Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών

Ο Kύκλος των Χαμένων Ποιητών

Ο "Κύκλος των Χαμένων Ποιητών" είναι μια ταινία στην οποία πρωταγωνιστεί ο Ρόμπι Ουίλιαμς και υποδύεται έναν αντισυμβατικό καθηγητή Αγγλικών, ο οποίος εμπνέει την τάξη των αγοριών του σε ένα ελίτ συντηρητικό σχολείο να γίνουν θαρραλέοι, ελεύθεροι στοχαστές που θα αρπάξουν κάθε ευκαιρία που θα εμφανιστεί στη ζωή τους.

Ποια είναι τα μαθήματα που μας δίνει η ταινία;

1. Προσπαθήστε να βρείτε τη δική σας φωνή

Είναι ανάγκη να βρείτε τη δική σας φωνή επειδή όσο περισσότερο περιμένετε για να ξεκινήσετε, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να τη βρείτε.

Όπως όλοι οι δημιουργικοί στοχαστές, ο κ. Κίτινγκ τιμά την ποικιλομορφία και τη μοναδικότητα καθενός από τους μαθητές του. Από την αρχή τους ενθαρρύνει να ξεφύγουν από το καλούπι και να βρουν το δικό τους πάθος. Παραθέτει μια φράση του Θορώ, "Οι περισσότεροι άντρες ζουν μια ζωή σιωπηλής απελπισίας". Μην το ανέχεστε αυτό.

2. Δείτε τα πράγματα από άλλη μάτια

Όταν πιστεύετε ότι γνωρίζετε κάτι, είναι ανάγκη να το δείτε και με ένα άλλο τρόπο. Ακόμη και αν αυτό μοιάζει ανόητο ή λάθος, πρέπει να το δοκιμάσετε.

Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές της ταινίας, ο κύριος Κίτινγκ σκαρφαλώνει στο γραφείο του για να μπορέσει να δει την τάξη από μια άλλη οπτική γωνία. Εξηγεί τη σημασία του να βλέπουμε μια κατάσταση από διαφορετικές οπτικές. Ο νευροεπιστήμονας Άνγκους Φλέτσερ αποκαλεί αυτή την τεχνική δημιουργικής σκέψης, αλλαγή προοπτικής.¹ Fletcher, A., & Benveniste, M. (2022). A new method for training creativity: narrative as an alternative to divergent thinking. Annals of the New York Academy of Sciences, 1512(1), 29–45. Χρησιμοποίησε αυτή την τεχνική για να εκπαιδεύσει τη δημιουργική σκέψη των εργαζόμενων σε εταιρείες.

3. Μην συμμορφώνεστε

Όλοι μας έχουμε την ανάγκη για επιβεβαίωση, αλλά πρέπει να πιστέψουμε ότι οι πεποιθήσεις μας είναι μοναδικές, δικές μας, ακόμη και αν οι άλλοι τις θεωρούς περίεργες ή μη δημοφιλείς. Ο Ρόμπερτ Φροστ είπε: "Δύο δρόμοι χωρίζονταν στο δάσος και εγώ, πήρα αυτόν που ήταν λιγότερο ταξιδεμένος, και αυτό έκανε όλη τη διαφορά".

Ο κύριος Κίτινγκ βοηθούσε την τάξη να μάθει από την εμπειρία. Σε μια έξυπνη δραστηριότητα, ζητά από τρία αγόρια να κάνουν μια βόλτα στο τετράγωνο ενώ τα άλλα παρακολουθούν. Αρχίζουν να περπατούν στον δικό τους δρόμο, αλλά σύντομα αρχίζουν να ακολουθούν ο ένας τον άλλον σε μια γραμμή και μετά αρχίζουν να περπατούν βήμα προς βήμα. Σύντομα τα αγόρια που παρακολουθούν αρχίζουν να χειροκροτούν παράλληλα με την πορεία. Ο κύριος Κίτινγκ χρησιμοποιεί την εμπειρία του για να δείξει πόσο εύκολα συμμορφωνόμαστε και πόσο δύσκολο είναι να κάνουμε κάτι διαφορετικό.² Minich, M., et al. (2023). Neural correlates associated with conformity in adolescent and young adult men. Developmental Cognitive Neuroscience, 60, 101213.

Οι δημιουργικοί στοχαστές συνήθως αντιμετωπίζουν "αντίσταση" , είτε εσωτερική είτε εξωτερική, καθώς διευρύνουν τα όρια σε άγνωστα εδάφη. Χρειάζεται κουράγιο και αποφασιστικότητα για να πάει κάποιος κόντρα στο ρεύμα.

4. Μην τεμπελιάζετε

Παίζει πολύ μεγάλο ρόλο ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούμε τις λέξεις. Ο κύριος Κίτινγκ έλεγε στους μαθητές του ότι η γλώσσα εφευρέθηκε για ένα σκοπό, για να γοητεύσουν τις γυναίκες. Και σε αυτή την προσπάθεια η τεμπελιά δεν θα έχει κανένα αποτέλεσμα.

Αυτό το μάθημα χτυπά μια ευαίσθητη χορδή. Στον σημερινό κόσμο των συντομεύσεων και της άμεσης ικανοποίησης, είναι τόσο εύκολο να είναι κανείς τεμπέλης. Η δημιουργικότητα απαιτεί πάντα δουλειά. Ο εγκέφαλος προτιμά να αποφεύγει πράγματα και να εξοικονομεί ενέργεια.³ Westbrook, A., & Braver, T. S. (2015). Cognitive effort: A neuroeconomic approach. Neuron, 87(2), 395–410. Η δημιουργικότητα από τη φύση της μπορεί να έχει αβέβαια αποτελέσματα και χρειάζεται αρκετή ενέργεια με τη μορφή κουράγιου και συνέπειας. Είναι ανάγκη να θυμίζουμε συνεχώς στον εαυτό μας να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις και να μην μένουμε εγκλωβισμένοι στη ζώνη άνεσης μας.

5. Απολαύστε τον κόσμο με θαυμασμό

Σε μια κοινωνία όπου ο υπερκαταναλωτισμός και τα social media κυριαρχούν οδηγούμαστε στην απάθεια και στην βαρεμάρα. Πολλοί από εμάς έχουμε ξεχάσει την ικανότητα για θαυμασμό και απόλαυση. Ο κύριος Κίτινγκ προκαλεί το θαυμασμό των παιδιών όταν τους λέει ότι ήταν μέλος στον Κύκλο των Χαμένων Ποιητών όταν ήταν στο σχολείο. Τα αγόρια ακολούθησαν το παράδειγμα του και δημιούργησαν μια δική τους κοινότητα, έκαναν συναντήσεις για να διαβάζουν ποίηση και να κάνουν όσα αγαπούσαν. Αυτές οι συναντήσεις ξυπνούσαν τη δημιουργικότητα, τα όνειρα και το θάρρος.

6. Μην ανησυχείτε για την τελειότητα, απλά ξεκινήστε

Απελευθερώστε το μυαλό σας, χρησιμοποιήστε τη φαντασία σας.

Μια χαρακτηριστική σκηνή στην ταινία είναι όταν ο ντροπαλός και νευρικός Τοντ δεν θέλει να βγει μπροστά στην τάξη για να διαβάσει το ποίημα του. Λέει στον κύριο Κίτινγκ ότι δεν έκανε την εργασία του και δεν έχει να διαβάσει ποίημα. Ο κύριος Κίτινγκ τον κάλεσε μπροστά και τον βοήθησε να ξεπεράσει το φόβο του κρατώντας τα μάτια του μακριά από την τάξη για να μην ανησυχεί για όσα λέει. Αντί να ερμηνεύσει ένα ποίημα, ο δάσκαλος παίρνει το αγόρι για να πει ότι έχει στο μυαλό του. Το αποτέλεσμα είναι ένα πολύ ενδιαφέρον ποίημα.

Αυτό που βλέπουμε εδώ είναι μια εξαιρετική εφαρμογή της θεραπείας έκθεσης. Ο φόβος του Τοντ δεν αντιμετωπίζεται με λογική, αλλά με βιωματική δράση που παρακάμπτει την αμυντική του αναστολή.

7. Αδράξτε τη μέρα

Ο κύριος Κίτινγκ μιλά συνεχώς για την αξία του να μην πηγαίνει καμία μέρα χαμένη. Ο κύριος Κίτινγκ εισάγει αυτό το μάθημα ζητώντας από την τάξη να παρατηρήσει προσεκτικά τα πρόσωπα των αγοριών που είχαν φοιτήσει στο σχολείο τους, τα οποία έχουν αποτυπωθεί σε φωτογραφίες στους τοίχους. Λέει, "Δεν είναι πολύ διαφορετικοί από εσάς; Ίδια κουρέματα, σαν εσάς. Αήττητοι όπως ακριβώς νιώθετε εσείς. Πιστεύουν ότι είναι προορισμένοι να κάνουν σπουδαία πράγματα, όπως πολλοί από εσάς. Τα μάτια τους είναι γεμάτα ελπίδα, όπως τα δικά σας. Περίμεναν μήπως να είναι πολύ αργά για να κάνουν στη ζωή τους έστω και ένα μικρό κομμάτι αυτού που ήταν ικανοί; Γιατί βλέπετε, κύριε, αυτά τα αγόρια τώρα γονιμοποιούν νάρκισσους. Αλλά αν ακούσετε πολύ προσεκτικά, μπορείτε να τους ακούσετε να σας ψιθυρίζουν την κληρονομιά τους. Προχωρήστε, σκύψτε. Το ακούτε; Αδράξτε τη μέρα, αγόρια. Κάντε την ζωή σας ξεχωριστή!"

Ωστόσο, ως ειδικοί ψυχικής υγείας, οφείλουμε να διακρίνουμε το υγιές Carpe Diem από την παρορμητικότητα. Η υγιής εκδοχή περιλαμβάνει συνειδητή δράση, ενώ η παθολογική μπορεί να οδηγήσει σε άρνηση των συνεπειών, όπως τραγικά βλέπουμε στην εξέλιξη της ταινίας.

Προβληματισμοί

Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών είναι ένα πανέμορφο, συναισθηματικά φορτισμένο κινηματογραφικό έργο. Είναι γεμάτο με όμορφες φράσεις, ατμοσφαιρικές εικόνες και ο Ρόμπιν Ουίλιαμς στην πιο συγκρατημένη και μαγευτική του εμφάνιση. Κάνει τη λογοτεχνία να φαίνεται ζωντανή, επείγουσα και προσωπική. Κάνει τη διδασκαλία να μοιάζει με ένα λειτούργημα απελευθέρωσης και όχι διοίκησης. Σε κάνει να θέλεις να σταθείς σε ένα γραφείο.

Αλλά ως δήλωση για την εκπαίδευση, η ταινία είναι πολύ πιο προβληματική. Το κεντρικό μήνυμα της ταινίας, ότι η σπουδαία διδασκαλία έχει να κάνει με την έμπνευση των μαθητών να "αδράξουν την ευκαιρία" και να "σκεφτούν μόνοι τους", είναι μεθυστικό, αλλά και επικίνδυνα ατελές. Δημιουργεί μια ψευδή διχοτόμηση μεταξύ της ρομαντικής αυτοέκφρασης και της αυταρχικής συμμόρφωσης, σαν η μόνη επιλογή να ήταν μεταξύ της απελευθέρωσης που τροφοδοτείται από την ποίηση του Κίτινγκ. Αγνοεί την πιθανότητα ότι η δομή και η έμπνευση μπορεί να συνυπάρχουν, ότι η αυστηρότητα και η δημιουργικότητα δεν είναι εχθροί αλλά συνεργάτες στο μακρύ έργο της πνευματικής ανάπτυξης.

Το ελάττωμα του Κίτινγκ είναι ότι δίνει στους μαθητές του πάθος χωρίς τη βοήθεια που χρειάζονται για να το διοχετεύσουν. Η τραγωδία του Νιλ Πέρι είναι ότι βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα σε αυτά, χωρίς να υπάρχει μέση λύση. Η ταινία δραματοποιεί τους κινδύνους τόσο της αρνητικής ελευθερίας χωρίς υποστήριξη όσο και της θετικής ελευθερίας χωρίς συμπόνια.

Η ταινία μας προκαλεί θαυμασμό καθώς κάνει την ποίηση σημαντική για ένα μαζικό κοινό, για την πίστη της στη μεταμορφωτική δύναμη των λέξεων. Αλλά θα πρέπει να αντισταθούμε στις δελεαστικές συμπεριφορές. Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών δεν είναι ένα εγχειρίδιο διδασκαλίας. Είναι μια ρομαντική φαντασίωση, όμορφη, συγκινητική και επικίνδυνα μεροληπτική , και αν την εκλάβουμε ως αλήθεια και όχι ως μύθο, κινδυνεύουμε να μπερδέψουμε την έμπνευση με την εκπαίδευση.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Fletcher, A., & Benveniste, M. (2022). A new method for training creativity: narrative as an alternative to divergent thinking. Annals of the New York Academy of Sciences, 1512(1), 29–45. [link]
2. ↸2.Minich, M., et al. (2023). Neural correlates associated with conformity in adolescent and young adult men. Developmental Cognitive Neuroscience, 60, 101213. [link]
3. ↸3.Westbrook, A., & Braver, T. S. (2015). Cognitive effort: A neuroeconomic approach. Neuron, 87(2), 395–410. [link]