Τοξικό Εργασιακό Περιβάλλον
Αν καθημερινά νιώθετε άγχος στη δουλειά σας λόγω του απαιτητικού εργοδότη σας ή των συνεργατών σας, είναι πιθανό να είστε σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον. Όταν αυτό συμβαίνει επηρεάζεται η εργασιακή ηθική σας, οι προσωπικές σας σχέσεις και η υγεία σας.
Το να γνωρίζετε πότε είναι η στιγμή να φύγετε από ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον είναι το κλειδί για να είστε καλά, ακόμη και αν αυτό είναι μια δύσκολη απόφαση για την καριέρα σας και την προσωπική σας ζωή.
Σημάδια τοξικού εργασιακού περιβάλλοντος
Τα σημάδια ενός τοξικού εργασιακού περιβάλλοντος περιλαμβάνουν την σεξουαλική παρενόχληση, την έλλειψη σεβασμού, την έλλειψη ορίων. Κάθε ένα από αυτά τα στοιχεία δημιουργούν μια ψυχοπιεστική κατάσταση για τους εργαζομένους και προκαλούν αρνητικές συνέπειες στην υγεία.
1. Σεξουαλική παρενόχληση
Όταν κάποιος κάνει ακατάλληλα σχόλια, άσεμνους χαρακτηρισμούς και σας αγγίζει όλα αυτά αποτελούν σεξουαλική παρενόχληση. Είναι σημαντικό να μην υποβαθμίζετε ή να μην αγνοείτε τα σημάδια της σεξουαλικής παρενόχλησης. Η σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να προέρχεται από διευθυντές, πελάτες, συνεργάτες.
Μπορεί να νιώθετε ντροπή ή ενοχές και πολύπλοκα συναισθήματα αλλά να θυμάστε ότι η σεξουαλική παρενόχληση δεν είναι δικό σας λάθος και έχετε το δικαίωμα να δουλεύετε σε ένα περιβάλλον που δεν θα υπάρχει χώρος για παρενοχλήσεις.
2. Δεν σέβονται τα όριά σας
Όταν δεν σέβονται τα όριά σας αυτό είναι μια ισχυρή ένδειξη ότι είστε σε τοξικό εργασιακό περιβάλλον. Αν έχετε θέσει υγιή όρια και οι συνεργάτες σας και οι διευθυντές σας δεν τα σέβονται είναι καιρός να σκεφτείτε τα επόμενα βήματά σας. Κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα που δείχνουν ότι τα όρια σας δεν είναι σεβαστά περιλαμβάνουν τα τηλέφωνα μετά το ωράριο εργασίας, να δουλεύετε περισσότερες ώρες ή να πρέπει να ολοκληρώσετε εργασίες την τελευταία στιγμή.
3. Δεν εκτιμούν τη δουλειά σας
Όταν νιώθετε συνεχώς ότι οι προτάσεις και οι ιδέες σας δεν έχουν καμία αξία και κανείς δεν τις λαμβάνει σοβαρά υπόψη τότε ίσως το εργασιακό σας περιβάλλον να μην ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη και την αλλαγή. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε στασιμότητα και μειωμένο κίνητρο από την πλευρά των εργαζομένων.
4. Μη ρεαλιστικές προσδοκίες
Όλες οι δουλειές έχουν ευθύνες και προσδοκίες. Ωστόσο, αν συνεχώς πρέπει να φτάσετε μη ρεαλιστικούς στόχους ή δεν έχετε τον απαραίτητο χρόνο για να ολοκληρώσετε τη δουλειά σας τότε το εργασιακό σας περιβάλλον μπορεί να είναι τοξικό. Αν η δουλειά σας δεν σας παρέχει τα εργαλεία και την υποστήριξη που χρειάζεστε για να φτάσετε τις προσδοκίες, μπορεί να νιώθετε συνεχώς άγχος και να μην είστε ικανοποιημένοι. Αυτό το μοτίβο είναι ιδιαίτερα συχνό στους εργαζόμενους λευκού κολάρου, όπου οι υψηλές απαιτήσεις απόδοσης σε συνδυασμό με τη συνεχή ψηφιακή διαθεσιμότητα δημιουργούν ένα χρόνιο κλίμα πίεσης.
Στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας, αυτό το μοτίβο σχετίζεται με αυτόματες αρνητικές σκέψεις και δυσλειτουργικές πεποιθήσεις για την αξία και την επάρκεια του ατόμου, οι οποίες μπορεί να ενισχυθούν χρονίως από ένα απαιτητικό εργασιακό περιβάλλον.
Ένας τρόπος για να αναγνωρίσετε αν οι προσδοκίες δεν είναι ρεαλιστικές είναι να δείτε αν οι συνεργάτες σας αντιμετωπίζουν το ίδιο θέμα. Αν νιώθετε συνεχώς ότι δεν είστε αποδοτικοί, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν προσπαθείτε, αλλά ότι οι προσδοκίες δεν είναι ρεαλιστικές.
5. Συνεχής έλεγχος
Η συνεχής επιτήρηση σπάνια είναι ευχάριστη εμπειρία. Καθώς η ολοκλήρωση συγκεκριμένων εργασιών σε συγκεκριμένο χρόνο είναι κομμάτι της ευθύνης σε κάθε δουλειά, όταν έχετε κάποιον που σας ελέγχει συνεχώς, είναι απογοητευτικό. Ο συνεχής έλεγχος στο εργασιακό περιβάλλον έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους.
Τα άτομα που ελέγχουν συνεχώς τους άλλους το κάνουν λόγω της ανασφάλειας που έχουν ότι η δουλειά που θα παράγουν δεν θα φτάνει κάποια συγκεκριμένα πρότυπα. Με αυτό τον τρόπο όμως οι εργαζόμενοι νιώθουν ότι δεν τους σέβονται και αμφιβάλλουν για τις ικανότητές τους.
6. Έλλειψη αναγνώρισης και εκτίμησης
Αν τα επιτεύγματά σας δεν αναγνωρίζονται ποτέ ή κανείς δεν τα εκτιμά, μπορεί το εργασιακό σας περιβάλλον να είναι τοξικό. Η καλλιέργεια της κουλτούρας εκτίμησης είναι ουσιαστική για την δημιουργία ενός θετικού εργασιακού περιβάλλοντος. Σύμφωνα με ευρήματα οργανωσιακής ψυχολογίας, η κουλτούρα εκτίμησης τείνει να συνδέεται με υψηλότερη παραγωγικότητα και μεγαλύτερη διακράτηση εργαζομένων.
Αν δουλεύετε σκληρά και κανείς δεν το εκτιμά, μάλλον χρειάζεται να βρείτε μια άλλη δουλειά, ώστε να ελαχιστοποιήσετε τον κίνδυνο να οδηγηθείτε στο burnout (Το burnout αναγνωρίζεται από τον ΠΟΥ στο ICD-11 ως επαγγελματικό φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από εξάντληση, αποστασιοποίηση και μειωμένη αποτελεσματικότητα).
7. Δεν υπάρχουν δυνατότητες εξέλιξης
Καθώς υπάρχουν δουλειές στις οποίες δομικά δεν υπάρχουν δυνατότητες εξέλιξης, ένα πράγμα που αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι είναι αν το άτομο που περνά πολλά χρόνια στην ίδια θέση, δεν παίρνει ποτέ προαγωγή. Ο εργαζόμενος έχει κίνητρο να δουλέψει όταν η δουλειά του αποτελεί πηγή περηφάνιας και γνωρίζει ότι υπάρχει η ευκαιρία εξέλιξης. Αν ποτέ δεν σας δόθηκε η ευκαιρία να εξελιχθείτε, τότε μπορεί να είστε σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον.
8. Εγωϊστικό - ατομικό πνεύμα
Σε ένα εργασιακό περιβάλλον με ατομική κουλτούρα, μπορεί να νιώθετε ότι ο καθένας νοιάζεται μόνο για τον εαυτό του. Δεν υπάρχει ομαδικό πνεύμα, με αποτέλεσμα να νιώθετε συνεχώς ότι δεν σας υποστηρίζουν ή ότι δεν μπορείτε να φτάσετε τους συνεργάτες σας. Αυτή η εργασιακή κουλτούρα μπορεί να επιβαρύνει σοβαρά τη συναισθηματική σας υγεία.
Από ψυχοθεραπευτική σκοπιά, η κοινωνική απομόνωση στο εργασιακό πλαίσιο αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους διαμεσολαβητικούς παράγοντες (mediators) για την ανάπτυξη κατάθλιψης, καθώς υπονομεύει την αίσθηση ανήκειν και την επαγγελματική ταυτότητα.
Επιπτώσεις στη Σωματική Υγεία
Εκτός από τις ψυχολογικές επιπτώσεις, η χρόνια έκθεση σε ψυχοκοινωνική πίεση στον εργασιακό χώρο έχει τεκμηριωμένες συνέπειες και στη σωματική υγεία. Μεγάλες μελέτες συνδέουν το εργασιακό στρες με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, μεταβολικών διαταραχών και χρόνιας φλεγμονής.
Λόγοι για να αφήσετε το τοξικό εργασιακό περιβάλλον
Αν αναρωτιέστε αν πρέπει να μείνετε ή να φύγετε από ένα τοξικό περιβάλλον, υπάρχουν κάποια στοιχεία-κλειδιά που θα σας βοηθήσουν να σκεφτείτε την σημαντική αυτή απόφαση.
1. Προβλήματα σωματικής και ψυχικής υγείας
Ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον έχει κόστος στην σωματική σας υγεία. Το έντονο άγχος, ειδικά στην καθημερινότητα, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον ύπνο και τη διατροφή σας, να προκαλέσει ψυχοσωματικά συμπτώματα και ψυχολογικά προβλήματα. Η παρατεταμένη έκθεση σε εργασιακό στρες αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη ή την επιδείνωση ζητημάτων ψυχικής υγείας.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ένα ασφαλές και υγιές εργασιακό περιβάλλον προστατεύει την ψυχική υγεία, ενώ οι τοξικές συνθήκες μπορούν να την βλάψουν.2
2. Ελάχιστες ευκαιρίες εξέλιξης
Το να χτίσετε μια καριέρα σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον είναι μια πρόκληση. Δεν είναι ασυνήθιστο σε τοξικά εργασιακά περιβάλλοντα να μην υπάρχουν ευκαιρίες εξέλιξης για τους εργαζόμενους. Όλα αυτά επηρεάζουν την απόδοσή σας και σας κάνουν να νιώθετε ότι είστε κολλημένοι.
3. Όταν το τοξικό εργασιακό περιβάλλον γίνεται εχθρικό
Το εργασιακό περιβάλλον μπορεί να είναι ανθυγιεινό, ακόμη και τοξικό αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο εργοδότης σας παραβιάζει τους νόμους. Όταν παρατηρήσετε ότι ο εργοδότης σας παραβαίνει τους κανονισμούς λόγω διακρίσεων και εχθρότητας στο εργασιακό περιβάλλον, τότε η διαβούλευση με ψυχοθεραπευτή ή νομικό σύμβουλο μπορεί να βοηθήσει να αξιολογήσετε τα επόμενα βήματά σας, συμπεριλαμβανομένης και της πιθανότητας αλλαγής εργασιακού περιβάλλοντος.
Το εχθρικό περιβάλλον παρατηρείται όταν ένας εργαζόμενος (ή μια ομάδα εργαζομένων) υπόκειται σε διακρίσεις, bullying, προσβλητικά σχόλια, ηθική ή ψυχολογική παρενόχληση, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια καταπιεστική, εκφοβιστική ατμόσφαιρα στην οποία ο εργαζόμενος να φοβάται να πάει για δουλειά λόγω των συμπεριφορών που δέχεται.
Σε κλινικό επίπεδο, η χρόνια έκθεση σε τέτοιο περιβάλλον μπορεί να πληροί κριτήρια για τη διάγνωση Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (PTSD) σχετιζόμενης με τον εργασιακό χώρο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σωρευτικό τραύμα από επαναλαμβανόμενα περιστατικά.
Ψυχολογική ενίσχυση
Κάθε άνθρωπος αξίζει να δουλεύει σε ένα περιβάλλον που θα τον σέβονται και θα τον εκτιμούν. Όλα τα παραπάνω αποτελούν σημαντικά στοιχεία που καθορίζουν αν ένας εργαζόμενος θα πρέπει να αφήσει ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον.
Η ψυχοθεραπεία συχνά αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να αναπτύξουν στρατηγικές διαχείρισης του εργασιακού στρες και να διευκολύνει τη λήψη καλύτερων αποφάσεων.1