Πως συνεχίζεται η ζωή μετά την απώλεια

Πως συνεχίζεται η ζωή μετά την απώλεια

Το πένθος είναι μια πολύπλοκη συναισθηματική εμπειρία που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Υπερβαίνει την απλή θλίψη, και συχνά εκδηλώνεται με επίμονα συναισθήματα όπως το συναισθηματικό μούδιασμα και σωματικά συμπτώματα όπως η κόπωση, η δυσκολία στη συγκέντρωση και οι διαταραχές στον ύπνο. Για πολλούς ανθρώπους, η διαδικασία του πένθους μπορεί να είναι δύσκολη, ειδικά αν υπάρχουν τραυματικές αναμνήσεις ή ανεπίλυτα συναισθήματα.

Στο μοναδικό και συχνά μοναχικό ταξίδι του πένθους, είναι δύσκολο να σκεφτεί κάποιος πως θα συνεχιστεί η ζωή του μετά την απώλεια. Μπορεί να νιώθει ότι βρίσκεται σε αχαρτογράφητα νερά.

Στην καθημερινή κλινική μου πρακτική, παρατηρώ συχνά πως οι θεραπευόμενοι νιώθουν ενοχές ή απόγνωση όταν βιώνουν έντονα «κύματα» θλίψης έπειτα από μήνες σχετικής σταθερότητας. Είναι ζωτικής σημασίας να θυμόμαστε πως το πένθος δεν είναι μια διαδικασία γραμμική. Είναι σαν κύμα, έρχεται και φεύγει. Κάποιες φορές ένα άτομο μπορεί να αισθάνεται καλά και ξαφνικά το πένθος να εμφανίζεται και να τον πλημμυρίζει με θλίψη.¹ Prigerson et al., 2022. Prolonged grief disorder diagnostic criteria—Helping those with maladaptive grief responses. JAMA Psychiatry, 79(4), 277–278.

Η απώλεια είναι αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής και το πένθος είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι στη διαδικασία της επούλωσης. Το πένθος συνήθως οφείλεται σε απώλειες που μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου
• Τέλος μια σχέσης/χωρισμός
• Σοβαρές ασθένειες
• Θάνατος κατοικίδιου
• Απώλεια σπιτιού ή μετακόμιση
• Απώλεια σωματικής ή ψυχικής υγείας
• Αλλαγή δουλειάς
• Αποφοίτηση από το σχολείο
• Απώλεια οικονομικής ασφάλειας

Ξαφνική και αναμενόμενη απώλεια

Μια ξαφνική απώλεια, εξαιτίας ατυχημάτων ή αυτοκτονίας, μπορεί να είναι τραυματική. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος για να προετοιμαστεί κάποιος για αυτήν. Μπορεί να μην νιώθετε πλέον ασφάλεια και να μην εμπιστεύεστε τη ζωή. Μπορεί να βιώνετε συμπτώματα όπως οι διαταραχές στον ύπνο, οι εφιάλτες, οι παρεισφρέουσες  σκέψεις, η απομόνωση ή το έντονο άγχος.

Οι αναμενόμενες απώλειες, όπως αυτές που οφείλονται σε ανίατες ασθένειες, μερικές φορές δίνουν χρόνο να προετοιμαστείτε για αυτές. Ωστόσο, σε αυτή την περίπτωση υπάρχουν δυο μορφές πένθους: το πένθος που έχει σχέση με την προσμονή της απώλειας και το πένθος που έχει σχέση με την ίδια την απώλεια.² Maciejewski et al., 2016. "Prolonged grief disorder" and "persistent complex bereavement disorder", but not "complicated grief", are one and the same diagnostic entity: an analysis of data from the Yale Bereavement Study. World Psychiatry, 15(3), 266–275.

Βέβαια, ο κάθε άνθρωπος πενθεί με διαφορετικό τροπο. Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος για να πενθήσει κάποιος. Αν και το πένθος είναι μια επώδυνη διαδικασία, δεν πρέπει να το θάβετε μέσα σας. Είναι σημαντικό να είστε υπομονετικοί με τον εαυτό σας.

Κάποιες συχνές αντιδράσεις στο πένθος περιλαμβάνουν:

• Θλίψη
• Έλλειψη συγκέντρωσης
• Ευερεθιστότητα και θυμός
• Απογοήτευση, αναστάτωση
• Άγχος και φόβος
• Ενοχές
• Μούδιασμα
• Ανακούφιση
• Αμφιθυμία

Το πένθος είναι ένα κομμάτι στη διαδικασία επούλωσης

Τα στάδια του πένθους περιλαμβάνουν την άρνηση, το θυμό, τη διαπραγμάτευση, την κατάθλιψη και την αποδοχή. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (APA), η διάγνωση και διαχείριση της Παρατεταμένης Διαταραχής Πένθους απαιτεί εξειδικευμένη κλινική αξιολόγηση.⁴ Prolonged Grief Disorder (American Psychiatric Association).

Το πολιτισμικό υπόβαθρο επηρεάζει σημαντικά τη διαδικασία του πένθους. Σε κάποιες κουλτούρες υπάρχουν πολλά τελετουργικά.

Πώς θα καταφέρετε να συνεχίσετε τη ζωή σας μετά από μια απώλεια;

1. Επιτρέψτε στον εαυτό σας να πενθήσει

Δώστε στον εαυτό σας χώρο και χρόνο να πενθήσει. Κατανοήστε ότι δεν θα είστε εντάξει και ότι το πένθος είναι μια απόδειξη της αγάπης και της σύνδεσης που είχατε με το άτομο που χάσατε.

2. Ζητήστε υποστήριξη

Όταν μοιράζεστε το πένθος σας αυτό μπορεί να σας βοηθήσει απίστευτα. Μιλήστε σε φίλους, σε μέλη της οικογένειας, σε ομάδες υποστήριξης ή σε έναν ψυχοθεραπευτή. Είναι σημαντικό να έχετε δίπλα σας ανθρώπους που σας δείχνουν συμπόνια, κατανόηση και σας υποστηρίζουν.

Μπορείτε να στηριχτείτε στα αγαπημένα σας πρόσωπα αυτή τη δύσκολη περίοδο. Καλό είναι να έχετε γύρω σας ανθρώπους που σας κατανοούν, σας ακούνε. Μην διστάζετε να ζητήσετε βοήθεια, αυτό είναι σημάδι δύναμης, όχι αδυναμίας.

3. Βρείτε τρόπους να εκφράσετε το πένθος σας

Είναι ανάγκη να εκφράσετε το πένθος σας, είτε μέσω της γραφής, της μουσικής. Βρείτε ένα τρόπο να εκφράσετε τα συναισθήματα και τις εμπειρίες σας. Αυτό είναι ένα πανίσχυρο εργαλείο για να επεξεργαστείτε τα συναισθήματα σας

Η γραφή σε ένα ημερολόγιο είναι βοηθητική για να εκφράσετε τις σκέψεις σας.

4. Φροντίστε τον εαυτό σας

Το πένθος έχει τεράστιο κόστος στην ψυχική, συναισθηματική και σωματική υγεία. Η αυτοφροντίδα, που περιλαμβάνει καλό ύπνο, σωστή διατροφή, άσκηση, ενδυναμώνει το σώμα και το μυαλό, έτσι μπορείτε να διαχειριστείτε καλύτερα το πένθος

Μην τιμωρείτε τον εαυτό σας, γιατί αυτό μπορεί να οδηγήσει στην εξουθένωση και να επιδεινώνει τα άσχημα συναισθήματα. Η αυτοφροντίδα σας επιτρέπει να ακούτε τις ανάγκες του σώματος σας. Να θυμάστε ότι η αυτοσυμπόνια έχει μεγάλη σημασία στο ταξίδι του πένθους.

Γιατί η αυτοσυμπόνια είναι τόσο σημαντική στη διαδικασία του πένθους;

Δυστυχώς, η ζωή δεν σταματά λόγω του πένθους. Οι λογαριασμοί πρέπει να πληρωθούν, η δουλειά θέλει την προσοχή σας. Φροντίστε τον εαυτό σας ώστε να έχετε την σωματική και την ψυχική δύναμη να ανταπεξέλθετε τις βασικές σας υποχρεώσεις.

1. Δημιουργήστε μια νέα καθημερινότητα

Όταν χάνετε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο αυτό μπορεί να διαταράξει την ρουτίνα σας. Κάντε μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα που θα σας βοηθήσουν. Ίσως είναι καλή ιδέα να κάνετε ένα πρωινό περίπατο και να τρώτε ένα καλό πρωινό. Όσο πιο δυνατοί είστε, τόσο πιο ομαλά θα κυλά η καθημερινότητα.

2. Ανακαλύψτε ξανά τον εαυτό σας

Η απώλεια συχνά μας αναγκάζει να επαναπροσδιορίσουμε τον εαυτό μας. Για αυτό εξερευνήστε νέα ενδιαφέροντα, σχέσεις ώστε να ανακαλύψετε ξανά ποιοι είστε.

Σκεφτείτε τις αξίες σας, τα πάθη σας, και όλα όσα δίνουν νόημα στη ζωή σας. Υπάρχει κάποιο όνειρο που δεν κάνατε πραγματικότητα; Θέλετε να μάθετε κάτι καινούργιο; Το πένθος σας δίνει την ευκαιρία να εξελιχθείτε. Μπορεί να εκπλαγείτε από τη δύναμη που θα ανακαλύψετε ότι κρύβετε μέσα σας.

Πώς μπορείτε να στηρίξετε κάποιον που πενθεί;

• Ακούστε τον
• Απλά καθίστε μαζί του
• Ρωτήστε τον πως νιώθει
• Βοηθήστε τον με τις δουλειές
• Επιτρέψτε του να νιώσει θλίψη
• Μην υποτιμάτε το πένθος
• Μοιραστείτε εμπειρίες

Κατά τη διάρκεια του πένθους, τα άτομα συχνά βιώνουν έντονη απομόνωση, έχοντας ταυτόχρονα την ανάγκη για προσωπικό χρόνο αλλά και για ουσιαστική σύνδεση και έκφραση των συναισθημάτων τους.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Prigerson et al., 2022. Prolonged grief disorder diagnostic criteria—Helping those with maladaptive grief responses. JAMA Psychiatry, 79(4), 277–278. [link]
2. ↸2.Maciejewski et al., 2016. "Prolonged grief disorder" and "persistent complex bereavement disorder", but not "complicated grief", are one and the same diagnostic entity: an analysis of data from the Yale Bereavement Study. World Psychiatry, 15(3), 266–275. [link]
3. ↸3.Bryant et al., 2024. Cognitive behavior therapy vs mindfulness in treatment of prolonged grief disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 81(7), 646–654. [link]
4. ↸4.Prolonged Grief Disorder (American Psychiatric Association). [link]