CRP τι είναι, τιμές, τι δείχνει
Η CRP είναι μία πρωτεϊνη που αξιολογείται στην ιατρική ως δείκτης φλεγμονής. Η CRP (C-αντιδρώσα πρωτεΐνη) παράγεται από το συκώτι όταν υπάρχει κάποιου είδους φλεγμονή (τοπική ή γενικευμένη, οξεία ή χρόνια) και απελευθερώνεται στην κυκλοφορία του αίματός σας ως απάντηση στη φλεγμονή.1
Όταν το ανοσοποιητικό σας σύστημα εντοπίζει έναν βλαπτικό παράγοντα (όπως ιούς, βακτήρια ή τοξικές ουσίες) ή έχετε έναν τραυματισμό, τότε αναλαμβάνει δράση στέλοντας φλεγμονώδη κύτταρα και ελευθερώνοντας κυτοκίνες. Αυτά τα κύτταρα ξεκινούν μια φλεγμονώδη απόκριση για να παγιδεύσουν βακτήρια και άλλους βλαπτικούς παράγοντες ή αρχίζουν να θεραπεύουν τον τραυματισμένο ιστό. Το αποτέλεσμα αυτής της αντίδρασης του ανοσοποιητικού μπορεί να είναι φλεγμονή (πόνος, οίδημα, μώλωπες ή ερυθρότητα). Αλλά η φλεγμονή εκτός από το δέρμα, επηρεάζει επίσης τα εσωτερικά συστήματα του σώματος, όπως τις αρθρώσεις αλλά ακόμα και τον εγκέφαλό σας.5
Τι είναι το τεστ C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP);
Το τεστ μετράει τις τιμές CRP στο αίμα.
Η CRP από μόνη της δεν μπορεί να διαγνώσει μια κατάσταση ή που βρίσκεται η φλεγμονή στο σώμα σας.Είναι δηλαδή μια μη-ειδική εξέταση (μη-παθογνωμονικός δείκτης) που μπορεί να αφορά ένα αυτοάνοσο νόσημα, μία απλή λοίμωξη ή ακόμα και ένα καρκίνο. Εφόσον διαπιστωθούν αυξημένες τιμές CRP, θα χρειαστούν πρόσθετες εξετάσεις για την ακριβή πηγή της φλεγμονής.
Ποια η διαφορά με την hs-CRP;
Ενώ η απλή CRP μετράει υψηλές τιμές (συνήθως 10-200 mg/L) που δείχνουν ενεργή λοίμωξη ή φλεγμονή, η hs-CRP (high-sensitivity C-reactive protein) είναι μια πιο εξειδικευμένη μέτρηση που ανιχνεύει πολύ χαμηλά επίπεδα φλεγμονής (0.5 - 10 mg/L). Η hs-CRP χρησιμοποιείται κυρίως από καρδιολόγους για την εκτίμηση του μακροχρόνιου κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων,19 ακόμη και σε φαινομενικά υγιή άτομα,6 10 και όχι για τη διάγνωση μιας ίωσης ή μικροβιακής λοίμωξης.
CRP και ΤΚΕ: ποια είναι πιο αξιόπιστη;
Συχνά οι ασθενείς παρατηρούν στις εξετάσεις τους διαφορά ανάμεσα στην CRP και την ΤΚΕ (Ταχύτητα Καθίζησης Ερυθρών), π.χ. η μία να είναι υψηλή και η άλλη φυσιολογική. Παρόλο που και οι δύο είναι δείκτες φλεγμονής, λειτουργούν με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Η CRP θεωρείται σήμερα ο «ταχύς» και πιο αξιόπιστος δείκτης για οξείες καταστάσεις, καθώς αντιδρά σε πραγματικό χρόνο, ενώ η ΤΚΕ επηρεάζεται από πολλούς εξωγενείς παράγοντες (όπως η ηλικία ή η αναιμία) και αργεί να επανέλθει στο φυσιολογικό.13
| Χαρακτηριστικό | CRP (C-Αντιδρώσα Πρωτεΐνη) | ΤΚΕ (Ταχύτητα Καθίζησης) |
|---|---|---|
| Ταχύτητα αύξησης | Άμεση: Αυξάνεται σε 4-6 ώρες. | Αργή: Αυξάνεται σε 24-48 ώρες. |
| Αποκατάσταση | Πέφτει γρήγορα μόλις υποχωρήσει η φλεγμονή (Ημιζωή: 19 ώρες). | Παραμένει αυξημένη για εβδομάδες ("Φαινόμενο ουράς"). |
| Επηρεάζεται από | Κυρίως από τη φλεγμονή (Ειδικός δείκτης). | Ηλικία, Αναιμία, Εγκυμοσύνη, Σχήμα ερυθρών (Μη ειδικός). |
| Κλινική Αξία | Ιδανική για οξεία λοίμωξη & παρακολούθηση θεραπείας. | Χρήσιμη κυρίως σε χρόνια νοσήματα (π.χ. Αγγειίτιδες, Λύκος). |
Άλλοι σύνθετοι δείκτες - CALLY
Τα τελευταία χρόνια έχουν προταθεί σύνθετοι δείκτες που συνδυάζουν την CRP με άλλες εξετάσεις αίματος, όπως ο δείκτης CALLY (C‑reactive protein–Albumin–Lymphocyte index). Ο CALLY ενσωματώνει τη φλεγμονή (CRP), τη θρέψη (λευκωματίνη) και την ανοσολογική κατάσταση (λεμφοκύτταρα) και σε ορισμένες μελέτες έχει συσχετιστεί με την πρόγνωση σε καρδιακή ανεπάρκεια, καρδιαγγειακή νόσο και διάφορους καρκίνους.18 Πρόκειται όμως για έναν αναδυόμενο ερευνητικό δείκτη, που δεν χρησιμοποιείται ως ρουτίνα στον γενικό πληθυσμό, έχει νόημα μόνο ως συμπληρωματικό εργαλείο στα χέρια του ειδικού, στο πλαίσιο της συνολικής κλινικής και εργαστηριακής εκτίμησης.
Φυσιολογικό εύρος τιμών CRP
Το κάθε εργαστήριο έχει ελαφρώς διαφορετικές τιμές CRP. Όταν πάρετε τα αποτελέσματα το φυσιολογικό εύρος θα αναγράφεται. Τιμές από διαφορετικά εργαστήρια δεν μπορούν να συγκριθούν.
Γενικά, οι φυσιολογικές τιμές της CRP είναι μικρότερες από 0,9 mg/dL.
| Επίπεδο CRP | Τιμές (mg/L) | Ερμηνεία & Πιθανά Αίτια |
|---|---|---|
| Φυσιολογικό | < 5 mg/L | Απουσία ενεργής φλεγμονής. Φυσιολογική κατάσταση για την πλειοψηφία των υγιών ενηλίκων. |
| Ήπια Αύξηση | 5 – 10 mg/L | Χαμηλού βαθμού φλεγμονή. Συχνά οφείλεται σε κάπνισμα, παχυσαρκία, διαβήτη, εγκυμοσύνη ή ελαφρύ τραυματισμό (π.χ. γυμναστήριο). |
| Μέτρια Αύξηση | 10 – 40 mg/L | Ενεργή φλεγμονή ή λοίμωξη. Συνήθως υποδεικνύει ιογενείς λοιμώξεις (γρίπη, COVID-19), έξαρση αυτοάνοσων νοσημάτων ή έμφραγμα. |
| Υψηλή Αύξηση | 40 – 100 mg/L | Οξεία φλεγμονή. Ισχυρή ένδειξη βακτηριακής λοίμωξης, πνευμονίας ή μετεγχειρητικής αντίδρασης. Απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση. |
| Σοβαρή / Κρίσιμη | > 100 mg/L | Σοβαρή συστηματική λοίμωξη. Συχνά συνδέεται με σήψη, βαριά τραύματα ή εκτεταμένη βακτηριακή προσβολή. |
Διευκρίνιση για τις μονάδες μέτρησης: προσοχή στη διαφορά mg/L με mg/dL. Πολλά εργαστήρια χρησιμοποιούν διαφορετικές μονάδες. Βεβαιωθείτε για τη μονάδα μέτρησης στην απάντηση των εξετάσεών σας.
- 10 mg/L = 1 mg/dL (Μέτρια τιμή)
- 100 mg/L = 10 mg/dL (Πολύ υψηλή τιμή)
Εάν λαμβάνετε αγωγή με στατίνες (φάρμακα για τη χοληστερίνη) ή κορτιζόνη, τα επίπεδα της CRP ενδέχεται να εμφανίζονται τεχνητά μειωμένα, ακόμα και αν υπάρχει ενεργή φλεγμονή στο σώμα. Οι στατίνες μπορούν να μειώσουν την CRP κατά 13-50% ανεξάρτητα από τη μείωση της χοληστερίνης. Ενημερώνετε πάντα τον ιατρό σας για την αγωγή που λαμβάνετε πριν την αξιολόγηση του αποτελέσματος.
Φυσιολογικές τιμές σε παιδιά & MIS-C
Τα παιδιά συνήθως παρουσιάζουν χαμηλότερες βασικές τιμές CRP σε σχέση με τους ενήλικες.
- Φυσιολογικά όρια: στα περισσότερα εργαστήρια, ως φυσιολογική τιμή για τα παιδιά ορίζεται το < 3-5 mg/L.9
- Νεογνά: τις πρώτες ημέρες ζωής η CRP μπορεί να είναι εξαιρετικά χαμηλή. Οποιαδήποτε αύξηση σε νεογνό θεωρείται "συναγερμός" για πιθανή σήψη και απαιτεί άμεση διερεύνηση.
- Σύνδρομο MIS-C: μια σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή που εμφανίζεται σε παιδιά εβδομάδες μετά από λοίμωξη COVID-19 (Πολυσυστηματικό Φλεγμονώδες Σύνδρομο). Χαρακτηριστικό γνώρισμα του συνδρόμου είναι οι υψηλές τιμές CRP (συχνά >100 mg/L) σε συνδυασμό με πυρετό, εξανθήματα και γαστρεντερικές διαταραχές, χωρίς να υπάρχει ενεργό μικρόβιο εκείνη τη στιγμή.
Τι δείχνουν οι τιμές CRP
Η ερμηνεία των τιμών εξαρτάται από το πόσο υψηλότερες είναι από το φυσιολογικό όριο (<5 mg/L).
Τονίζουμε πως η CRP είναι μη‑ειδικός δείκτης και η ερμηνεία των τιμών πρέπει να γίνεται από ειδικό γιατρό. Η μέτρηση CRP δεν αρκεί από μόνη της για τη διάγνωση ή θεραπευτικές αποφάσεις.
1. Ήπια αύξηση (5 – 10 mg/L)
Σε αυτό το επίπεδο, η αύξηση συχνά δεν οφείλεται σε οξεία λοίμωξη, αλλά σε παράγοντες του τρόπου ζωής ή χρόνιες καταστάσεις που προκαλούν "χαμηλού βαθμού φλεγμονή".
Πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:
- Χρόνια νοσήματα: αρρύθμιστος διαβήτης, ουλίτιδα ή περιοδοντίτιδα.
- Ψυχική υγεία: έρευνες συνδέουν την ήπια φλεγμονή με την κατάθλιψη και την αϋπνία, καθώς το χρόνιο στρες επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα.
- Τρόπος ζωής: κάπνισμα, παχυσαρκία (ο λιπώδης ιστός παράγει φλεγμονώδεις κυτταροκίνες), έντονη σωματική άσκηση.
- Φυσιολογικές καταστάσεις: προχωρημένη εγκυμοσύνη.
2. Μέτρια Αύξηση (10 – 50 mg/L)
Τιμές σε αυτό το εύρος (που αντιστοιχούν σε 1.0 - 5.0 mg/dL) είναι κλινικά σημαντικές και συνήθως υποδεικνύουν μια ενεργή παθολογική διεργασία που απαιτεί προσοχή και συνεκτίμηση:
- Λοιμώξεις: οξεία βρογχίτιδα, γαστρεντερίτιδα ή άλλες ιογενείς και ελαφριές μικροβιακές λοιμώξεις. Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, σε αυτό το εύρος συνήθως δεν απαιτείται αντιβίωση.8 16
- Αυτοάνοση φλεγμονή: έξαρση σε ρευματοειδή αρθρίτιδα, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (ΣΕΛ) και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, συστηματική αγγειίτιδα ή μετά από τραυματισμούς.
- Ιστική βλάβη: η CRP αυξάνεται όταν καταστρέφεται ιστός, όπως συμβαίνει μετά από οξεία παγκρεατίτιδα ή ένα έμφραγμα του μυοκαρδίου (καρδιακή προσβολή).2
3. Υψηλές τιμές CRP (>50 mg/L)
Όταν η CRP ξεπερνά το >50 mg/L και ειδικά το 100 mg/L, η πιθανότητες αλλάζουν δραματικά. Υποδεικνύει την παρουσία φλεγμονής στο σώμα, χωρίς όμως να εντοπίζει την ακριβή αιτία ή το σημείο της (μη ειδικός δείκτης):
- Βακτηριακή λοίμωξη: σε ποσοστό άνω του 90% οι τιμές CRP >100 mg/L υποδεικνύουν βακτηριακή λοίμωξη (Πνευμονία, Πυελονεφρίτιδα) και συχνά επιβάλλουν αντιβίωση. Μελέτες σε τμήματα επειγόντων περιστατικών έδειξαν ότι η μέση τιμή CRP σε βακτηριακές λοιμώξεις ήταν 133 mg/L, έναντι μόλις 23 mg/L στις ιογενείς.3
- Εξαιρέσεις: ορισμένες βαριές ιώσεις (όπως η πνευμονία COVID-19 ή ο αδενοϊός) μπορούν να μιμηθούν αυτά τα επίπεδα, προκαλώντας σύγχυση.
- Φλεγμονώδη νοσήματα: ενεργές μορφές ΙΦΝΕ (Νόσος Crohn).
Παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές CRP
Η CRP είναι ευαίσθητη αλλά όχι ειδική εξέταση. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί από άλλους παράγοντες που δεν σχετίζονται με λοίμωξη.
Τι μπορεί να αυξήσει την CRP χωρίς λοίμωξη (ψευδώς θετικά αποτελέσματα):
- Παχυσαρκία: ο λιπώδης ιστός παράγει ιντερλευκίνη-6 (IL-6), η οποία διεγείρει το συκώτι να παράγει CRP. Άτομα με αυξημένο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) έχουν συχνά μόνιμα ελαφρώς αυξημένη CRP (5-10 mg/L).
- Κάπνισμα: οι καπνιστές εμφανίζουν συστηματικά υψηλότερες τιμές λόγω της χρόνιας φλεγμονής των αεραγωγών.
- Ορμόνες: η εγκυμοσύνη (ιδίως στο γ' τρίμηνο) και η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (HRT) μπορούν να προκαλέσουν μέτρια αύξηση.
Τι μπορεί να "κρύψει" την CRP (ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα):
- Φάρμακα όπως οι στατίνες και τα κορτικοστεροειδή μειώνουν την παραγωγή της CRP, δίνοντας ενδεχομένως μια ψευδή εικόνα "υγείας" ενώ υπάρχει φλεγμονή.
Πότε χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος;
Επειδή η CRP αυξάνεται και μετεγχειρητικά (φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού), η αξιολόγηση πρέπει πάντα να γίνεται από τον θεράποντα ιατρό συνδυαστικά με το ιστορικό σας, για να αποκλειστούν καταστάσεις όπως:
- Σοβαρές λοιμώξεις (π.χ. πνευμονία)
- Επιπλοκές χειρουργικών επεμβάσεων
- Μη ανταπόκριση σε θεραπεία (π.χ. αντιβίωση)
Πότε η CRP δείχνει κάτι επείγον;
Δεν έχει σημασία μόνο πόσο υψηλή είναι η τιμή, αλλά και η ταχύτητα της αύξησης (CRPv).3 Ένα μεμονωμένο νούμερο σπάνια αποτελεί λόγο πανικού, όμως ο συνδυασμός με συγκεκριμένα κλινικά χαρακτηριστικά απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση. Ακολουθούν τα τρία βασικά σημάδια κινδύνου:
Δεν έχει σημασία μόνο πόσο υψηλή είναι η τιμή, αλλά και το μοτίβο της αύξησης. Ένα μεμονωμένο νούμερο σπάνια αποτελεί λόγο πανικού, όμως ο συνδυασμός με συγκεκριμένα κλινικά χαρακτηριστικά απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση. Ακολουθούν τα τρία βασικά σημάδια κινδύνου που οι γιατροί παρακολουθούν στενά.
| Σημάδι Κινδύνου | Τι σημαίνει | Κλινική Ερμηνεία |
|---|---|---|
| Η "Διπλή" Αύξηση | Η CRP διπλασιάζεται σε 48 ώρες (π.χ. από 50 σε 100). | Υποδηλώνει επιθετική λοίμωξη που το σώμα δυσκολεύεται να ελέγξει. Απαιτεί επαναξιολόγηση αγωγής. |
| Το Όριο "Συναγερμού" | Τιμές >100 mg/L (ή >10 mg/dL). | Σχεδόν πάντα υποκρύπτουν βακτηριακή λοίμωξη, σήψη ή σοβαρό τραύμα. Συνήθως απαιτείται αντιβίωση. |
| Η "Βουβή" Επιδείνωση | Υψηλή CRP σε ηλικιωμένους χωρίς πυρετό. | Το ανοσοποιητικό είναι εξασθενημένο (δεν κάνει πυρετό), αλλά η φλεγμονή καλπάζει. Συχνά το μοναδικό προειδοποιητικό σημάδι. |
Προσοχή σε περιπτώσεις COVID-19: σε σοβαρές περιπτώσεις πνευμονίας λόγω COVID-19, η CRP μπορεί να εκτοξευθεί (>100 mg/L) λόγω της "καταιγίδας κυτοκινών", μιμούμενη βακτηριακή λοίμωξη. Γι' αυτό το νούμερο της CRP δεν αντικαθιστά ποτέ την κλινική εξέταση.
CRP και καρκίνος
Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε ότι η αυξημένη CRP δεν αποτελεί απόδειξη καρκίνου, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως δείκτης πρόγνωσης όταν η νόσος έχει ήδη διαγνωστεί.
Η αύξηση της CRP στον καρκίνο οφείλεται κυρίως στη νέκρωση του όγκου και την έκκριση κυτοκινών (όπως η IL-6) από τα καρκινικά κύτταρα, οι οποίες διεγείρουν το ήπαρ να παράγει CRP.14 Αυτό δημιουργεί ένα φλεγμονώδες περιβάλλον που συχνά σχετίζεται με πιο επιθετική νόσο. Συγκεκριμένα, σε επιβεβαιωμένους ογκολογικούς ασθενείς, οι σταθερά υψηλές τιμές CRP -εφόσον έχει αποκλειστεί η λοίμωξη- ενδέχεται να συνδέονται με προχωρημένο στάδιο ή μετάσταση, ιδιαίτερα σε καρκίνους του πνεύμονα, του μαστού και του παχέος εντέρου, αντικατοπτρίζοντας το συνολικό φλεγμονώδες φορτίο του όγκου.4
Εάν λοιπόν έχετε σταθερά υψηλή CRP χωρίς εμφανή λοίμωξη, ο γιατρός δεν ψάχνει τυφλά για "καρκίνο". Αναζητά πρώτα κοινές αιτίες (ρευματοειδή αρθρίτιδα, φλεγμονώδη νόσο εντέρου) και προχωρά σε απεικόνιση ή ειδικές εξετάσεις μόνο αν υπάρχουν κλινικές ενδείξεις.
| Ρόλος CRP | Κλινική ερμηνεία |
|---|---|
| Για Διάγνωση: Όχι | Η CRP είναι ακατάλληλη για διάγνωση καρκίνου. Μια απλή λοίμωξη (π.χ. απόστημα) μπορεί να αυξήσει τις τιμές στα ίδια επίπεδα με μια κακοήθεια. |
| Για Πρόγνωση: Ναι | Σε επιβεβαιωμένους ογκολογικούς ασθενείς, η σταθερά υψηλή CRP (>10 mg/L) συνδέεται συχνά με επιθετικότερη νόσο και μειωμένη ανταπόκριση στη θεραπεία. |
CRP και μεταβολικό σύνδρομο / παχυσαρκία
Μια συχνή αιτία μέτριας αύξησης της CRP (3-10 mg/L) χωρίς λοίμωξη είναι το σπλαχνικό λίπος. Τα λιποκύτταρα της κοιλιάς δεν είναι απλώς αποθήκες ενέργειας, αλλά λειτουργούν ως ενεργός ενδοκρινής ιστός, εκκρίνοντας συνεχώς προ-φλεγμονώδεις κυτοκίνες (κυρίως Ιντερλευκίνη-6), οι οποίες διεγείρουν τη βιοσύνθεση της CRP στο ήπαρ.15 Αυτή η χρόνια μεταβολική φλεγμονή, αποτελεί προάγγελο ινσουλινοαντίστασης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η στόχευση δεν είναι η φαρμακευτική αγωγή, αλλά η μείωση του κοιλιακού λίπους: μείωση βάρους μόλις κατά 5-10% μπορεί να επαναφέρει την CRP σε φυσιολογικά επίπεδα.
Τυχόν υψηλότερα επίπεδα hs-CRP σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και διαβήτη τύπου 2, αλλά η hs-CRP χρησιμοποιείται συμπληρωματικά με κλασικούς παράγοντες κινδύνου και όχι απομονωμένα.
| Προφίλ | CRP / hs-CRP | Ερμηνεία |
|---|---|---|
| Υγιές βάρος | Συνήθως <1–2 mg/L | Χαμηλό φλεγμονώδες φορτίο, χαμηλός καρδιαγγειακός κίνδυνος |
| Κοιλιακή παχυσαρκία | Συχνά 3–10 mg/L | Χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή, αυξημένος καρδιομεταβολικός κίνδυνος |
| Μεταβολικό σύνδρομο | Συχνά >3 mg/L (hs-CRP) | Ενισχυτικός δείκτης υψηλότερου κινδύνου, απαιτεί ιατρική εκτίμηση |
CRP σε ΙΦΝΕ (Crohn, ελκώδης κολίτιδα)
Η CRP είναι χρήσιμος, αλλά μη ειδικός δείκτης για τη νόσο Crohn και την ελκώδη κολίτιδα και δεν αντικαθιστά ποτέ την ενδοσκόπηση ή την κλινική εκτίμηση από γαστρεντερολόγο.
- Στη νόσο Crohn η CRP συχνά αυξάνεται και μπορεί να συμβαδίζει με τη βαρύτητα της φλεγμονής, ενώ στην ελκώδη κολίτιδα μπορεί να παραμένει φυσιολογική ακόμη και σε σοβαρή νόσο.17
- Η πτώση της CRP μετά από βιολογική ή άλλη θεραπεία υποστηρίζει ύφεση, αλλά η βλεννογονική επούλωση πρέπει να επιβεβαιώνεται με κολονοσκόπηση ή απεικόνιση.
| Κατάσταση ΙΦΝΕ | CRP | Χρήση |
|---|---|---|
| Ενεργή νόσος Crohn | Συνήθως μέτρια–υψηλή | Δείκτης ενεργότητας και ανταπόκρισης στη θεραπεία |
| Ενεργή ελκώδης κολίτιδα | Μπορεί να είναι χαμηλή | Δεν αποκλείει σοβαρή νόσο, χρειάζεται ενδοσκόπηση |
| Παρακολούθηση θεραπείας | Πτώση CRP | Ένδειξη βελτίωσης, όχι μοναδική βάση απόφασης |
CRP και COVID-19 / Long Covid
Η CRP αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους βιοδείκτες κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Στην λοίμωξη COVID-19, η τιμή της CRP δεν δείχνει απλώς αν νοσείτε, αλλά λειτουργεί προγνωστικά για τη σοβαρότητα της νόσου.7
- Δείκτης σοβαρότητας: ενώ στις ήπιες περιπτώσεις η CRP παραμένει χαμηλή (<20 mg/L), σε ασθενείς με πνευμονία COVID-19 παρατηρούνται συχνά τιμές >40-50 mg/L. Απότομη αύξηση της CRP συνδέεται συχνά με την λεγόμενη "καταιγίδα κυτταροκινών" και αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικής επιδείνωσης.
- Post-COVID (Long Covid): σε ασθενείς με εμμένοντα συμπτώματα (κόπωση, θολούρα) μήνες μετά τη νόσηση, η CRP συνήθως επιστρέφει στο φυσιολογικό. Εάν παραμένει ελαφρώς αυξημένη, μπορεί να υποδεικνύει υπολειπόμενη φλεγμονή που απαιτεί ιατρική παρακολούθηση.
CRP και ψυχική υγεία: υπάρχει σύνδεση;
Πρόσφατες μεγάλες μελέτες δείχνουν ότι η συστηματική φλεγμονή συχνά συνοδεύεται από αυξημένη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος στον εγκέφαλο ("νευροφλεγμονή”), επηρεάζοντας την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων. Η νευροφλεγμονή θεωρείται σήμερα ένας πιθανός μηχανισμός που συνδέει τα υψηλότερα επίπεδα hs‑CRP με αλλαγές σε νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη, γεγονός που μπορεί να συμβάλλει σε συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους.11
Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες υποδεικνύουν ότι τα επίπεδα CRP σχετίζονται με συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης και ότι αυτή η σχέση φαίνεται να διαφοροποιείται ανάλογα με τη βαρύτητα της αϋπνίας.12 Τα δεδομένα αυτά στηρίζουν την υπόθεση ότι η νευροφλεγμονή μπορεί να αποτελεί έναν σημαντικό ενδιάμεσο κρίκο στην εμφάνιση ψυχοσωματικών συμπτωμάτων, χωρίς όμως να αποδεικνύουν απαραιτήτως άμεση αιτιότητα.
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Πότε πέφτει η CRP μετά από θεραπεία;
Σε περίπτωση βακτηριακής λοίμωξης, εάν η αντιβιοτική θεραπεία είναι επιτυχής, τα επίπεδα της CRP αναμένεται να μειώνονται γρήγορα (σχεδόν στο μισό κάθε 24 ώρες). Αυτή η γρήγορη πτώση την καθιστά άριστο εργαλείο για να βλέπουμε αν "έπιασε" η θεραπεία. Εάν η CRP παραμένει υψηλή μετά από 3-4 ημέρες αντιβίωσης, αυτό μπορεί να υποδεικνύει ανθεκτικό μικρόβιο ή επιπλοκή, και ο ιατρός πρέπει να επανεκτιμήσει την αγωγή.
Πόσο γρήγορα αυξάνεται η CRP;
Η CRP δεν αυξάνεται αμέσως μόλις κολλήσετε ένα μικρόβιο. Χρειάζονται περίπου 6 έως 8 ώρες από την έναρξη της φλεγμονής για να αρχίσει να ανεβαίνει. Αν κάνετε την εξέταση μόλις ανεβάσετε πυρετό, η τιμή μπορεί να είναι ακόμη φυσιολογική. Τα μέγιστα επίπεδα παρατηρούνται συνήθως στις 48 ώρες (2η ημέρα).
Βιβλιογραφία
- 1.Pepys, M. B., & Hirschfield, G. M. (2003). C-reactive protein: a critical update. Journal of Clinical Investigation, 111(12), 1805–1812. [CRP Function]
- 2.Pearson, T. A., et al. (2003). Markers of Inflammation and Cardiovascular Disease. Circulation, 107(3), 499–511. [CRP and Cardiovascular Risk]
- 3.van der Meer, V., et al. (2005). Diagnostic value of C reactive protein in infections of the lower respiratory tract: systematic review. BMJ, 331(7507), 26. [ CRP accuracy in LRTI diagnosis]
- 4.Diakos, C. I., et al. (2014). Cancer-related inflammation and treatment effectiveness. The Lancet Oncology, 15(11), e493–e503. [CRP and Cancer Prognosis]
- 5.Sproston, N. R., & Ashworth, J. J. (2018). Role of C-Reactive Protein at Sites of Inflammation and Infection. Frontiers in Immunology, 9 [CRP Role in Inflammation]
- 6.Virani, S. S., et al. (2023). 2023 AHA/ACC/ACCP/ASPC/NLA/PCNA Guideline for the Management of Patients With Chronic Coronary Disease: A Report of the American Heart Association/American College of Cardiology Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation, 148(9). [Chronic Coronary Disease Guidelines]
- 7.Li, F., et al. (2023). Association of C-reactive protein with mortality in Covid-19 patients: a secondary analysis of a cohort study. Scientific Reports, 13(1). [COVID-19 Mortality Prognosis]
- 8.National Institute for Health and Care Excellence. (2023). Suspected acute respiratory infection in over 16s: Assessment at first presentation and initial management [NG237] [NICE Guidelines on Antibiotic Prescribing]
- 9.Van den Bruel, A., et al. (2016). C-reactive protein point-of-care testing in acutely ill children: a mixed methods study in primary care. Archives of Disease in Childhood, 101(4), 382–386. [CRP POCT in febrile children]
- 10.Ridker, P. M., et al. (2002). Comparison of C-Reactive Protein and Low-Density Lipoprotein Cholesterol Levels in the Prediction of First Cardiovascular Events. New England Journal of Medicine, 347(20), 1557–1565. [hs-CRP versus LDL for prediction]
- 11.Valkanova, V., et al. (2013). CRP, IL-6 and depression: A systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Journal of Affective Disorders, 150(3), 736–744. [Inflammatory markers and Depression]
- 12.Wium-Andersen, M. K., et al. (2013). Elevated C-Reactive Protein Levels, Psychological Distress, and Depression in 73 131 Individuals. JAMA Psychiatry, 70(2), 176. [Elevated CRP and depression risk]
- 13.Spellberg, B., et al. (2025). Revisiting diagnostics: erythrocyte sedimentation rate and C-reactive protein: it is time to stop the zombie tests. Clinical Microbiology and Infection, 31(1), 1–4. [CRP vs ESR]
- 14.Naqash, A. R., et al. (2023). Increased interleukin-6/C-reactive protein levels are associated with the upregulation of the adenosine pathway and serve as potential markers of therapeutic resistance to immune checkpoint inhibitor-based therapies in non-small cell lung cancer. Journal for immunotherapy of cancer, 11(10), e007310. [Cancer Prognosis & Resistance]
- 15.Hotamisligil, G. S. (2006). Inflammation and metabolic disorders. Nature, 444(7121), 860–867. [Obesity, inflammation and metabolism]
- 16.Van Hecke, O., et al. (2023). Guidance on C-reactive protein point-of-care testing and complementary strategies to improve antibiotic prescribing for adults with lower respiratory tract infections in primary care. Frontiers in Medicine, 10. [Adult Infection Guidelines]
- 17.Chen, P., et al. (2020). Serum Biomarkers for Inflammatory Bowel Disease. Frontiers in Medicine, 7. [Serum biomarkers in IBD management]
- 18.Zhu, D., et al. (2024). Negative association of C-reactive protein-albumin-lymphocyte index (CALLY index) with all-cause and cause-specific mortality in patients with cancer: results from NHANES 1999–2018. BMC Cancer, 24(1). [CALLY index and cancer mortality]
- 19.Arnett, D. K., et al. (2019). 2019 ACC/AHA Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. Circulation, 140(11), e596–e646. [AHA/ACC Cardiovascular Prevention Guidelines]