Νευροφλεγμονή και ψυχική υγεία

Νευροφλεγμονή και ψυχική υγεία

Η νευροφλεγμονή είναι μια πολύπλοκη διαδικασία. Περιλαμβάνει την ενεργοποίηση των αμυντικών κυττάρων μέσα στον εγκέφαλο. Αυτή η διαδικασία παίζει ρόλο σε πολλές νευρολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές. Για αυτό και υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στη νευροφλεγμονή και στην ψυχική υγεία.

Σε έναν υγιή εγκέφαλο, το ανοσοποιητικό σύστημα λειτουργεί για να αμυνθεί ενάντια σε λοιμώξεις. Ωστόσο, η συνεχής ή η υπερβολική ενεργοποίηση του οδηγεί στη φλεγμονή. Μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα νευρικά κύτταρα και να παρεμβαίνει στα νευρικά δίκτυα. Η αύξηση των ψυχικών ασθενειών έχει ωθήσει τους ερευνητές να ερευνήσουν τους υποκείμενους μηχανισμούς.

Η σύνδεση ανάμεσα στη φλεγμονή και στις διαταραχές ψυχικής υγείας

Η νευροφλεγμονή μπορεί να διαταράσσει την ευαίσθητη ισορροπία των νευροδιαβιβαστών και των νευρικών κυκλωμάτων. Όταν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού είναι υπερδραστήρια, απελευθερώνουν κυτοκίνες. Μπορεί να βλάπτουν τα εγκεφαλικά κύτταρα, να παρεμποδίζουν την πλαστικότητα των συνάψεων και να πυροδοτούν εκφυλιστικές διαδικασίες. Αυτές οι αλλαγές συμβάλλουν στην ανάπτυξη και στην εξέλιξη πολλών ψυχικών διαταραχών.

Δεδομένης της παγκόσμιας αύξησης των ψυχικών διαταραχών, η συσχέτιση αυξημένων δεικτών φλεγμονής με την κατάθλιψη και το άγχος υποδεικνύει έναν κρίσιμο παθοφυσιολογικό μηχανισμό. Είναι σημαντικό να διακρίνουμε κλινικά πότε τα συμπτώματα οφείλονται σε ψυχολογικούς παράγοντες και πότε υποκρύπτεται μια συστηματική φλεγμονώδης διεργασία που απαιτεί διαφορετική θεραπευτική στόχευση.

Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει μια σημαντική σύνδεση ανάμεσα στη φλεγμονή και στην ψυχική υγεία. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι με κατάθλιψη συχνά έχουν αυξημένα επίπεδα δεικτών φλεγμονής, όπως η CRP και η ιντερλευκίνη-6 (IL-6).¹ Valkanova, V. et al. (2013). CRP, IL-6 and depression: a systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Molecular Psychiatry, 18(12), 1183–1191. Ομοίως, οι άνθρωποι με άγχος έχουν αυξημένα επίπεδα φλεγμονωδών κυτοκινών. Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η φλεγμονή παίζει κύριο ρόλο στην παθογένεση αυτών των καταστάσεων.

Φλεγμονή και κατάθλιψη

Διάφοροι μηχανισμοί έχουν προταθεί για να εξηγήσουν τη σύνδεση ανάμεσα στη φλεγμονή και στην κατάθλιψη. Οι κυτοκίνες επηρεάζουν την νευρογένεση. Είναι η διαδικασία δημιουργίας νέων νευρώνων στον εγκέφαλο, η οποία είναι ουσιαστική για τη ρύθμιση της διάθεσης. Επίσης, η φλεγμονή μπορεί να παρεμβαίνει στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων. Είναι ένα σύστημα που εμπλέκεται στην αντίδραση στο στρες. Όλα αυτά οδηγούν στην απορρύθμιση των ορμονών του στρες.² Dantzer, R. et al. (2008). From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain. Nature Reviews Neuroscience, 9(1), 46–56.

Η αναγνώριση του ρόλου της φλεγμονής στην κατάθλιψη έχει ανοίξει νέους δρόμους. Τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα μελετήθηκαν ως πιθανές συμπληρωματικές θεραπείες για την κατάθλιψη.³ Köhler, O. et al. (2014). Effect of anti-inflammatory treatment on depression, depressive symptoms, and adverse effects: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. JAMA Psychiatry, 71(12), 1381–1391. Περιλαμβάνουν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα. Επιπλέον, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής ενδέχεται να συμβάλλουν στη ρύθμιση της φλεγμονής και στην προαγωγή της υγείας, και περιλαμβάνουν άσκηση και ισορροπημένη διατροφή.

Ο ρόλος της φλεγμονής στις διαταραχές άγχους

Το άγχος και η φλεγμονή συνδέονται στενά. Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη και στην επιδείνωση των διαταραχών άγχους, καθώς επηρεάζει διάφορες περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην επεξεργασία του φόβου. Οι κυτοκίνες μπορεί να αυξάνουν την νευρική δραστηριότητα στη αμυγδαλή. Είναι η περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με το φόβο και το άγχος, και οδηγεί σε έντονη ανησυχία.

Οι καθιερωμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις για τις διαταραχές άγχους έχουν δείξει κλινική αποτελεσματικότητα σε μεγάλο αριθμό ασθενών. Ωστόσο, η αντιμετώπιση της υποκείμενης φλεγμονής ενδέχεται να προσφέρει συνεργικά θεραπευτικά αποτελέσματα. Τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, οι τεχνικές ενσυνειδητότητας για τη διαχείριση του στρες και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής που υποστηρίζουν την υγεία του ανοσοποιητικού είναι πολύτιμοι σύμμαχοι.

Νευροφλεγμονή και στρες: μια πολύπλοκη σχέση

Το στρες, αν και είναι αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής μας, μπορεί να επηρεάζει την σωματική υγεία και την υγεία του εγκεφάλου. Ένας από τους μηχανισμούς μέσω του οποίου επηρεάζει την ευεξία είναι η νευροφλεγμονή. Αυτή η πολύπλοκη σύνδεση ανάμεσα στο στρες και τη φλεγμονή μπορεί να συμβάλλει στις ψυχικές νόσους.

Όταν οι άνθρωποι βιώνουν χρόνιο ψυχοπιεστικό στρες, το σώμα τους απελευθερώνει ορμόνες του στρες όπως η κορτιζόλη. Η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλά επίπεδα κορτιζόλης μπορεί να απορρυθμίζει το ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτό οδηγεί σε αυξημένη σύνθεση κυτοκινών. Αυτά τα φλεγμονώδη μόρια μπορούν να:

• Προκαλέσουν νευρωνική βλάβη
• Περιορίσουν την πλαστικότητα των συνάψεων
• Παρέμβουν στα νευρικά δίκτυα που εμπλέκονται στη ρύθμιση της διάθεσης και στη γνωστική λειτουργικά στη διάρκεια της φλεγμονής

Η αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στο στρες και στη φλεγμονή είναι εμφανής στην επιδείνωση μιας ψυχικής διαταραχής. Το χρόνιο στρες μπορεί να επιδεινώσει καταστάσεις όπως η κατάθλιψη και το άγχος, προάγοντας την νευροφλεγμονή. Αντίστροφα, οι άνθρωποι με ψυχικές διαταραχές μπορεί να έχουν έντονο στρες, το οποίο τροφοδοτεί τη φλεγμονή.

Ο συνδυασμός αλλαγών στον τρόπο ζωής και των θεραπευτικών παρεμβάσεων είναι ωφέλιμος για τον περιορισμό των αρνητικών επιδράσεων της νευροφλεγμονής που οφείλεται στο στρες. Η τακτική άσκηση, οι τεχνικές ενσυνειδητότητας και ο επαρκής ύπνος συμβάλλουν στην αποφόρτιση από το στρες. Επίσης, η διατροφή δρα υποστηρικτικά στον έλεγχο της φλεγμονής.

Στην περίπτωση σοβαρών ψυχικών διαταραχών, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι απαραίτητη. Τα αντικαταθλιπτικά, τα αγχολυτικά και τα αντιψυχωσικά φάρμακα στοχεύουν στην ύφεση των συμπτωμάτων και μπορεί να επηρεάσουν θετικά τη νευροφλεγμονή. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να πούμε ότι όλα αυτά τα φάρμακα έχουν παρενέργειες.  Η χρήση φαρμακευτικής αγωγής απαιτεί αυστηρή ιατρική παρακολούθηση για τη βέλτιστη διαχείριση του οφέλους έναντι των πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών.

Χρόνια φλεγμονή: ένας καταλύτης για τις διαταραχές ψυχικής υγείας

Η χρόνια φλεγμονή αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει στις ψυχικές νόσους. Η χρόνια φλεγμονή προκύπτει όταν το ανοσοποιητικό σύστημα παραμένει ενεργό για μεγάλο χρονικό διάστημα, συχνά λόγω του τρόπου ζωής, των διατροφικών επιλογών και των υποκειμένων προβλημάτων υγείας.

Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να έχει καταστροφική επίδραση στην υγεία του εγκεφάλου. Οι δείκτες φλεγμονής είναι οι κυτοκίνες και οι χημειοκίνες, και μπορούν να παρέμβουν στην ευαίσθητη ισορροπία των νευροδιαβιβαστών. Μπορεί να επηρεάζουν την πλαστικότητα των συνάψεων και να προκαλέσουν βλάβες στα νευρικά κύτταρα. Αυτές οι αλλαγές οδηγούν σε:

• Γνωστικά ελλείμματα
• Συναισθηματική απορρύθμιση
• Αυξημένη ευαισθησία σε ψυχικές νόσους

Οι μελέτες έχουν δείξει ότι η κατάθλιψη συχνά οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα της CRP και της ιντερλευκίνης-6 (IL-6). Οι διαταραχές άγχους και η διπολική διαταραχή αυξάνουν την φλεγμονώδη δραστηριότητα στον εγκέφαλο.

Επιπλέον, κάποια στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στη χρόνια φλεγμονή και στη σχιζοφρένεια. Οι φλεγμονώδεις διαδικασίες μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη:

• Ψυχωτικών συμπτωμάτων
• Γνωστικών διαταραχών που έχουν σχέση με τη νόσο

Ο ακριβής μηχανισμός πίσω από αυτή τη σύνδεση δεν είναι πλήρως κατανοητός. Ωστόσο, πιστεύεται ότι η φλεγμονή μπορεί να διαταράξει τις νευροαναπτυξιακές διεργασίες. Και αυτό συμβάλλει στην ανώμαλη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου.

Η κατανόηση του ρόλου της χρονιάς φλεγμονής στην υγεία είναι ζωτικής σημασίας. Η στόχευση σε συγκεκριμένα μονοπάτια φλεγμονής μπορεί να προσφέρει καινοτόμες θεραπευτικές προσεγγίσεις για τις ψυχικές νόσους.

Στρατηγικές αντιμετώπισης της νευροφλεγμονής

Η κατανόηση του ρόλου της νευροφλεγμονής στις ψυχικές διαταραχές όλο και αυξάνεται. Έτσι, εξετάζονται και άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Μια πολύπλευρη προσέγγιση συνδυάζει φαρμακολογικές παρεμβάσεις και αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Νέες θεραπείες:

• Αντιφλεγμονώδη φάρμακα: τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα είναι μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα. Ωστόσο, η χορήγηση τέτοιων σκευασμάτων πρέπει να γίνεται με προσοχή και μόνο όταν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις φλεγμονής, καθώς η αλόγιστη χρήση μπορεί να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα των αντικαταθλιπτικών. Μελετώνται για την πιθανή ικανότητά τους να περιορίσουν την νευροφλεγμονή και να βελτιώσουν την κλινική εικόνα των ψυχικών νόσων. Ωστόσο, απαιτούνται επιπλέον μελέτες για τη χρήση τους και τις πιθανές παρενέργειες.
• Νέοι θεραπευτικοί παράγοντες: οι μελέτες εξερευνούν την ανάπτυξη νέων φαρμάκων. Αυτά που στοχεύουν τα φλεγμονώδη μονοπάτια που εμπλέκονται στις ψυχικές διαταραχές. Αυτοί οι παράγοντες μπορεί να προσφέρουν μια πιο στοχευμένη προσέγγιση με βελτιωμένο προφίλ ασφάλειας.
• Αλλαγές στον τρόπο ζωής: οι αλλαγές στον τρόπο ζωής περιλαμβάνουν τακτική άσκηση, ισορροπημένη διατροφή, και τεχνικές μείωσης του στρες. Όλα αυτά επηρεάζουν σημαντικά τη νευροφλεγμονή. Αυτές οι παρεμβάσεις υποστηρίζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Ενδέχεται να περιορίζουν το οξειδωτικό στρες και να προάγουν την υγεία του εγκεφάλου.

Νευροφλεγμονή και άγχος

• Ιατρική ακριβείας: η αναγνώριση των βιοδεικτών της νευροφλεγμονής μπορεί να συνεισφέρει στην εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση. Η θεραπεία θα σχεδιάζεται σύμφωνα με τις ανάγκες του ασθενή.
• Άξονας εγκεφάλου-εντέρου: το μικροβίωμα του εντέρου παίζει κύριο ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού και στη φλεγμονή. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι ο άξονας αυτός μπορεί να αποκαλύπτει νέους θεραπευτικούς στόχους.
• Τεχνικές νευροαπεικόνισης: οι προηγμένες τεχνικές νευροαπεικόνισης βοηθούν στην οπτικοποίηση της φλεγμονής στον εγκέφαλο και παρακολουθούν τα αποτελέσματα της θεραπείας. Αυτά τα εργαλεία συμβάλλουν στην ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπευτικών στρατηγικών.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Valkanova, V. et al. (2013). CRP, IL-6 and depression: a systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Molecular Psychiatry, 18(12), 1183–1191. [link]
2. ↸2.Dantzer, R. et al. (2008). From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain. Nature Reviews Neuroscience, 9(1), 46–56. [link]
3. ↸3.Köhler, O. et al. (2014). Effect of anti-inflammatory treatment on depression, depressive symptoms, and adverse effects: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. JAMA Psychiatry, 71(12), 1381–1391. [link]