Εθισμός στον τζόγο

Εθισμός στον τζόγο

Κάθε άνθρωπος μπορεί να παίξει κάποια στιγμή στη ζωή του ένα τυχερό παιχνίδι. Ο εγκέφαλος μας μπορεί να ρισκάρει για να νιώσει θετικά συναισθήματα και αυτό είναι που μας δίνει κίνητρο. Όσο πιο μεγάλο το ρίσκο τόσο υψηλότερη η συναισθηματική ανταμοιβή. Αυτός ο μηχανισμός όμως μπορεί να οδηγήσει και σε άσχημα αποτελέσματα. Οι άνθρωποι με εθισμό στο τζόγο σπαταλούν χιλιάδες ευρώ ή χρήματα που δεν αντέχουν να ξοδεύουν, καθώς κυνηγούν τη συγκίνηση ή ένα εύκολο τρόπο να βγάλουν λεφτά γρήγορα. Η ευφορία που νιώθουν όταν παίζουν είναι πολύ μεγάλη, και αρχίζουν να την αποζητούν με σταθερότητα. Και όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, ξαναπαίζουν, λόγω των ενοχών και της ελπίδας.

Καζίνο και στοιχηματικές εταιρείες

Όλες οι εταιρίες τζόγου, τα καζίνο και ο ηλεκτρονικός τζόγος είναι σχεδιασμένα να εκμεταλλεύονται την φυσική τάση του να παίρνουμε ρίσκο, αν και τελικά μακροπρόθεσμα ο τζόγος οδηγεί μόνο σε απώλειες. Η εναλλαγή του ρίσκου και της επιβράβευσης μπορεί να οδηγήσει στον εθισμό.

Παλιότερα ο τζόγος περιορίζονταν σε καζίνο και ανεπίσημα παιχνίδια μεταξύ φίλων και συνοδεύονταν από αλκοόλ ή ουσίες. Σήμερα μπορεί κάποιος να παίξει χιλιάδες ευρώ από το τηλέφωνο του μέσα σε λίγα λεπτά. Ενώ ο κλασικός τζόγος παραμένει δημοφιλής, οι νέες μορφές ηλεκτρονικού τζόγου είναι ελκυστικές και αυξάνουν δραματικά τον εθισμό στο τζόγο, καθώς είναι διαθέσιμες όλο το 24ωρο.

Ο ηλεκτρονικός τζόγος συνδέεται στενά με τον εθισμό. Αυτό οφείλεται εν μέρει στη εύκολη πρόσβαση, καθώς ο καθένας κουβαλά ένα μικρό καζίνο στην τσέπη του και είναι πολύ δύσκολο κάποιος να αντισταθεί στον πειρασμό να μην παίξει. Σημαντικό ρόλο παίζει και ο σχεδιασμός των ηλεκτρονικών καζίνων. Όπως και τα φρουτάκια, ο ηλεκτρονικός τζόγος είναι γρήγορος και το ένα στοίχημα διαδέχεται το άλλο αυτόματα δίνοντας την εντύπωση στον παίκτη ότι είναι κοντά στη νίκη. Αυτοί οι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο εθισμού.

Νεότερα στατιστικά δεδομένα

Σήμερα, η ενασχόληση με τυχερά παιχνίδια και ο εθισμός στον τζόγο επηρεάζουν σημαντικό μέρος του πληθυσμού, ιδιαίτερα τους άνδρες και τους νεαρούς ενήλικες που έχουν εύκολη πρόσβαση σε διαδικτυακές πλατφόρμες. Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι ένα μικρό αλλά σταθερό ποσοστό ενηλίκων παρουσιάζει προβληματική ή εθιστική συμπεριφορά, ενώ ένα μεγαλύτερο ποσοστό βρίσκεται στη «ζώνη κινδύνου» και διατρέχει αυξημένο κίνδυνο εάν δεν υπάρξει κάποια έγκαιρη παρέμβαση. Η επέκταση των υπηρεσιών μέσω ίντερνετ και η εύκολη πρόσβαση στο τζόγο (στοιχήματα από κινητό, online καζίνο, κα) έχει αυξήσει τους κινδύνους, επηρεάζοντας περισσότερους ανθρώπους, μεγαλύτερα χρέη και οικογενειακές δυσκολίες.⁵ Tran, L. T., et al. (2024). The prevalence of gambling and problematic gambling: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health, 9(8), e594–e613. Σύμφωνα με τα στατιστικά:

• Οι άνδρες επηρεάζονται συχνότερα από τις γυναίκες
• Οι ηλικίες 18–35 είναι περισσότερο ευάλωτες λόγω του ίντερνετ, των διαφημίσεων και των live στοιχημάτων.
• Ένα σημαντικό ποσοστό παικτών εμφανίζει προβληματική συμπεριφορά, χωρίς να πληροί ακόμη τα κριτήρια της διαταραχής. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχει τεράστια σημασία η έγκαιρη παρέμβαση, ώστε να μην υπάρξει περαιτέρω επιδείνωση.
• Είναι συχνή η συννοσηρότητα με κατάθλιψη, άγχος, διπολική διαταραχή και χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (όπως κάνναβη, κοκαΐνη), για αυτό και θα πρέπει να γίνεται ένας ολοκληρωμένος έλεγχος της ψυχικής υγείας.⁸ Giddens, J. L., et al. (2012). Pathological gambling severity and co-occurring psychiatric disorders in individuals with and without anxiety disorders in a nationally representative sample. Psychiatry Research, 199(1), 58–64.

Εθισμός: το μέγεθος του προβλήματος στην Ελλάδα

Στη χώρα μας ιδίως, το πρόβλημα έχει λάβει διαστάσεις σύγχρονης μάστιγας με τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (Ε.Ε.Ε.Π.), τα συνολικά ποσά που πονταρίστηκαν στην Ελλάδα κατά το 2023 άγγιξαν το ιλιγγιώδες νούμερο των 36 δισεκατομμυρίων ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 23% σε σύγκριση με το 2022.⁴ Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (Ε.Ε.Ε.Π.). (2024). Έκθεση Πεπραγμένων 2023 & Στατιστικά Στοιχεία Αγοράς Τυχερών Παιγνίων. Η τεράστια αυτή οικονομική αιμορραγία δείχνει την ευρεία εξάπλωση του φαινομένου, το οποίο διαπερνά πλέον όλες τις κοινωνικές και ηλικιακές ομάδες.

Η απεριόριστη και άμεση πρόσβαση στα online καζίνο και τις στοιχηματικές εφαρμογές έχει εκτοξεύσει τη συμμετοχή, καθιστώντας τον εθισμό στον τζόγο ένα από τα κρισιμότερα προβλήματα της κοινωνίας μας.

Μορφές τυχερών παιχνιδιών

Ο εθισμός στον τζόγο δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα παραδοσιακά καζίνο. Στη σύγχρονη εποχή, το φάσμα έχει διευρυνθεί επικίνδυνα, περιλαμβάνοντας μορφές που συχνά δεν αναγνωρίζονται άμεσα ως τζόγος, αλλά πυροδοτούν τους ίδιους νευροβιολογικούς μηχανισμούς εξάρτησης στον εγκέφαλο. Οι πιο συνηθισμένες μορφές τυχερών παιχνιδιών περιλαμβάνουν:

• Διαδικτυακά και Live Καζίνο: ρουλέτα, πόκερ, και μπλάκτζακ, με 24ωρη διαθεσιμότητα μέσω κινητού που εκμηδενίζει τα όρια.​
• Αθλητικά Στοιχήματα: πονταρίσματα σε αγώνες (συμπεριλαμβανομένου του live betting), ιπποδρομίες και κυνοδρομίες, όπου ο παίκτης έχει τη γνωσιακή ψευδαίσθηση ότι ελέγχει το αποτέλεσμα.​​ Κληρώσεις και Στιγμιαία Παιχνίδια: λαχεία, Σκρατς, ΚΙΝΟ, Λόττο και Bingo. Θεωρούνται λανθασμένα ως «αθώα» και κοινωνικά αποδεκτά, αλλά εγκλωβίζουν συχνά τους παίκτες.​
• Κουλοχέρηδες (Φρουτάκια/VLTs): Εξαιρετικά εθιστικά μηχανήματα λόγω της ταχύτητας του παιχνιδιού και των οπτικοακουστικών ερεθισμάτων.​
• Loot Boxes και e-Sports: σεντούκια θησαυρού και μικροσυναλλαγές σε βιντεοπαιχνίδια.⁹ Zendle, D., & Bowden-Jones, H. (2019). Loot boxes and the convergence of video games and gambling. The Lancet Psychiatry, 6(9), 724–725. Λειτουργούν ακριβώς όπως ο τζόγος και εθίζουν ανήλικα αγόρια ηλικίας 11-17 ετών πριν καν ενηλικιωθούν.
• Επενδύσεις Υψηλού Ρίσκου: Το ημερήσιο trading μετοχών και τα κρυπτονομίσματα, όταν η ενασχόληση γίνεται ψυχαναγκαστική.​
• Παράνομος Τζόγος: Ιδιωτικές λέσχες, ζάρια και χαρτοπαιξία σε κλειστούς χώρους, καταστάσεις που συχνά συνδυάζονται με τη χρήση αλκοόλ ή άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών (κάνναβη, κοκαΐνη, κα).

Αιτίες εθισμού στον τζόγο

Ο τζόγος γίνεται εθισμός όταν κάποιος δεν μπορεί να ελέγξει την επιθυμία του για τζόγο παρά τις συνέπειες. Ο εθισμός στον τζόγο, προκύπτει από μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση γενετικών, περιβαλλοντικών και νευροβιολογικών παραγόντων.¹ Potenza, M.N., et al. (2019). Gambling disorder. Nature Reviews Disease Primers 5, 51 (2019). Το περιβάλλον παίζει σημαντικό ρόλο και η πρώιμη έκθεση στον τζόγο στην παιδική ηλικία, ενισχύει περαιτέρω αυτόν τον κίνδυνο σε άτομα που έχουν μια νευροβιολογική ή γενετική ροπή. Το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου στην ανάπτυξη του εθισμού στον τζόγο.

Το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του εθισμού στον τζόγο, λειτουργώντας παρόμοια με τον τρόπο που ανταποκρίνεται στα ναρκωτικά. Όταν τα άτομα στοιχηματίζουν ή τζογάρουν, ο εγκέφαλός απελευθερώνει ντοπαμίνη, έναν νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με την ευχαρίστηση, την επιβράβευση και την ενίσχυση συμπεριφορών.¹¹ Bowden-Jones, H., & Clark, L. (2011). Pathological gambling: a neurobiological and clinical update. British Journal of Psychiatry, 199(2), 87–89. Με την πάροδο του χρόνου όμως χρειάζεται περισσότερη ντοπαμίνη για την ίδια ευφορική αντίδραση, οδηγώντας τα άτομα να στοιχηματίσουν συχνότερα και περισσότερο για να επιτύχουν τον ίδιο ενθουσιασμό.

Επιπλέον, οι δυσλειτουργίες στον προμετωπιαίο φλοιό, που είναι υπεύθυνος για τη λήψη αποφάσεων και τον έλεγχο των παρορμήσεων, συμβάλλουν στην αδυναμία αντίστασης στις παρορμήσεις για τζόγο και στη σωστή κρίση μεταξύ της άμεσης ευχαρίστησης έναντι των μακροπρόθεσμων συνεπειών. Οι άνθρωποι που είναι εθισμένοι στον τζόγο δεν μπορούν να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους, το πάθος τους, ακόμη και όταν ξέρουν ότι οι πράξεις τους πληγώνουν τους ίδιους και τους γύρω τους.

Αυτός ο συνδυασμός παραγόντων καθιστά δύσκολο για τα άτομα να απελευθερωθούν από τον κύκλο του εθισμού.

Από την περιστασιακή χρήση στον εθισμό

Ο εθισμός στον τζόγο δεν αναπτύσσεται ακαριαία, αλλά ακολουθεί ένα επικίνδυνο συνεχές. Συχνά, η αθώα έναρξη μέσω της περιστασιακής ή κοινωνικής συμμετοχής μεταπίπτει σταδιακά στην προβληματική ενασχόληση και, τελικά, στην πλήρη εξάρτηση.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση παίζουν οι γνωσιακές διαστρεβλώσεις: οι παίκτες αναπτύσσουν την εσφαλμένη πεποίθηση ότι μπορούν να ελέγξουν ή να προβλέψουν την τύχη. Συχνά πιστεύουν ότι οι προηγούμενες απώλειες αυξάνουν τις πιθανότητες μιας μελλοντικής μεγάλης νίκης, οδηγώντας τους να συνεχίζουν να παίζουν για να «ρεφάρουν».

Αυτή η διαστρέβλωση της λογικής εγκλωβίζει το άτομο σε έναν φαύλο κύκλο καταναγκαστικού πονταρίσματος, μετατρέποντας τον τζόγο από μορφή ψυχαγωγίας σε εργαλείο ψυχολογικής διεξόδου, παρά τις ολέθριες συνέπειες στη ζωή τους και στη ζωή της οικογένειάς τους. Δυστυχώς, παρά την τεράστια επιβάρυνση, ελάχιστοι ασθενείς συνειδητοποιούν το μέγεθος του εθισμού τους ώστε να αναζητήσουν έγκαιρα ψυχιατρική βοήθεια.

Σημάδια εθισμού στον τζόγο

Όπως όλοι οι εθισμοί έτσι και ο εθισμός στον τζόγο ευδοκιμεί στη μυστικότητα. Τα πρόσωπα της οικογένειας μπορεί να μην γνωρίζουν ότι υπάρχει πρόβλημα μέχρι η κατάσταση να βγει εκτός ελέγχου.

Σε κλινικό επίπεδο ωστόσο, η σύγχρονη ψυχιατρική αντιμετωπίζει πλέον τον τζόγο ως μια σοβαρή νόσο. Στην 5η έκδοση του διαγνωστικού εγχειριδίου DSM-5, ο εθισμός στον τζόγο αναταξινομήθηκε επίσημα στις «διαταραχές εξάρτησης», επιβεβαιώνοντας τις κοινές νευροβιολογικές ρίζες που μοιράζεται με την κατάχρηση ουσιών.⁶ American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5-TR).

Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια DSM-5 για να έχει κάποιος εθισμό στον τζόγο πρέπει να εμφανίζει τουλάχιστον τέσσερα από τα ακόλουθα σημάδια για ένα χρόνο:

• Επίμονες σκέψεις για τον τζόγο
• Χρησιμοποιεί τον τζόγο για να ξεφύγει από τα προβλήματα ή τις ανησυχίες
• Ξοδεύει περισσότερα χρήματα για να νιώσει τον ίδιο ενθουσιασμό
• Λέει ψέματα για τον τζόγο
• Συνεχίζει να παίζει για να κερδίσει πίσω όσα έχασε
• Έχει προσπαθήσει επανειλημμένα να ελέγξει ή να σταματήσει το τζόγο
• Είναι ανήσυχος όταν προσπαθεί να διακόψει τον τζόγο
• Παραμελεί την οικογένεια, τη δουλειά και άλλες υποχρεώσεις για να παίζει
• Δανείζεται χρήματα από τους άλλους για να καλύψει τα χρέη που έχει δημιουργήσει

Κλινικά Προφίλ Παικτών

Οι άνθρωποι που παίζουν τυχερά παιχνίδια χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες:¹² Nower, L., et al. (2021). Clarifying gambling subtypes: the revised pathways model of problem gambling. Addiction, 117(7), 2000–2008.

• Παίκτες δράσης: η ενασχόλησή τους ξεκινά συνήθως κατά την εφηβεία. Ο εθισμός αναπτύσσεται σταδιακά και χαρακτηρίζεται από σημαντική καθυστέρηση στην αναζήτηση θεραπείας (συχνά 20-30 χρόνια μετά την έναρξη). Εμφανίζουν συχνά χαμηλή αυτοεκτίμηση, αναζητούν τη διέγερση και προτιμούν παιχνίδια δεξιοτήτων (π.χ. πόκερ), καθώς διακατέχονται από τη γνωσιακή διαστρέβλωση ότι μπορούν να αναπτύξουν ένα "σύστημα" νίκης. Η απεξάρτησή τους απαιτεί συστηματική ψυχοθεραπεία για την ανάδειξη και επίλυση των υποκείμενων ψυχολογικών συγκρούσεων.
• Παίκτες απόδρασης: συνήθως πρόκειται για ενήλικες (άνω των 30 ετών). Στρέφονται στον τζόγο ως δυσπροσαρμοστικό μηχανισμό διαχείρισης μίας μεγάλης απώλειας, κακοποίησης ή κάποιου ψυχικού τραύματος. Παίζουν με στόχο τη συναισθηματική ανακούφιση και το «μούδιασμα» του πόνου. Προτιμούν ταχέα παιχνίδια καθαρής τύχης (π.χ. κουλοχέρηδες) και αναπτύσσουν εξάρτηση ραγδαία, συχνά εντός λίγων μηνών. Ωστόσο, η κλινική εικόνα τους οδηγεί σε ταχύτερη αναζήτηση βοήθειας (στα πρώτα 2-3 χρόνια) και συνήθως παρουσιάζουν καλύτερη πρόγνωση στη θεραπευτική διαδικασία.

Παράγοντες που συμβάλλουν στον εθισμό

Αν και είναι ξεκάθαρο πως ο εθισμός στον τζόγο λειτουργεί στον εγκέφαλο παραμένει το ερώτημα γιατί κάποιοι άνθρωποι απλά διασκεδάζουν παίζοντας τυχερά παιχνίδια και άλλοι εθίζονται. Ο εθισμός στον τζόγο οφείλεται σε πολλούς παράγοντες.

Βιολογικοί παράγοντες

Οι μελέτες δείχνουν ότι υπάρχουν πολλές ομοιότητες ανάμεσα στον εθισμό στο τζόγο και στον εθισμό σε ουσίες. Όπως και οι ουσίες έτσι και ο τζόγος ενεργοποιεί το σύστημα επιβράβευσης στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος απελευθερώνει ντοπαμίνη σε υψηλές δόσεις, δίνοντας στον τζογαδόρο μια ισχυρή αίσθηση ικανοποίησης.

Οι μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι με εμπειρίες εθισμού στο τζόγο έχουν χαμηλότερα επίπεδα νορεπινεφρίνης. Ο εγκέφαλος απελευθερώνει νεορεπινεφρίνη όταν έχει συναισθήματα διέγερσης και συγκίνησης. Οι άνθρωποι που βιώνουν κατάθλιψη μπορεί να στραφούν στο τζόγο για να ανακουφίσουν τα συναισθήματα της θλίψης και του κενού.

Γενετικοί παράγοντες

Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα γονίδια παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση εθισμού. Η πιθανότητα εμφάνισης εθισμού στο τζόγο είναι 50% υψηλότερη αν κάποιο μέλος της οικογένειας έχει εθισμό στο τζόγο ή κάποιον άλλο εθισμό. Τα γονίδια εμφανίζουν μια ευαισθησία για συγκεκριμένες καταστάσεις. Ο εθισμός στο τζόγο συνοδεύεται από κατάχρηση αλκοόλ, διαταραχές της διάθεσης, διαταραχές της προσωπικότητας και διαταραχές του ελέγχου των παρορμήσεων.

Περιβαλλοντικοί και ψυχολογικοί παράγοντες

Όταν κάποιος μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον που ο τζόγος είναι φυσιολογικός τότε αυξάνονται οι πιθανότητες να αναπτύξει προβλήματα με τον τζόγο στο μέλλον. Η κακοποίηση ή η παραμέληση είναι παράγοντες που οδηγούν σε ψυχολογικά προβλήματα και ο τζόγος φαίνεται να είναι περισπασμός. Ο τζόγος δημιουργεί την ψευδαίσθηση της επιτυχίας, της οικονομικής και της κοινωνικής, που είναι δελεαστική για άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Ένα κρίσιμο στοιχείο που παραβλέπεται συχνά στον εθισμό στα τυχερά παιχνίδια είναι η συναισθηματική δυσρύθμιση, καθώς οι ασθενείς χρησιμοποιούν τον τζόγο ως δυσπροσαρμοστικό μηχανισμό διαχείρισης του άγχους. Η αδυναμία ελέγχου προκαλεί μια ακατανίκητη, ψυχαναγκαστική επιθυμία για τζόγο (craving), η οποία οφείλεται άμεσα στη δυσλειτουργία του ντοπαμινεργικού συστήματος ανταμοιβής.¹² Nower, L., et al. (2021). Clarifying gambling subtypes: the revised pathways model of problem gambling. Addiction, 117(7), 2000–2008. Η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των συμπεριφορών είναι κομβικής σημασίας, ώστε ο ψυχίατρος να εστιάσει στη βελτίωση του γνωσιακού ελέγχου και στην εκμάθηση υγιών στρατηγικών διαχείρισης του άγχους.

Έλλειψη ενημέρωσης και παιδικές εμπειρίες

Πολλοί άνθρωποι που παίζουν τυχερά παιχνίδια δεν κατανοούν ότι οι πιθανότητες δεν είναι με το μέρος τους και ακόμη και αν θέλουν να κερδίσουν είναι αδύνατο να βγάλουν χρήματα μακροπρόθεσμα. Συχνά θεωρούν ότι τα αποτελέσματα του τζόγου είναι απολύτως τυχαία και ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα του παρελθόντος και οποιοδήποτε σύστημα και αν χρησιμοποιεί ένας παίκτης δεν μπορεί να λειτουργήσει.

Αντιμετώπιση εθισμού στο τζόγο

Παρά τη σοβαρότητά του, το ποσοστό των ασθενών που αναζητούν θεραπεία είναι μικρότερο του 10%, ενώ τα ποσοστά υποτροπής παραμένουν υψηλά. Για τον λόγο αυτό, πέραν της παραδοσιακής ψυχοθεραπείας, διερευνώνται πειραματικά και νέες συμπληρωματικές νευροψυχιατρικές παρεμβάσεις (όπως το rTMS).

Αν και ο εθισμός στο τζόγο είναι πολύ σοβαρός και προκαλεί αλλαγές στον εγκέφαλο δεν απαιτεί πρόγραμμα αποτοξίνωσης όπως ο εθισμός στο αλκοόλ ή στις ουσίες. Μπορεί να αντιμετωπιστεί με το συνδυασμό θεραπειών (φάρμακα ή/και ψυχοθεραπεία), ακολουθώντας τα σύγχρονα διεθνή πρωτόκολλα.³ Ioannidis, K., et al. (2025). Pharmacological management of gambling disorder: A systematic review and network meta-analysis. Comprehensive Psychiatry, 137, 152566. ⁷ National Institute for Health and Care Excellence. (2023). Gambling-related harms: assessment, diagnosis and management (NICE Guideline NG238).

• Ψυχοθεραπεία: Η ψυχοθεραπεία βοηθά να κατανοήσετε τις ψυχολογικές αιτίες που κρύβονται πίσω από τον εθισμό.² Cowlishaw, S., et al. (2012). Psychological therapies for pathological and problem gambling. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012(11). Θα μπορέσετε να αναγνωρίσετε τις αρνητικές και δυσλειτουργικές πεποιθήσεις σας που σας οδηγούν στον τζόγο και στον εθισμό.
• Ατομική ψυχοθεραπεία: Στην ατομική ψυχοθεραπεία το άτομο δουλεύει μόνο του με τον ψυχοθεραπευτή για να μπορέσει να κατανοήσει τον εθισμό και να τον καταπολεμήσει. Ο ασθενής μαθαίνει στρατηγικές διαχείρισης για να μπορεί να αντιμετωπίζει τις αιτίες που συνδέονται με τον εθισμό. Ο ψυχοθεραπευτής και ο θεραπευόμενος σχεδιάζουν μεθόδους διαχείρισης του άγχους και του ψυχολογικού στρες με παραγωγικούς και θετικούς τρόπους.
• Ομαδική ψυχοθεραπεία: Η ομαδική ψυχοθεραπεία παρέχει υποστήριξη. Είναι πολύ αποτελεσματική και βοηθά τους ανθρώπους να κατανοήσουν την αλήθεια για τον εθισμό τους, ως μέλη μιας ομάδας που όλοι μαζί προσπαθούν να ξεπεράσουν όμοια προβλήματα. Στην ομαδική ψυχοθεραπεία τα μέλη μοιράζονται τις ιστορίες τους, όσα τους βοηθούν, τις ελπίδες και τις δυσκολίες τους. Αυτή η διαδικασία βοηθά στην ανάρρωση σε μια ατμόσφαιρα αμοιβαίου σεβασμού και υποστήριξης.
• Οικογενειακή ψυχοθεραπεία: Η οικογενειακή ψυχοθεραπεία ή η συμβουλευτική είναι ένα απαραίτητο βήμα για να χτίσετε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για την ανάρρωση του ατόμου. Τα οικονομικά προβλήματα, τα ψέματα και οι απάτες είναι φυσιολογικά θέματα που επηρεάζουν τους φίλους και την οικογένεια του ανθρώπου που είναι εθισμένο στο τζόγο. Όλα αυτά τα θέματα έχουν ψυχολογικό αντίκτυπο στο στενό περιβάλλον.

Βήματα για να πάρετε τον έλεγχο

Για να μπορέσετε να σταματήσετε το τζόγο, μπορείτε να ακολουθήσετε ένα πλάνο δράσης:

• Θέστε καταρχήν όρια: για το πόσα χρήματα μπορεί να χάσετε καθημερινά, καθώς και το χρόνο χρήσης για όλες τις εφαρμογές τζόγου.
• Εφάρμοσε «μπλοκάρισμα» πρόσβασης σε ιστοσελίδες/εφαρμογές τζόγου σε κινητό και υπολογιστή.
• Οργάνωσε τα οικονομικά: κατάρτισε ένα ρεαλιστικό προϋπολογισμό και ρύθμισε πάγιες εντολές για τα βασικά έξοδα, ώστε να μειωθεί η διαθεσιμότητα χρημάτων για τζόγο.
• Μιλήστε με ειλικρίνεια για τα χρέη και τους νέους κανόνες στο σπίτι (π.χ., κοινή εποπτεία δαπανών, περιορισμός πρόσβασης σε κάρτες ή μετρητά).
• Μίληστε σε ένα πρόσωπο που εμπιστεύεστε και ζητήστε να σας βοηθήσει να παρακολουθείτε τα έξοδά σας.
• Κάνε το ΤΕΣΤ εθισμού στον τζόγο για μια αρχική εκτίμηση και κράτησε το αποτέλεσμα ως «σημείο αναφοράς».
• Επικοινώνησε με ειδικό ψυχικής υγείας για αξιολόγηση (ιδανικά με εμπειρία στους εθισμούς).
• Καθόρισε «σχέδιο κρίσης» (σε περίπτωση υποτροπής: ποιον καλώ, πώς μπλοκάρω την πρόσβαση, πώς διαχειρίζομαι το άγχος).

Σημάδια κινδύνου που απαιτούν άμεση βοήθεια:

• Σκέψεις αυτοκαταστροφής, αίσθημα απόγνωση, κρυφά δάνεια/παράνομες πράξεις, ή απώλεια ελέγχου παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες διακοπής.

Πρόληψη στην πράξη

Στόχος της πρόληψης είναι να μειωθεί ο κίνδυνος πριν δημιουργηθούν σοβαρά προβλήματα. Η πρόληψη δεν είναι μόνο «αποχή», είναι και «σχεδιασμός» και «όρια».

Θέστε προσωπικά όρια και εφάρμοσε την "ψηφιακή υγιεινή":

• Θέσε εκ των προτέρων αυστηρό όριο δαπανών και χρόνου (binding limits) και μην το αναθεωρείς «εν θερμώ».
• Απόφυγε παιχνίδια με γρήγορο ρυθμό (π.χ., live betting, φρουτάκια) ή συνεχείς μικρές επιβραβεύσεις, γιατί ενισχύουν την παρόρμηση.
• Μην παίζεις όταν είσαι κουρασμένος, στρεσαρισμένος ή αν έχεις πιει αλκοόλ.
• Κράτα ένα ημερολόγιο διάθεσης και χρήσης application τζόγου.
• Απενεργοποίησε ειδοποιήσεις από τις στοιχηματικές εφαρμογές.
• Βάλτε ένα κωδικό στο κινητό/υπολογιστή για χρήση των application ή διαδικτύου, ζήτησε από ένα δικό σου άνθρωπο να κρατά τον κωδικό.
• Προγραμμάτισε «ψηφιακά διαλείμματα» και ώρες χωρίς οθόνες.

Για την οικογένεια/γονείς:

• Συζητήστε ανοιχτά με τους εφήβους για τον τζόγο, τη διαφήμιση και τους μύθους (πως «υπάρχει σύστημα», «θα ρεφάρω»).
• Ελέγχετε τακτικά τα κινητά/υπολογιστή για το ιστορικό χρήσης εφαρμογών τζόγου και ιστοτόπων τζόγου.
• Αναζήτηστε έγκαιρα βοήθεια αν παρατηρήσετε συμπεριφορές τζόγου, αν ζητούνται χρήματα χωρίς ιδιαίτερο λόγο ή αν παρατηρείτε απότομες αλλαγές διάθεσης.

Αντιμετώπιση εξάρτησης

Γραμμή Βοήθειας 1114: στην Ελλάδα λειτουργεί η τηλεφωνική γραμμή του προγράμματος ΚΕΘΕΑ ΑΛΦΑ, η οποία παρέχει άμεση ψυχολογική υποστήριξη, ενημέρωση και συμβουλευτική. Η κλήση είναι ανώνυμη, αυστηρά εμπιστευτική και υποστηρίζεται από την Επιτροπή Εποπτεία και Ελέγχου Παιγνίων.

Μπορείτε επίσης να κάνετε το ΤΕΣΤ εθισμού στον τζόγο για μια πρώτη εκτίμηση σχετικά με το αν εμφανίζεται συμπτώματα εθισμού και τη βαρύτητα αυτού.

Αν νιώθετε ότι δεν μπορείτε να ελέγξετε την επιθυμία σας για τα τυχερά παιχνίδια και ότι ο τζόγος έχει σοβαρές αρνητικές επιδράσεις στη ζωή σας τότε ζητήστε βοήθεια για να μπορέσετε να αντιμετωπίσετε τον εθισμό σας και να ζήσετε μια πιο ικανοποιητική ζωή. Πολύ σοβαρή δουλειά γίνεται στις δομές του ΚΕΘΕΑ όπου θα πρέπει να απευθύνονται όσοι εμφανίζουν εθισμό και οι οικογένειές τους.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Potenza, M.N., et al. (2019). Gambling disorder. Nature Reviews Disease Primers 5, 51 (2019). [Gambling disorder]
2. ↸2.Cowlishaw, S., et al. (2012). Psychological therapies for pathological and problem gambling. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012(11). [Psychological therapies]
3. ↸3.Ioannidis, K., et al. (2025). Pharmacological management of gambling disorder: A systematic review and network meta-analysis. Comprehensive Psychiatry, 137, 152566. [Pharmacological management of gambling]
4. ↸4.Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (Ε.Ε.Ε.Π.). (2024). Έκθεση Πεπραγμένων 2023 & Στατιστικά Στοιχεία Αγοράς Τυχερών Παιγνίων. [Στατιστικά EEEΠ Tζόγος 2023]
5. ↸5.Tran, L. T., et al. (2024). The prevalence of gambling and problematic gambling: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health, 9(8), e594–e613. [Prevalence of gambling]
6. ↸6.American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5-TR). [APA DSM Gambling Addiction Diagnosis]
7. ↸7.National Institute for Health and Care Excellence. (2023). Gambling-related harms: assessment, diagnosis and management (NICE Guideline NG238). [NICE Guidelines Managing Gambling]
8. ↸8.Giddens, J. L., et al. (2012). Pathological gambling severity and co-occurring psychiatric disorders in individuals with and without anxiety disorders in a nationally representative sample. Psychiatry Research, 199(1), 58–64. [Gambling and psychiatric disorders]
9. ↸9.Zendle, D., & Bowden-Jones, H. (2019). Loot boxes and the convergence of video games and gambling. The Lancet Psychiatry, 6(9), 724–725. [Loot Boxes as Modern Gambling]
10. ↸10.Limbrick-Oldfield, E. H., et al. (2017). Neural substrates of cue reactivity and craving in gambling disorder. Translational Psychiatry, 7(1), e992–e992. [Neurobiology of Severe Gambling Craving]
11. ↸11.Bowden-Jones, H., & Clark, L. (2011). Pathological gambling: a neurobiological and clinical update. British Journal of Psychiatry, 199(2), 87–89. [Gambling and neurobiology]
12. ↸12.Nower, L., et al. (2021). Clarifying gambling subtypes: the revised pathways model of problem gambling. Addiction, 117(7), 2000–2008. [Clinical Subtypes of Problem Gambling]