Αγχώδη διαταραχή: Πότε υποχωρεί
Αν παρατηρείτε ότι τα συμπτώματα άγχους βελτιώνονται για λίγο, απλά για να επανέλθουν κάποιες εβδομάδες ή μήνες αργότερα, δεν είστε οι μόνοι. Το άγχος εμφανίζει διακυμάνσεις με τον καιρό, και οι περίοδοι ανακούφισης που ακολουθούνται από πισωγυρίσματα αποτελούν μέρος της ίδιας της κατάστασης. Η αγχώδης διαταραχή επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, και η κατανόηση της βοηθά στην αντιμετώπιση της.
Γιατί το άγχος έρχεται και φεύγει;
Τα συμπτώματα του άγχους έρχονται και φεύγουν λόγω βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Σε αντίθεση με ένα σπασμένο οστό που επουλώνεται και παραμένει επουλωμένο, οι διαταραχές άγχους εμφανίζουν περιόδους έξαρσης και ύφεσης. Οι μελέτες δείχνουν ότι τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν για μήνες ή χρόνια, και κάποιες φορές να υποχωρούν και άλλες να βγαίνουν ξανά στην επιφάνεια.
Αυτό το μοτίβο συμβαίνει για διάφορους λόγους:
- Στρες της καθημερινότητας και μεγάλες αλλαγές στη ζωή
- Θέματα υγείας
- Ποιότητα ύπνου
- Αλλαγές εποχών
Διακυμάνσεις στη συνέπεια εφαρμογής των δεξιοτήτων διαχείρισης
Όταν τα ερεθίσματα υποχωρούν ή χρησιμοποιείτε αποτελεσματικά τις τεχνικές διαχείρισης, τα συμπτώματα μειώνονται. Όταν εμφανιστούν νέες προκλήσεις, τα συμπτώματα επιστρέφουν.
Διαφορετικές καταστάσεις παρουσιάζουν διαφορετικά μοτίβα. Στην κλινική μου εμπειρία, η σωστή διάγνωση είναι το πρώτο βήμα, καθώς συχνά το άγχος "κρύβει" υποκείμενα παθολογικά αίτια (π.χ. θυρεοειδοπάθεια) που πρέπει να αποκλείσουμε. Η διαταραχή γενικευμένου άγχους μπορεί να δημιουργεί μια σταθερή ανησυχία που εντείνεται κατά τη διάρκεια αγχωτικών περιόδων, με επίμονη ανησυχία σε πολλαπλούς τομείς της ζωής. Το κοινωνικό άγχος μπορεί να επιδεινώνεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις όπως μια παρουσίαση στη δουλειά ή μια συγκέντρωση. Η διαταραχή πανικού μπορεί να περνά από φάσεις όπου οι κρίσεις πανικού συσσωρεύονται και μετά ακολουθεί μια ήρεμη περίοδος. Κάθε μορφή άγχους έχει το δικό της ρυθμό, αλλά όλες έχουν την τάση να έρχονται και να φεύγουν.
Τι σημαίνει ότι το άγχος εξαφανίζεται;
Όταν τα συμπτώματα βελτιώνονται σημαντικά ή εξαφανίζονται, αυτή η κατάσταση ονομάζεται ύφεση. Η ύφεση δεν σημαίνει ότι η κατάσταση έχει εξαλειφθεί οριστικά, αλλά σημαίνει ότι βιώνετε μια περίοδο χωρίς συμπτώματα ή με σημαντικά μειωμένα συμπτώματα.
Οι μελέτες δείχνουν ότι το 78% πετυχαίνει ύφεση μετά από έξι χρόνια, αλλά μόνο οι μισοί δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Η βελτίωση είναι δυνατή, αλλά η πλήρης εξάλειψη είναι λιγότερο συχνή.
Στη διάρκεια της ύφεσης, μπορεί να νιώθετε ξανά ο εαυτός σας, να κάνετε πράγματα χωρίς να ανησυχείτε υπερβολικά, και τα σωματικά συμπτώματα όπως η ταχυπαλμία ή η μυϊκή ένταση να υποχωρούν, και οι ανήσυχες σκέψεις να μην ελέγχουν την καθημερινότητα. Αυτές οι περίοδοι μπορεί να διαρκέσουν εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια.
Στην κλινική πράξη, παρατηρείται συχνά οι θεραπευόμενοι να μην έχουν συμπτώματα για μήνες και ξαφνικά να νιώθουν ότι οι ανησυχίες επιστρέφουν. Νιώθουν να χάνουν το θάρρος τους, σαν να έχουν αποτύχει ή να έχουν πισωγύρισμα στην πρόοδο τους. Τους υπενθυμίζω ότι η ύφεση δεν σημαίνει ανοσία, σημαίνει ότι έχουν αποκτήσει δεξιότητες που λειτουργούν και μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν ξανά. Η διαφορά είναι ότι τώρα ξέρουν τι να κάνουν όταν τα συμπτώματα επιστρέψουν.
Ποια είναι η φυσική πορεία της αγχώδους διαταραχής;
Αυτές οι καταστάσεις σπάνια υποχωρούν χωρίς θεραπεία. Αν και μερικοί άνθρωποι εμφανίζουν ύφεση, το 39% έχει συμπτώματα μετά από ένα χρόνο και το 30% παραμένει αθεράπευτο μετά από τρία χρόνια. 2 Αυτά τα δεδομένα δείχνουν ότι οι διαταραχές άγχους είναι καταστάσεις που επιμένουν και απαιτούν ειδική παρέμβαση. Όταν κάποιος περιμένει τα συμπτώματα να εξαφανιστούν από μόνα τους είναι πολύ πιθανό να ξοδεψει μήνες ή ακόμη και χρόνια δυσκολιών που θα επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα του. Η ανησυχία παρεμβαίνει στη δουλειά, στις σχέσεις και στις προσωπικές δραστηριότητες.
Το γεγονός ότι ένας ψυχοπιεστικός παράγοντας υποχωρεί αυτό δεν σημαίνει ότι αυτόματα υποχωρεί και το άγχος. Από τη στιγμή που το νευρικό σύστημα έχει μάθει αυτό τον τρόπο αντίδρασης, χρειάζεται βοήθεια για να μάθει νέους τρόπους διαχείρισης του άγχους.
Είναι εφικτή η αποτελεσματική διαχείριση του άγχους;
Με την κατάλληλη θεραπεία, πολλοί άνθρωποι έχουν δει σημαντική βελτίωση στα συμπτώματα και στην ποιότητα της ζωής τους. Το 45-65% αναφέρει κλινικά σημαντική μείωση των συμπτωμάτων, και περίπου οι μισοί έχουν ύφεση των συμπτωμάτων. 1 Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή κάνει όλη την διαφορά.
Η θεραπεία δεν σημαίνει ότι δεν θα νιώσετε ποτέ ξανά άγχος. Όλοι μας νιώθουμε κάποιες φορές άγχος, αυτό είναι κάτι απολύτως φυσιολογικό. Αντιθέτως, η θεραπεία σημαίνει ότι μπορείτε να διαχειριστείτε τα συμπτώματα ώστε να μην επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητα σας. Μαθαίνετε να αντιμετωπίζετε τα συναισθήματα ανησυχίας πριν σας κατακλύσουν.
Όταν οι θεραπευόμενοι με ρωτάνε αν η ψυχοθεραπεία "εξαλείφει πλήρως" το άγχος, είμαι απολύτως ειλικρινής. Ο στόχος δεν είναι να εξαλειφθεί πλήρως η νευρικότητα. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό ούτε επιθυμητό, καθώς το άγχος μας κράτα ασφαλείς και μας δίνει κίνητρο. Αυτό που προσφέρει η ψυχοθεραπεία είναι η μείωση των συμπτωμάτων σε ένα επίπεδο που δεν θα παρεμβαίνει στη ζωή σας. Η επιτυχία δεν είναι η απουσία της ανησυχίας, αλλά η ικανότητα να κάνετε αυτά που θέλετε παρά το άγχος.
Θεραπευτικές προσεγγίσεις για την αγχώδη διαταραχή
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής. Βοηθά να αποκτήσετε δεξιότητες για να αναγνωρίζετε όσα σας προκαλούν ανησυχία, να αλλάξετε τρόπο σκέψης και σταδιακά να αντιμετωπίσετε καταστάσεις που φοβάστε. Δεν υπάρχει "μία λύση για όλους". Ως ψυχίατρος, συχνά προσαρμόζω το πλάνο ανάλογα με το αν προεξέχουν τα σωματικά συμπτώματα ή οι εμμονικές σκέψεις.
Η φαρμακευτική αγωγή με επιλεκτικούς αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs) και επιλεκτικούς αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονινης-νορεπινεφρίνης (SNRIs) μπορεί να συμβάλλει, ειδικά σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία. Ένα θεραπευτικό πλάνο που συνδυάζει φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπεία φαίνεται να αποδίδει βέλτιστα για τους περισσότερους ανθρώπους.
Για ποιους λόγους το άγχος επιστρέφει;
Ακόμη και μετά από την επιτυχημένη θεραπεία, τα συμπτώματα μπορεί να επιστρέψουν. Για αυτό είναι σημαντικό να αναγνωρίζετε τα προειδοποιητικά σημάδια και να αναλάβετε δράση.
Παράγοντες που μπορεί να ενεργοποιούν το άγχος περιλαμβάνουν:
- Μεγάλες αλλαγές στη ζωή, όπως μια νέα δουλειά, μια μετακόμιση, ένας χωρισμός ή το οικονομικό στρες. Βέβαια, ακόμη και θετικές αλλαγές όπως ένας γάμος μπορεί να προκαλεί στρες.
- Διακοπή της θεραπείας πολύ νωρίς μόλις αρχίσουν τα συμπτώματα να υποχωρούν.
- Θέματα υγείας όπως οι ορμονικές αλλαγές ή τα θέματα στον ύπνο.
- Χρήση ουσιών, όπως η κατανάλωση αλκοόλ και η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης.
- Αλλά θέματα ψυχικής υγείας όπως η κατάθλιψη.
Η παρακολούθηση από τον ψυχοθεραπευτή και οι υγιεινές συνήθειες μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα της υποτροπής. Πολλοί θεραπευόμενοι συνεχίζουν την ψυχοθεραπεία ακόμη και στη διάρκεια της ύφεσης για να διατηρήσουν την πρόοδο τους. Αυτή η συνεχής υποστήριξη είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη διαταραχή γενικευμένου άγχους και άλλες καταστάσεις με υψηλά ποσοστά υποτροπής.
Μπορείτε να ζήσετε μια υγιή ζωή με άγχος;
Βέβαια. Πολλοί άνθρωποι με διαταραχές άγχους ζουν κανονικά τις ζωές τους. Το κλειδί είναι να αποκτήσετε αποτελεσματικές δεξιότητες και να ζητήσετε εγκαίρως βοήθεια.
Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής βοηθούν στην ευεξία:
- Τακτική άσκηση που μπορεί να συμβάλλει στη διαχείριση της κόπωσης
- Καλός ύπνος για σωστή ρύθμιση του νευρικού συστήματος και βελτίωση της σωματικής ευεξίας
- Ισορροπημένη διατροφή με τροφές πλούσιες σε μαγνήσιο και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα
- Ενσυνειδητότητα και διαλογισμός για την ηρεμία του μυαλού
- Τεχνικές αναπνοών για την αποκλιμάκωση της σωματικής έντασης
- Τεχνικές γείωσης που επαναφέρουν την προσοχή στο παρόν
Αυτές οι τεχνικές συμπληρώνουν την θεραπεία και δεν την υποκαθιστούν. Αν και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής βοηθούν, είναι πιο αποτελεσματικές όταν συνδυάζονται με την ψυχοθεραπεία ή άλλες παρεμβάσεις.
Η δημιουργία ενός ισχυρού υποστηρικτικού δικτύου κάνει σημαντική διαφορά. Τα μέλη της οικογένειας, οι φίλοι και οι ομάδες υποστήριξης προσφέρουν ενθάρρυνση και κατανόηση. Οι κοινωνικές σχέσεις σας αποσπούν την προσοχή από το στρες και νιώθετε ότι δεν είστε μόνοι σας.
Σε αρκετές περιπτώσεις βοηθά να καταγράφετε τα συμπτώματα σας σε ένα ημερολόγιο, για να μπορείτε να αναγνωρίσετε τα μοτίβα. Πολλοί άνθρωποι ανακαλύπτουν ότι η ανησυχία εντείνεται συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, μετά από συγκεκριμένες αλληλεπιδράσεις ή όταν αλλάζουν ρουτίνα. Αυτή η επίγνωση είναι πολύ ισχυρή.
Επίσης, μπορείτε να γράφετε σε ένα ημερολόγιο τις σκέψεις και τα συναισθήματα σας, ώστε να δείτε ξεκάθαρα τι είναι αυτό που σας ανησυχεί.
Ποτέ πρέπει να ζητήσετε βοήθεια;
Αν τα συμπτώματα επιμένουν και παρεμβαίνουν στην λειτουργικότητα σας είναι η στιγμή να μιλήσετε σε έναν ψυχοθεραπευτή. Τα προειδοποιητικά σημάδια που πρέπει να προσέξετε είναι τα εξής:
- Δεν μπορείτε να ελέγξετε την ανησυχία σας
- Αποφεύγετε σημαντικές δραστηριότητες επειδή φοβάστε
- Παθαίνετε συχνά κρίσεις πανικού
- Χρησιμοποιείτε το αλκοόλ για να αντιμετωπίσετε την κατάσταση
- Έχετε σκέψεις αυτοτραυματισμού
Μην περιμένετε μέχρι τα συμπτώματα να κατακλύσουν τη ζωή σας. Η πρώιμη παρέμβαση οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα.
Αντιμετώπιση άγχους
Η ψυχοθεραπεία θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε την ανησυχία σας και να αλλάξετε τρόπο σκέψης. Με τη βοήθεια του ψυχοθεραπευτή σας θα φτιάξετε ένα θεραπευτικό πλάνο που να ταιριάζει απόλυτα στις ανάγκες σας.
Βιβλιογραφία
- 1.Papola, D., et al. (2023). Psychotherapies for Generalized Anxiety Disorder in Adults: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. JAMA Psychiatry, 80(12), 1219–1230. [link]
- 2.Scholten, W. D., et al. (2022). Recurrence of anxiety disorders and its predictors in the general population: A 41-year prospective study. Journal of Affective Disorders, 299, 537–544. [link ]