Ιός κοξάκι και παιδιά

Ο ιός Coxsackie (κοξάκι) ανήκει στην ευρύτερη ομάδα των εντεροϊών. Αυτοί οι ιοί μπορεί να προκαλούν ένα εύρος συμπτωμάτων, ειδικά στα μικρά παιδιά. Οι λοιμώξεις είναι πιο συχνές στη διάρκεια του καλοκαιριού και στην αρχή του φθινόπωρου.

Ο ιός κοξάκι μπορεί να σχετίζεται με συμπτώματα από διαφορετικά συστήματα του οργανισμού, συμπεριλαμβανομένου ενίοτε του γαστρεντερικού. Το στέλεχος Α16 έχει συσχετιστεί συχνά με τη νόσο χεριών-ποδιών-στόματος, ωστόσο υπάρχουν πολλοί ακόμη τύποι ιών κοξάκι που μπορούν να ανιχνευθούν στον άνθρωπο.

Οι περισσότεροι άνθρωποι αναρρώνουν από τη λοίμωξη από τον κοξάκι ακόμη και όσοι εμφανίζουν συμπτώματα στα χέρια, στα πόδια και στο στόμα, μέσα σε λίγες ημέρες. Βέβαια, σε κάποιες περιπτώσεις η νόσος των χεριών, των ποδιών και του στόματος μπορεί να έχει θανατηφόρες επιπλοκές, που περιλαμβάνουν την εγκεφαλίτιδα (φλεγμονή στον εγκέφαλο) και το πνευμονικό οίδημα (υγρό στους πνεύμονες). Ο εντεροϊός D68 είναι ένας άλλος ιός στην ομάδα που έχει συνδεθεί με λοίμωξη του αναπνευστικού και, σπανιότερα, με νευρολογικές εκδηλώσεις, όπως η οξεία χαλαρή παράλυση.³

Τι είναι ο ιός Coxsackie;

Υπάρχουν πάνω από 100 εντεροϊοί παγκοσμίως. Μεταξύ αυτών υπάρχει ένας αριθμός που ανήκει στους ιούς coxsackie που μπορεί να προκαλέσουν λοιμώξεις στους ανθρώπους:

Οι ιοί Coxsackie Α2-8, Α10, Α12, Α14, Α16
Ο ιός Coxsackie Α9
Οι ιοί Coxsackie Β1-6
Οι ιοί Coxsackie Α1, Α11, Α13, Α17, Α19-22, Α24

Το στέλεχος Α6 έχει συσχετιστεί σε ορισμένες αναφορές με πιο άτυπη ή εκτεταμένη κλινική εικόνα της νόσου χεριών-ποδιών-στόματος.²

Τύποι ιού Κοξάκι

Ο ιός κοξάκι μπορεί να προκαλεί πολλές λοιμώξεις, ανάλογα με το στέλεχος του ιού.

Υπάρχουν δύο κατηγορίες των ιών Coxsackie, ο τύπος Α και ο τύπος Β.

Ο τύπος Α έχει συσχετιστεί συχνότερα με:

Ερπητική κυνάγχη
Νόσος χεριών-ποδιών-στόματος

Ο τύπος Β έχει συσχετιστεί συχνότερα με:

Μυϊκές λοιμώξεις που μπορεί να συνοδεύονται από σπασμούς στην κοιλιά και τον θώρακα
Πυρετό

Άλλες λοιμώξεις που προκαλούνται από υποκατηγορίες της ομάδας Α και Β περιλαμβάνουν:

Μηνιγγίτιδα (λοίμωξη της μεμβράνης που προστατεύει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό)
Μυοπερικαρδίτιδα (φλεγμονή στην καρδιά), εγκεφαλίτιδα (φλεγμονή στον εγκέφαλο)

Συμπτώματα του ιού Κοξάκι

Μεγάλο ποσοστό των λοιμώξεων από τον ιό κοξάκι είναι ήπιες ή ασυμπτωματικές, ή εκδηλώνονται μόνο με πυρετό. Βέβαια, τα συμπτώματα είναι ανάλογα με την νόσο.

Η νόσος των χεριών-ποδιών-στόματος συνήθως εκδηλώνεται με επώδυνες βλάβες (φυσαλίδες) στο στόμα, στις παλάμες και στα πέλματα. Συνήθως υποχωρούν σταδιακά, αλλά ο πόνος μπορεί να δυσκολέψει τη λήψη υγρών, αυξάνοντας τον κίνδυνο αφυδάτωσης.
Η ερπητική κυνάγχη μπορεί να παρουσιαστεί με πονόλαιμο, υψηλό πυρετό και πονοκέφαλο.
Σπανιότερα, κάποιες μυϊκές λοιμώξεις μπορεί να συνοδεύονται από έντονους σπασμούς στον θώρακα και την άνω κοιλία που διαρκούν 15-30 λεπτά.
Η μηνιγγίτιδα, μια σοβαρή επιπλοκή, συνοδεύεται από συμπτώματα όπως αυχενική δυσκαμψία, έντονος πονοκέφαλος, εμετοί και ευαισθησία στο φως, και απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Όταν υπάρχει προσβολή της καρδιάς, μπορεί να παρατηρηθεί πόνος στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή ή διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, καταστάσεις που χρήζουν επείγουσας ιατρικής φροντίδας.

Αν ένα άτομο μολυνθεί με έναν ορότυπο του ιού κοξάκι αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ανοσία στους υπόλοιπους ορότυπους, και για αυτό μπορεί να νοσήσει αρκετές φορές στη ζωή του.

Μετάδοση του ιού Coxsackie

Τα παιδιά συνήθως εκδηλώνουν συμπτώματα μετά από 3-6 ημέρες από την έκθεσή τους σε ένα άτομο που έχει τον ιό (περίοδος επώασης). Ο ιός coxsackie μεταδίδεται μέσω της κοπρανοστοματικής οδού (άμεση ή έμμεση επαφή με τα κόπρανα) και της αναπνευστικής οδού (όταν κάποιος βήχει ή φτερνίζεται πάνω σας).

Η μετάδοση του ιού κοξάκι μπορεί να γίνει μέσα από τα σταγονίδια που προκύπτουν από τον βήχα ή το φτέρνισμα. Η μόλυνση των παιδιών μπορεί να γίνει αν αγγίξουν μολυσμένες επιφάνειες ή αντικείμενα. Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί από τη μητέρα στο μωρό στη διάρκεια του τοκετού.

Οι εξάρσεις του ιού είναι δύσκολο να ελεγχθούν καθώς ο ιός παραμένει στα κόπρανα και στις εκκρίσεις της αναπνευστικής οδού (στο σάλιο και στις ρινικές εκκρίσεις) για εβδομάδες μετά τη μόλυνση.

Ιός Coxsackie και παιδιά

Ο ιός Coxsackie μπορεί να προκαλεί στα παιδιά τα παρακάτω:

1. Λοίμωξη στο δέρμα και στο στόμα

Η νόσος των χεριών, των ποδιών και του στόματος είναι πολύ συχνή στα παιδιά, και συχνά προκαλείται από τα στελέχη Α16 και Α6. Συνήθως επηρεάζει τα βρέφη και τα μικρά παιδιά κάτω των 5 ετών. Το εξάνθημα της νόσου εμφανίζεται στις παλάμες των χεριών, στα πέλματα των ποδιών, και μέσα στο στόμα. Ωστόσο, τα εξανθήματα μπορεί να εμφανιστούν στο πρόσωπο, στα πόδια και στην περιοχή της πάνας. Τα συμπτώματα της νόσου περιλαμβάνουν επίσης πυρετό, πονοκέφαλο και μειωμένη όρεξη.

Τα παιδιά που έχουν μόλυνση από τον ιό coxsackie μπορεί να εμφανίζουν ερπητική κυνάγχη, η οποία δεν έχει καμία σχέση με τον ιό του έρπητα, με επώδυνα έλκη ή πληγές στον ουρανίσκο και στις αμυγδαλές. Η ερπητική κυνάγχη εμφανίζεται ξαφνικά, και επιπλέον συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό και πονοκέφαλο. Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν μέσα σε 3-6 ημέρες.

2. Μυϊκές λοιμώξεις

Η λοίμωξη με τα στελέχη Β3, Β5 ή Β6 μπορεί να προκαλούν επαναλαμβανόμενους απότομους σπασμούς στους μύες που βρίσκονται μεταξύ των πλευρών και πάνω από το πάνω μισό της κοιλιάς. Οι σπασμοί γενικά διαρκούν 15-30 λεπτά την φορά και χειροτερεύουν από την βαθιά αναπνοή. Η λοίμωξη αυτή είναι συχνή στους νέους ενήλικες, και γενικά υποχωρεί μέσα σε 1-6 ημέρες.

3. Λοιμώξεις του νευρικού συστήματος

Συγκεκριμένοι εντεροϊοί έχουν συσχετιστεί με ιογενή μηνιγγίτιδα (λοίμωξη στο προστατευτικό στρώμα που περιβάλλει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό). Το πιάσιμο στον αυχένα, ο πονοκέφαλος, ο εμετός και ο πόνος που έχει σχέση με τα έντονα φώτα (φωτοφοβία) είναι σημάδια μηνιγγίτιδας. Η μηνιγγίτιδα συμβαίνει πιο συχνά στα μικρά παιδιά, αλλά μπορεί να προσβάλλει τα μεγαλύτερα παιδιά και τους εφήβους.

4. Προβλήματα με την καρδιά

Ορισμένα στελέχη Coxsackie B έχουν συνδεθεί με φλεγμονή στον καρδιακό μυ (μυοπερικαρδίτιδα), η οποία χρήζει επείγουσας αξιολόγησης. Οι σωματικά δραστήριοι έφηβοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν μυοπερικαρδίτιδα. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πόνο στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή (ειδικά στην άσκηση) και ανώμαλο καρδιακό ρυθμό.

5. Λοιμώξεις στα νεογέννητα

Τα νεογέννητα που έρχονται σε επαφή με τον ιό από τη μαμά τους κατά τη διάρκεια της γέννησης, μπορεί να εμφανίζουν μια συντριπτική λοίμωξη με πυρετό που οδηγεί σε ηπατική ανεπάρκεια, καρδιακή ανεπάρκεια, μηνιγγίτιδα, επιληψίες, αιμορραγία και σε κάποιες περιπτώσεις σε θάνατο.

Πότε πρέπει να επικοινωνήσω με τον παιδίατρο;

Είναι απολύτως φυσιολογικό να νιώθετε άγχος όταν το παιδί σας αρρωσταίνει, ειδικά όταν τα συμπτώματα περιλαμβάνουν εξάνθημα ή επίμονο πυρετό. Η ψυχραιμία του γονέα, σε συνδυασμό με τη στενή συνεργασία με τον παιδίατρο, είναι τα πολυτιμότερα εργαλεία για την υποστήριξη του παιδιού.

Καλό είναι να μιλήσετε με τον παιδίατρό σας αν το παιδί κάνει παράπονα ότι πονά ο αυχένας, έχει πόνο στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή, νιώθει ατονία ή λήθαργο. Επίσης, καλό είναι να εξετάσετε το στόμα του παιδιού για πληγές που μπορεί να κάνουν δύσκολη την κατάποση, με αποτέλεσμα να οδηγούν στην αφυδάτωση.¹

Διάγνωση του ιού Κοξάκι

Ο γιατρός θα εξετάσει το παιδί για να αξιολογήσει όλα τα σημάδια και τα συμπτώματα. Αν ο γιατρός υποπτευθεί τη νόσο χεριών-ποδιών-στόματος, θα ψάξει να βρει το εξάνθημα που έχει σχέση με τη λοίμωξη και θα εξετάσει το στόμα και το λαιμό.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διάγνωση βασίζεται στα κλινικά ευρήματα και δεν είναι ανάγκη να γίνει εργαστηριακός έλεγχος. Ωστόσο, για την επιβεβαίωση της διάγνωσης, ο γιατρός μπορεί να λάβει δείγμα από το λαιμό, τη μύτη, τα κόπρανα ή άλλες περιοχές του σώματος. Οι εξετάσεις αίματος, ούρων μπορεί να δείχνουν μόλυνση από εντεροϊό. Αν υπάρχει υποψία μηνιγγίτιδας, μπορεί να γίνει οσφυϊκή παρακέντηση, ώστε το εγκεφαλονωτιαίο υγρό να εξεταστεί στο εργαστήριο. Στην περίπτωση της μυοπερικαρδίτιδας μπορεί να γίνει μια ακτινογραφία θώρακος και ηλεκτροκαρδιογράφημα.

Υποστηρικτική Αντιμετώπιση και Ιατρική Παρακολούθηση

Η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική. Η χορήγηση φαρμάκων για τον πυρετό ή τον πόνο πρέπει να γίνεται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του παιδιάτρου, με ακριβή δοσολογία ανάλογα με την ηλικία και το βάρος.⁴ Έχουν γίνει δοκιμές για κάποια αντιϊκά φάρμακα χωρίς ωστόσο να έχουν λάβει έγκριση.

Ανάλογα με τη λοίμωξη και τα συμπτώματα, ο γιατρός μπορεί να προτείνει κάποια φάρμακα στο παιδί για την καταπολέμηση των συμπτωμάτων. Επειδή τα αντιβιοτικά λειτουργούν μονάχα ενάντια στα βακτήρια, δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα ενάντια στους ιούς.

Αναγνωρίζουμε ότι η πίεση για γρήγορη "λύση" συχνά οδηγεί σε λανθασμένες προσδοκίες για χρήση αντιβιοτικών. Η κατανόηση της φυσικής, ιογενούς πορείας της νόσου βοηθά σημαντικά στη μείωση της γονεϊκής αγωνίας.

Ο παιδίατρος είναι ο μόνος αρμόδιος να συστήσει αναλγητικά ή αντιπυρετικά. Αν ο πυρετός διαρκεί πάνω από 24 ώρες ή το παιδί έχει οποιοδήποτε σύμπτωμα που να υποδηλώνει πιο σοβαρή λοίμωξη, τότε πρέπει να επικοινωνήσετε άμεσα με το γιατρό σας.

Τα περισσότερα παιδιά συνήθως αναρρώνουν μέσα σε λίγες μέρες χωρίς θέματα. Ένα παιδί που έχει πυρετό χωρίς κανένα άλλο σύμπτωμα πρέπει να ξεκουράζεται ή να παίζει ήσυχα μέσα στο σπίτι. Η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι απαραίτητη, αλλά απαιτείται στενή παρακολούθηση για σημάδια αφυδάτωσης (π.χ. μειωμένα ούρα), ειδικά αν το παιδί πονάει.

Πόσο διαρκεί η λοίμωξη από τον ιό κοξάκι;

Η διάρκεια της λοίμωξης μπορεί να διαφέρει για κάθε παιδί. Τα παιδιά που έχουν μόνο πυρετό μπορεί να έχουν φυσιολογική θερμοκρασία μετά από 24 ώρες, αν και κατά μέσο όρο ο πυρετός διαρκεί 3 ημέρες. Η νόσος χεριών-ποδιών-στόματος συνήθως διαρκεί 2-3 ημέρες αλλά κάποιες φορές μπορεί να φτάνει και τις 7 ημέρες. Η μηνιγγίτιδα χρειάζεται περίπου 3-7 ημέρες.

Πρόγνωση

Σχεδόν πάντα, τα παιδιά αναρρώνουν από αυτές τις λοιμώξεις μέσα σε 7-10 ημέρες χωρίς κάποιο πρόβλημα. Οι επιπλοκές μπορεί να συμβούν κατά καιρούς και περιλαμβάνουν την καρδιακή ανεπάρκεια που έχει σχέση με την μυοπερικαρδίτιδα και ακόμη και τον ξαφνικό θάνατο που έχει σχέση με τον ανώμαλο καρδιακό ρυθμό. Τα νεογέννητα που μολύνονται με εντεροϊούς μέσα στις πρώτες 1-2 εβδομάδες της ζωής τους μπορεί να νοσούν σοβαρά με λοιμώξεις που οδηγούν σε ηπατική ανεπάρκεια και ακατάσχετη αιμορραγία, που μπορεί να είναι θανατηφόρα.

Μέτρα Υγιεινής και Μείωση Μετάδοσης

Τα παιδιά και οι ενήλικες είναι πολύ σημαντικό να τηρούν κάποιους κανόνες υγιεινής, όπως να πλένουν τα χέρια τους ώστε να μειώσουν τις πιθανότητες μετάδοσης ή διασποράς του ιού. Πιο συγκεκριμένα οι γονείς που αλλάζουν τις πάνες των μωρών πρέπει να πλένουν συχνά τα χέρια τους. Όταν ένα παιδί είναι άρρωστο λόγω λοίμωξης από οποιοδήποτε εντεροϊό, καλό είναι να μην πηγαίνει στο σχολείο, στο κολυμβητήριο και σε άλλες δραστηριότητες τις πρώτες μέρες που είναι άρρωστο.

Πρόληψη λοιμώξεων

Αν υποπτεύεστε ότι το παιδί σας έχει τον ιό κοξάκι, είναι σημαντικό να επισκεφτείτε το γιατρό σας το συντομότερο δυνατό.

Δεν υπάρχουν ειδικά συμπληρώματα που να αποτρέπουν επιστημονικά τεκμηριωμένα τις ιογενείς λοιμώξεις, η έγκαιρη επικοινωνία με τον παιδίατρο είναι η ασφαλέστερη προσέγγιση.

Βιβλιογραφία

1.Hand, foot and mouth disease. NHS. [link]
2.Xing et al. (2014). Hand, foot, and mouth disease in China, 2008–12: An epidemiological study. The Lancet Infectious Diseases, 14(4), 308–318. [link]
3.Solomon et al. (2010). Virology, epidemiology, pathogenesis, and control of enterovirus 71. The Lancet Infectious Diseases, 10(11), 778–790. [link]
4.Tindall et al. (1972). Hand-foot-and-mouth disease—It's more common than you think. JAMA Pediatrics (formerly Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine), 124(3), 372–375. [link]