστήριξη της λειτουργίας του οργανισμού στο πλαίσιο ενός υγιεινού τρόπου ζωής.¹ Pearce et al. (2022). Association Between Physical Activity and Risk of Depression: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Psychiatry, 79(6), 550–559.

Οι ηλικιωμένοι που κάνουν μια φυσική δραστηριότητα διατηρούν την λειτουργικότητά τους και έτσι έχουν καλύτερη ποιότητα ζωής. Επιπλέον, η φυσική δραστηριότητα εντάσσεται σε έναν συνολικά πιο υγιεινό τρόπο ζωής.

Ψυχικά οφέλη από τα ενεργά χόμπι

Όταν κάποιος είναι σωματικά δραστήριος αυτό δεν ωφελεί μόνο το σώμα του, αλλά έχει σημαντική επίδραση στην ψυχική του υγεία και ευεξία. Οι δραστηριότητες αυτές συχνά συνδέονται με καλύτερη διάθεση και αίσθηση νοητικής εγρήγορσης.² Choi et al. (2019). Assessment of Bidirectional Relationships Between Physical Activity and Depression Among Adults. JAMA Psychiatry, 76(4), 399–408. Όταν κάποιος έχει κάποια χόμπι είναι πιο ευτυχισμένος, έχει αυτοεκτίμηση, και όλα αυτά συμβάλλουν στην καλύτερη ψυχική υγεία.

Διανοητικά και γνωστικά οφέλη από τα ενεργά χόμπι

Η άσκηση βελτιώνει την μνήμη και άλλες γνωστικές ικανότητες. Η φυσική δραστηριότητα έχει συνδεθεί με καλύτερη απόδοση.

Όταν κάποιος μαθαίνει μια νέα δεξιότητα, όπως σε ένα καινούργιο άθλημα, ο εγκέφαλος δημιουργεί νέες νευρικές συνδέσεις, πράγμα που βελτιώνει την πνευματική ευελιξία και τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων. Έτσι, τα ενεργά χόμπι βοηθούν τον εγκέφαλο να μένει σε εγρήγορση.

Ειδικά στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, η διατήρηση ενεργών χόμπι έχει συσχετιστεί με υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή και χαμηλότερα ποσοστά εμφάνισης καταθλιπτικής διάθεσης.

Χόμπι που δεν απαιτούν ιδιαίτερη φυσική δραστηριότητα

Είναι τα χόμπι που μπορεί να κάνει κάποιος από την άνεση του καναπέ του, ενώ κάθεται. Ποια είναι αυτά;

1. Διάβασμα

Τα βιβλία μας δίνουν πολύτιμα μαθήματα. Το διάβασμα μπορεί να λειτουργήσει ως ευχάριστη διέξοδο και ως χρόνος προσωπικής χαλάρωσης.

Μέσα από το διάβασμα μπορούμε να ταξιδέψουμε σε διαφορετικούς κόσμους, να εξερευνήσουμε νέες προοπτικές και να μάθουμε νέα πράγματα.

2. Ημερολόγιο- γράψιμο

Όταν κάποιος γράφει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του σε ένα ημερολόγιο, αυτό μπορεί να υποστηρίξει την καλύτερη οργάνωση των συναισθημάτων του. Το γράψιμο είναι μια ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Μπορεί να γράφει για όσα νιώθει, και αυτό θα τον βοηθήσει να ανακαλύψει περισσότερα πράγματα για τον εαυτό του.

3. Ζωγραφική

Η τέχνη είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να αδειάζει το μυαλό από τις αρνητικές σκέψεις. Όταν κάποιος ζωγραφίζει απελευθερώνει την δημιουργικότητά του και απολαμβάνει τη στιγμή. Δεν είναι ανάγκη να είναι ο Πικάσο για να ζωγραφίσει, ο καθένας μπορεί να πάρει μερικά μολύβια και να κάνει μερικές γραμμές.

4. Μουσική

Όταν ακούμε την αγαπημένη μας μουσική αυτό έχει τεράστια επίδραση στην ψυχική μας υγεία. Η μουσική μπορεί να συνδεθεί με ευχάριστες αναμνήσεις και στιγμές χαλάρωσης. Η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου είναι μια από τις καλύτερες δραστηριότητες για τον εγκέφαλο.

Υπαίθριες δραστηριότητες για σύνδεση με τη φύση

Οι υπαίθριες δραστηριότητες είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να παραμένουμε δραστήριοι ενώ ταυτόχρονα απολαμβάνουμε την ομορφιά της φύσης. Ο καθαρός αέρας και το φως του ήλιου είναι πολύ σημαντικά για το σώμα και το πνεύμα.

1. Πεζοπορία

Η πεζοπορία είναι μια φανταστική αερόβια άσκηση που ενδυναμώνει τους μύες και βελτιώνει την καρδιαγγειακή υγεία. Η επαφή με τη φύση ηρεμεί το μυαλό.

2. Ποδηλασία

Η ποδηλασία είναι μια αποτελεσματική άσκηση για το καρδιαγγειακό σύστημα και δεν προκαλεί καταπόνηση στα γόνατα. Κάποιος μπορεί να κάνει ποδήλατο μόνος του ή σε μια ομάδα, και αυτό δίνει τη δυνατότητα για κοινωνική αλληλεπίδραση και νέες εμπειρίες.

3. Τρέξιμο

Το τρέξιμο είναι μια από τις πιο δημοφιλείς δραστηριότητες που βελτιώνει την σωματική και την ψυχική υγεία. Μπορεί κάποιος να τρέχει μόνος του στο πάρκο της γειτονιάς του ή να συμμετέχει σε ομάδες και να έχει μεγαλύτερο κίνητρο.

Χόμπι σε εσωτερικούς χώρους για να παραμείνετε δραστήριοι όλο το χρόνο

Τα χόμπι σε εσωτερικούς χώρους δίνουν τη δυνατότητα σε όλους τους ανθρώπους να τα κάνουν όλο το χρόνο.

1. Γιόγκα

Οι βαθιές αναπνοές, η ευελιξία και η σύνδεση μυαλού-σώματος είναι στοιχεία κλειδιά για τη γιόγκα. Επίσης, η γιόγκα ενισχύει την μυϊκή δύναμη και μπορεί ο καθένας να κάνει τις ασκήσεις στο γυμναστήριο ή στην άνεση του σπιτιού του.

Η γιόγκα είναι ένας σημαντικός τρόπος για την καλλιέργεια της υπομονής και την ενσυνειδητότητας.

2. Ομάδες χορού

Ο χορός δίνει τη δυνατότητα να εκφράζουμε τον εαυτό μας, να συνδεόμαστε με τους άλλους και αποτελεί μια εξαιρετική μορφή άσκησης.

Ο χορός βελτιώνει το συντονισμό, ενισχύει τη διάθεση και είναι ένας διασκεδαστικός τρόπος για να παραμένουμε δραστήριοι.

3. Πολεμικές τέχνες

Οι πολεμικές τέχνες είναι μια εξαιρετική μορφή άσκησης και αναπτύσσουν τις δεξιότητες αυτοάμυνας και πειθαρχίας. Υπάρχουν πολλές πολεμικές τέχνες όπως το καράτε, το τζούντο που μπορούν να γίνουν σε εσωτερικούς χώρους.

Ομαδικές δραστηριότητες για κοινωνική αλληλεπίδραση και διασκέδαση

Οι ομαδικές δραστηριότητες είναι φανταστικές για κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και τη δημιουργία δυνατών σχέσεων. Επίσης, μπορούν να προσφέρουν ευκαιρίες σύνδεσης με τους άλλους. Αυτές οι δραστηριότητες ενισχύουν τις δεξιότητες επικοινωνίας και δημιουργούν αναμνήσεις.

1. Ομαδικά αθλήματα

Τα αθλήματα όπως το μπάσκετ βοηθούν στη διατήρηση της φυσικής κατάστασης και δίνουν την αίσθηση της συντροφικότητας.

Τα ομαδικά αθλήματα προσφέρουν ένα δομημένο περιβάλλον για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων.

2. Μαθήματα γυμναστικής

Η συμμετοχή σε μαθήματα γυμναστικής όπως το πιλάτες προσφέρει ένα υποστηρικτικό περιβάλλον. Οι εκπαιδευτές δίνουν κίνητρο και καθοδηγούν την ομάδα, έτσι η άσκηση γίνεται διασκεδαστική.

Χόμπι που προάγουν τη χαλάρωση και την ενσυνειδητότητα

Η ενσυνειδητότητα είναι μια ψυχική κατάσταση που μας βοηθά να ζούμε τη στιγμή, να επικεντρωνόμαστε στο παρόν. Αυτή η τεχνική περιλαμβάνει την παρατήρηση των συναισθημάτων μας, των σκέψεων και του σώματος χωρίς να κάνουμε κριτική.

Πώς μπορεί κάποιος να είναι ενσυνείδητος; Όταν μένει συγκεντρωμένος σε αυτό που κάνει χωρίς να σκέφτεται κάτι άλλο.

1. Διαλογισμός

Ο διαλογισμός είναι μια αρχαία πρακτική που αφορά την συγκέντρωση. Στόχος του διαλογισμού είναι η επίγνωση και η εσωτερική γαλήνη. Μπορεί να υποστηρίξει τη χαλάρωση του οργανισμού και την ικανότητα συγκέντρωσης. Επίσης, βελτιώνει την μνήμη και τη συγκέντρωση. Το πιο σημαντικό είναι ότι προάγει την συναισθηματική υγεία.

Ο διαλογισμός μπορεί να είναι ένα από τα πιο ήρεμα χόμπι και για πολλούς ανθρώπους λειτουργεί ως πρακτική χαλάρωσης.

2. Χορός

Ο χορός δεν είναι μονάχα ωφέλιμος για την φυσική μας κατάσταση, αλλά μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως ένας ευχάριστος τρόπος εκτόνωσης της έντασης.³ Singh et al. (2023). Effectiveness of physical activity interventions for improving depression, anxiety and distress: an overview of systematic reviews. British Journal of Sports Medicine, 57(18), 1203–1209. Είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να εκφράζει κάποιος όσα νιώθει χωρίς να χρησιμοποιεί λέξεις. Όταν κάποιος χορεύει, συγκεντρώνεται στο σώμα του και δεν τον αποσπούν οι αρνητικές σκέψεις.

Είναι πολύ εύκολο κάποιος να παγιδευτεί στις υποχρεώσεις και στις ευθύνες. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στη ζωή χρειάζεται να κάνουμε πράγματα που μας αρέσουν. Τα χόμπι μας δίνουν χρόνο με τον εαυτό μας και βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής μας.

Δραστηριότητες για διαφορετικά ενδιαφέροντα

Υπάρχουν πολλές επιλογές χόμπι που μπορούν να ταιριάξουν σε διαφορετικές ανάγκες, όπως η πεζοπορία, η φωτογραφία, η κηπουρική και οι κατασκευές. Το σημαντικότερο είναι η επιλογή μιας δραστηριότητας που προσφέρει ικανοποίηση.

Πώς να επιλέξετε το κατάλληλο για εσάς χόμπι;

Καλό είναι να σκεφτείτε τα ενδιαφέροντά σας, τον διαθέσιμο χρόνο σας, τα χρήματα που θέλετε να διαθέσετε και τα αποτελέσματα που θέλετε να έχετε με αυτό το χόμπι. Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, συχνά συμβουλεύω τους ανθρώπους που νιώθουν εξαντλημένοι να μην πιέζουν τον εαυτό τους να βρουν αμέσως το «τέλειο» χόμπι. Η διαδικασία της αναζήτησης πρέπει να είναι εξίσου απελευθερωτική με την ίδια τη δραστηριότητα. Κάποια τεστ προσωπικότητας μπορούν να σας βοηθήσουν να καταλάβετε τι σας ταιριάζει σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς σας.

Επίσης, είναι σημαντικό να μείνετε δεσμευμένοι σε ότι και αν επιλέξετε. Να θέτετε ρεαλιστικούς στόχους έτσι ώστε να μην φοβάστε ότι θα αποτύχετε.

Για να νιώσετε χαρά από ένα χόμπι είναι σημαντικό να διατηρήσετε το κίνητρο σας. Να έχετε πάντα στο μυαλό σας τους λόγους για τους οποίους το χόμπι σας είναι σημαντικό. Να θέτετε μικρούς, ρεαλιστικούς στόχους ώστε να χτίσετε την αυτοπεποίθηση σας και να ξεπερνάτε τις δυσκολίες.

Μπορείτε να κρατάτε ένα ημερολόγιο για να ελέγχετε την πρόοδο σας, να γιορτάζετε κάθε μικρή σας κατάκτηση. Ένα υποστηρικτικό δίκτυο από φίλους θα σας δώσει κουράγιο να συνεχίσετε.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Pearce et al. (2022). Association Between Physical Activity and Risk of Depression: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Psychiatry, 79(6), 550–559. [link]
2. ↸2.Choi et al. (2019). Assessment of Bidirectional Relationships Between Physical Activity and Depression Among Adults. JAMA Psychiatry, 76(4), 399–408. [link]
3. ↸3.Singh et al. (2023). Effectiveness of physical activity interventions for improving depression, anxiety and distress: an overview of systematic reviews. British Journal of Sports Medicine, 57(18), 1203–1209. [link]
4. ↸4.World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. [link]