Φοβάμαι ότι έχω σκλήρυνση κατά πλάκας

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα του άγχους είναι ποικίλα, και οι περισσότεροι άνθρωποι που φοβούνται ότι μπορεί να έχουν σκλήρυνση κατά πλάκας τελικά δεν έχουν. Ωστόσο το άγχος υγείας και ιδιαίτερα ο φόβος για την ΣΚΠ είναι συχνός.

Το έντονο άγχος συχνά πυροδοτεί σωματικά συμπτώματα, όπως το μυρμήγκιασμα, τα οποία μιμούνται νευρολογικές παθήσεις. Η βασική διαφορά είναι ότι το μυρμήγκιασμα από άγχος είναι συνήθως παροδικό, ενώ στη σκλήρυνση κατά πλάκας (ΣΚΠ) αναπτύσσεται σταδιακά, είναι πιο επίμονο και συνήθως συνοδεύεται από άλλα κλινικά σημεία που είναι πιο χαρακτηριστικά (όπως η κόπωση και τα προβλήματα όρασης).

Είναι πολύ σημαντικό να μην εμπιστεύεστε όλες τις απαντήσεις που βρίσκετε στο Google και στο ChatGPT. Πολλά συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν για διάφορους λόγους και σε διαφορετικές παθήσεις, με αποτέλεσμα η αναζήτησή τους στο διαδίκτυο συχνά αυξάνει το άγχος, υπερεκτιμώντας σοβαρές αιτίες.

Μπορεί να υπάρχουν πολλές αιτίες για αυτό, όπως η έλλειψη βιταμίνης Β12, το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, το άγχος και πολλά άλλα.

Είναι τα συμπτώματα πρώιμα σημάδια ΣΚΠ;

Δεν υπάρχει απλή απάντηση σε αυτή την ερώτηση. Τα συμπτώματα της σκλήρυνσης κατά πλάκας μπορεί να μοιάζουν με αυτά άλλων καταστάσεων. Αυτό συμβαίνει επειδή τα συμπτώματα της σκλήρυνσης κατα πλάκας δεν είναι μοναδικά.¹

Στην κλινική μου πράξη ως ψυχίατρος, συναντώ συχνά ανθρώπους που βιώνουν τρομακτική αγωνία έως και πανικό εξαιτίας διαφόρων ψυχοσωματικών συμπτωμάτων που εμφανίζουν. Είναι απολύτως κατανοητό να ανησυχείτε, όμως το ίδιο το άγχος έχει την ικανότητα να "μεγεθύνει" την αντίληψη των σωματικών αισθήσεων, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο φόβου και σωματοποίησης.

Η σκλήρυνση κατά πλάκας έχει ένα εύρος συμπτωμάτων, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν έναν μικρό αριθμό από αυτά.

Κοινά πρώιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

Κόπωση: μια ανεξήγητη ψυχική και σωματική εξάντληση που δεν έχει καμία σχέση με αυτό που κάνετε.
Ασυνήθιστες αισθήσεις στο δέρμα όπως μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα.
Επιβράδυνση της σκέψης.
Προβλήματα στην όραση.

Κάποιες από τις κύριες διάφορες ανάμεσα στο μυρμήγκιασμα από άγχος και στην σκλήρυνση κατά πλάκας περιλαμβάνουν τη διάρκεια, τα ερεθίσματα και τα αλλά συμπτώματα. Για παράδειγμα, το μυρμήγκιασμα από άγχος μπορεί να είναι μια προσωρινή αντίδραση στο στρες, ενώ στην σκλήρυνση κατά πλάκας το μυρμήγκιασμα είναι πιο επίμονο.

Μυρμήγκιασμα: Άγχος ή Σκλήρυνση κατά Πλάκας;

Το μυρμήγκιασμα από διάφορες καταστάσεις, μπορεί να μοιάζει παρόμοιο. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες σημαντικές διάφορες:

Ερεθίσματα: το στρες μπορεί να συνδέεται με μυρμήγκιασμα. Ωστόσο, το στρες δεν είναι η κυρία αιτία του μυρμηγκιάσματος της σκλήρυνσης. Αν τα συμπτώματα συμβαίνουν στη διάρκεια ή μετά από μια περίοδο στρες, μπορεί να έχουν σχέση με το άγχος.
Έναρξη: το μυρμήγκιασμα εξαιτίας του άγχος ή της διαταραχής πανικού συμβαίνουν ξαφνικά σε αντίδραση στο στρες. Σε αντίθεση, τα συμπτώματα της σκλήρυνσης κατά πλάκας εμφανίζονται σταδιακά, όπως η παρατήρηση της μειωμένης αίσθησης της αφής.
Θέση εντόπισης: το μυρμήγκιασμα λόγω άγχους επηρεάζει και τις δυο πλευρές του σώματος. Το μυρμήγκιασμα στη σκλήρυνση κατά πλάκας μπορεί να συμβαίνει μόνο στη μια πλευρά του σώματος ή και στις δύο.
Διάρκεια: τα συμπτώματα του άγχους ή του πανικού μπορεί να είναι προσωρινά, και συχνά μειώνονται όταν η ανησυχία αντιμετωπίζεται. Ωστόσο, μπορεί να έχετε επαναλαμβανόμενα ή μεγάλης διάρκειας συμπτώματα αν έχετε μια διαταραχή άγχους. Τα συμπτώματα της σκλήρυνσης κατά πλάκας μπορεί να έρχονται και να φεύγουν, αλλά είναι σχετικά συνεχή ή επιδεινώνονται με τον καιρό.
Συνοδά συμπτώματα: το μυρμήγκιασμα από άγχος μπορεί να συνοδεύεται και από αλλά συμπτώματα όπως η δυσκολία στην αναπνοή ή το αίσθημα φόβου. Το μυρμήγκιασμα από την σκλήρυνση κατά πλάκας μπορεί να συνυπάρχει με αλλά νευρολογικά ή μυϊκά συμπτώματα, όπως οι μυϊκοί σπασμοί ή τα προβλήματα στην όραση.

Καλό είναι να καταγράφετε τα συναισθήματα σας, τα πιθανά ερεθίσματα και τις εμπειρίες σας. Μόνο ο γιατρός μπορεί να επιβεβαιώσει την αίτια των συμπτωμάτων σας.

Τα μοτίβα μυρμηγκιάσματος της ΣΚΠ μπορεί να διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Ωστόσο, συχνά μοιάζουν με βελόνες και μούδιασμα σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος, όπως τα άκρα ή το πρόσωπο. Αυτές οι αισθήσεις έρχονται και φεύγουν, επηρεάζοντας διαφορετικά σημεία του σώματος κάθε φορά.

Η διάρκεια του μυρμηγκιάσματος της σκλήρυνσης κατά πλάκας ποικίλει από μερικές ώρες σε μέρες. Σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να επιμένει περισσότερο, ανάλογα με το άτομο και την εξέλιξη της νόσου.

Αλλά συμπτώματα

Το μυρμήγκιασμα είναι ένας τύπος παραισθησίας, ή μια ασυνήθιστη αίσθηση. Μπορεί επίσης να μοιάζει με κάψιμο ή μούδιασμα.

Αν νιώθετε μυρμήγκιασμα εξαιτίας του άγχους, μπορεί να έχετε συμπτώματα όπως:

Συναισθήματα ανησυχίας και φόβου
Ταχυπαλμία
Πόνο στο στήθος
Εφίδρωση
Τρέμουλο
Δυσκολία στη συγκέντρωση
Πονοκεφάλους, μυϊκούς σπασμούς ή στομαχόπονο
Νευρικότητα
Ανεξήγητη κόπωση ή εξουθένωση
Δυσκολίες στον ύπνο
Συμπτώματα που επιδεινώνονται από ανήσυχες σκέψεις

Αν νιώθετε μυρμήγκιασμα εξαιτίας της σκλήρυνσης κατά πλάκας, μπορεί να έχετε συμπτώματα όπως:

Προβλήματα στην όραση, όπως διπλή ή θολή όραση, απώλεια όρασης ή πόνο όταν κινούνται τα μάτια σας
Μυϊκή αδυναμία
Μυϊκή δυσκαμψία ή σπασμούς
Προβλήματα στο συντονισμό
Ζαλάδα
Ακράτεια
Ψυχική ή σωματική κόπωση
Εναλλαγές στη διάθεση, όπως η κατάθλιψη
Γνωσιακά συμπτώματα, όπως δυσκολία στη συγκέντρωση, στη μνήμη, στην κριτική σκέψη

Η σκλήρυνση κατά πλάκας σχετίζεται με αλλοιώσεις στο κεντρικό νευρικό σύστημα, που περιλαμβάνει τον εγκέφαλο, το νωτιαίο μυελό και τα οπτικά νεύρα. Ενδέχεται να συνδέεται με μυρμήγκιασμα εξαιτίας:

Της βλάβης των νεύρων: η βλάβη στα νεύρα στον εγκέφαλο και στο νωτιαίο μυελό μπορεί να επηρεάζει τη μεταβίβαση των ηλεκτρικών σημάτων στο νευρικό σύστημα, κάτι που ενδέχεται να εκδηλωθεί ως αίσθηση μυρμηγκιάσματος.
Φλεγμονής: η φλεγμονή στο κεντρικό νευρικό σύστημα ενδέχεται να σχετίζεται με αίσθηση μυρμηγκιάσματος και συμπτώματα νευρικού πόνου.

Ποτέ πρέπει να δω έναν νευρολόγο;

Καθώς πολλές καταστάσεις μπορεί να σχετίζονται με μυρμήγκιασμα, η κλινική αξιολόγηση είναι ο πλέον ενδεδειγμένος τρόπος διερεύνησης.³ Καλό είναι να μιλήσετε στο γιατρό σας αν έχετε:

Επίμονα ή επαναλαμβανόμενα συμπτώματα
Άλλα συμπτώματα της σκλήρυνσης κατα πλάκας μαζί με το μυρμήγκιασμα
Συμπτώματα άγχους που είναι συχνά ή επηρεάζουν την ποιότητα ζωής
Ερωτήσεις ή αμφιβολίες για την υγεία σας

Κλινικά απομονωμένο σύνδρομο

Το Κλινικά Απομονωμένο Σύνδρομο (Clinically Isolated Syndrome - CIS) αναφέρεται στο πρώτο επεισόδιο νευρολογικών συμπτωμάτων, τα οποία είναι παρόμοια με αυτά της Σκλήρυνσης Κατά Πλάκας (ΣΚΠ). Ένα άτομο που εμφανίζει αυτό το σύνδρομο μπορεί να αναπτύξει ή να μην αναπτύξει ποτέ Σκλήρυνση Κατά Πλάκας στο μέλλον. Η διάγνωση μετατρέπεται σε ΣΚΠ μόνο όταν πληρούνται συγκεκριμένα κλινικά και απεικονιστικά κριτήρια (κριτήρια McDonald).

Για να χαρακτηριστεί ένα επεισόδιο ως Κλινικά Απομονωμένο Σύνδρομο, πρέπει απαραιτήτως:

Να διαρκεί τουλάχιστον 24 ώρες.
Να σχετίζεται με φλεγμονή και απομυελίνωση (δηλαδή απώλεια της μυελίνης που καλύπτει τα νευρικά κύτταρα) στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.
Να εμφανίζεται απουσία πυρετού ή ενεργής λοίμωξης (για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο παροδικής επιδείνωσης λόγω θερμοκρασίας).

Το Κλινικά Απομονωμένο Σύνδρομο συμβαίνει όταν το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται λανθασμένα στον εγκέφαλο, στον νωτιαίο μυελό ή στο οπτικό νεύρο.² Μαζί, αυτές οι δομές απαρτίζουν το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, το οποίο ελέγχει τις ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού.

Ένα επεισόδιο μπορεί να είναι μονοεστιακό (περιλαμβάνει ένα μόνο σύμπτωμα λόγω μίας βλάβης) ή πολυεστιακό (ένα μείγμα συμπτωμάτων λόγω πολλαπλών βλαβών).

Κληρονομικότητα και ΣΚΠ

Το να έχει κάποιος γονέα ή αδελφό με σκλήρυνση κατά πλάκας αυξάνει τις πιθανότητες να νοσήσει, αν και η ίδια η σκλήρυνση κατά πλάκας δεν είναι κληρονομική διαταραχή. Η έρευνα δείχνει ότι εκατοντάδες γονίδια και παραλλαγές γονιδίων (μεταλλάξεις) συνδυάζονται για να δημιουργήσουν ευπάθεια στην σκλήρυνση κατά πλάκας.

Μερικά από αυτά τα γονίδια έχουν εντοπιστεί και τα περισσότερα σχετίζονται με λειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος. Μερικά από τα γνωστά γονίδια είναι παρόμοια με αυτά που έχουν εντοπιστεί σε άτομα με άλλες αυτοάνοσες ασθένειες, όπως η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, η κοιλιοκάκη, ο διαβήτης τύπου 1, η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή ο λύκος.

Επίσης, οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν σκλήρυνση κατά πλάκας από ότι οι άνδρες. Άνθρωποι όλων των φυλών και εθνοτήτων μπορούν να νοσήσουν από σκλήρυνση κατά πλάκας, αλλά είναι πιο συχνή στους λευκούς.

Λοιμώξεις και Ιός Epstein-Barr (EBV)

Αρκετοί ιοί έχουν βρεθεί σε άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, αλλά ο ιός που συνδέεται πιο σταθερά με την ανάπτυξη της σκλήρυνσης κατά πλάκας είναι ο ιός Epstein-Barr (EBV), ο οποίος ευθύνεται για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση. Σχεδόν όλοι έχουν μολυνθεί από τον ιό EBV κάποια στιγμή στη ζωή τους. Μόνο περίπου το 5% του πληθυσμού δεν έχει μολυνθεί και αυτά τα άτομα διατρέχουν χαμηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν σκλήρυνση κατά πλάκας από εκείνα που έχουν μολυνθεί. Τα άτομα που έχουν μολυνθεί από τον ιό EBV κατά την παιδική ηλικία διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν σκλήρυνση κατά πλάκας σε σχέση με τα άτομα που έχουν μολυνθεί από τον ιό EBV στην εφηβεία ή την ενήλικη ζωή. Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που μολύνονται από τον ιό EBV δεν πρόκειται να εμφανίσουν σκλήρυνση κατά πλάκας.

Βιταμίνη D και Έκθεση στον Ήλιο

Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που περνούν περισσότερο χρόνο στον ήλιο και όσοι έχουν σχετικά υψηλότερα επίπεδα βιταμίνης D, έχουν λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν σκλήρυνση κατά πλάκας από εκείνους που δεν το κάνουν. Επίσης, τα άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας που περνούν πολύ χρόνο στον ήλιο ή έχουν υψηλότερα επίπεδα βιταμίνης D έχουν λιγότερο σοβαρή πορεία της νόσου και λιγότερες υποτροπές.

Το έντονο ηλιακό φως βοηθά το ανθρώπινο δέρμα να παράγει βιταμίνη D. Τα επαρκή επίπεδα βιταμίνης D θεωρείται ότι συμβάλλουν στην ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, και μελετάται εντατικά ο ρόλος τους ως πιθανός προστατευτικός παράγοντας απέναντι σε αυτοάνοσες διαταραχές. Οι άνθρωποι από περιοχές κοντά στον ισημερινό, όπου υπάρχει πολύ έντονο ηλιακό φως, διατρέχουν γενικά πολύ χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης σκλήρυνσης κατά πλάκας από ό,τι οι άνθρωποι από περιοχές όπως οι ΗΠΑ και ο Καναδάς, όπου η ηλιοφάνεια δεν είναι σταθερή καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Συνδέεται το κάπνισμα με την ΣΚΠ;

Οι μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που καπνίζουν είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν σκλήρυνση κατά πλάκας και έχουν μια πιο επιθετική νόσο. Τείνουν επίσης να έχουν περισσότερες εγκεφαλικές αλλοιώσεις και συρρίκνωση του εγκεφάλου συγκριτικά με τους μη καπνιστές.

Βιβλιογραφία

1.Solomon, A. J., et al. (2023). Differential diagnosis of suspected multiple sclerosis: An updated consensus approach. The Lancet Neurology, 22(8), 750-768. [link]
2.Reich, D. S., et al. (2018). Multiple Sclerosis. The New England Journal of Medicine, 378(2), 169-180. [link]
3.National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2022). Multiple sclerosis in adults: management. [link]