Άγχος και ίλιγγος

Ίλιγγος και άγχος

Ο ίλιγγος είναι ένα πολύ συχνό σύμπτωμα του άγχους. Και αντίστροφα, ο ίλιγγος ενδέχεται να συμβάλλει στην εκδήλωση άγχους. Πρόσφατα, ο ίλιγγος ή η ζαλάδα συνδέθηκαν με τις ανωμαλίες στη ρύθμιση της σεροτονίνης στον ιππόκαμπο. Σύμφωνα με το DSM , ο ίλιγγος ή η ζαλάδα είναι ένα συχνό σύμπτωμα των διαταραχών άγχους, της σωματόμορφης διαταραχής και της κατάθλιψης.¹ Bigelow, R. T., et al. (2016). Vestibular vertigo and comorbid cognitive and psychiatric impairment. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 87(4), 367-372. Λόγω αυτού, αυξάνονται όλο και περισσότερο οι ασθενείς με κατάθλιψη που έχουν ζαλάδα ή ίλιγγο.² C. Lahmann., et al. (2015). Psychiatric comorbidity and psychosocial impairment among patients with vertigo and dizziness. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 86(3), 302-308.

Ζαλάδα και άγχος

Το αιθουσαίο σύστημα είναι υπεύθυνο για την ανίχνευση της θέσης του σώματος και της κίνησης στο περιβάλλον. Το αιθουσαίο σύστημα αποτελείται από το εσωτερικό αυτί, συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου και τα νεύρα που συνδέουν αυτά τα δύο. Αυτό το σύστημα είναι υπεύθυνο για την αίσθηση της ζαλάδας όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά. Η σύγχρονη έρευνα υποδεικνύει ότι τα νευρωνικά δίκτυα που ρυθμίζουν την ισορροπία αλληλεπιδρούν με εκείνα του άγχους, γεγονός που εξηγεί τη συχνή συνύπαρξη των δύο συμπτωμάτων.

Η ζαλάδα που συνοδεύει το άγχος συχνά περιγράφεται ως μια αίσθηση λιποθυμίας ή ζάλης. Μπορεί να είναι μια αίσθηση κίνησης ή περιστροφής μέσα σας και όχι στο περιβάλλον. Μερικές φορές υπάρχει μια αίσθηση ταλάντευσης ακόμη και αν στέκεστε ακίνητοι. Περιβάλλοντα όπως τα εμπορικά κέντρα με πολύ κόσμο ή οι ανοιχτοί χώροι μπορεί να προκαλέσουν μια αίσθηση ανισορροπίας ή αστάθειας. Αυτά τα συμπτώματα συσχετίζονται με λειτουργικές νευροβιολογικές αλλαγές του εγκεφάλου.

Η δυσλειτουργία του αιθουσαίου συστήματος ενδέχεται να εκδηλωθεί ως ζαλάδα. Σε άτομα με προδιάθεση άγχους, τα δύο φαινόμενα συχνά αλληλεπιδρούν και εντείνονται. Συνεπώς, η κλινική διαχείρισή τους προτείνεται να είναι ολιστική και ταυτόχρονη.

Τι είναι ο ίλιγγος;

Ο όρος ίλιγγος αναφέρεται στην αίσθηση ότι εσείς ή ο χώρος γύρω σας περιστρέφεται ή έχει κλίση, ακόμη και αν όλα είναι ακίνητα στην πραγματικότητα. Αυτό μπορεί να σας κάνει να νιώθετε άρρωστοι, ζαλισμένοι και χωρίς ισορροπία. Τα συμπτώματα διαρκούν για λίγα δευτερόλεπτα αλλά μπορεί να συνεχιστούν για μέρες κάποιες φορές.

Ο ίλιγγος είναι ένα σύμπτωμα που μπορεί να εμφανιστεί για πολλούς λόγους. Μερικές φορές μπορεί να συνδέεται με κάποιο υποκείμενο νόσημα όπως η αρρυθμία ή τα προβλήματα με την αρτηριακή πίεση. Μπορεί να σχετίζεται με καταστάσεις που επηρεάζουν τις δομές ισορροπίας στο εσωτερικό αυτί, όπως λοιμώξεις ή η νόσος Meniere. Ωστόσο, δεν υπάρχει πάντα μια σωματική αιτία για τον ίλιγγο. Μερικές φορές φαίνεται να συνδέεται με συναισθηματικά θέματα.

Συμπτώματα ζαλάδας και ιλίγγου

Η ζαλάδα μπορεί να περιλαμβάνει:

• αίσθηση κίνησης (ακόμη και περιστροφής), του εαυτού σας ή του εξωτερικού περιβάλλοντος
• αστάθεια, που περιλαμβάνει τη δυσκολία βάδισης σε ευθεία γραμμή
• ζάλη
• αίσθηση λιποθυμίας

Άλλα συμπτώματα που μπορεί να συνοδεύουν την ζαλάδα περιλαμβάνουν:

• πονοκέφαλος
• ναυτία και εμετός
• εμβοές
• δυσκολία στην ακοή
• παραπάτημα και απώλεια συντονισμού (αταξία)
• ασυνήθιστες κινήσεις
• δυσκολία να δείτε καθαρά όταν κινείστε, για παράδειγμα, όταν διαβάζετε μια πινακίδα όταν περπατάτε ή οδηγείτε

Εσωτερικό αυτί και ισορροπία

Το εσωτερικό αυτί αποτελείται από κανάλια γεμάτα με υγρό. Αυτά τα κανάλια είναι προσανατολισμένα σε διαφορετικές γωνίες και καθώς κινείται το κεφάλι, η κίνηση του υγρού μέσα στα κανάλια λέει στο εγκέφαλο πόσο μακριά, πόσο γρήγορα και σε ποια κατεύθυνση κινείται το κεφάλι.

Αυτή η πληροφορία χρησιμοποιείται από τον εγκέφαλο για την κίνηση των ματιών, ώστε η εικόνα που βλέπουμε να μην είναι θολή και να παραμένει καθαρή.

Στομαχικός ίλιγγος

Σημειώνουμε εδώ πως ο "στομαχικός ίλιγγος" δεν υφίσταται ως ιατρικός όρος, καθώς δεν τεκμηριώνεται πρόκληση ιλίγγου από στομαχικές διαταραχές. Αντιθέτως, η εμφάνιση ιλίγγου συνοδεύεται συχνά από γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως ναυτία και έμετο.

Αιτίες ζαλάδας και ιλίγγου

Ένα μεγάλο εύρος καταστάσεων και νοσημάτων συνδέονται με την εμφάνιση ζαλάδας και περιλαμβάνουν:

• Προβλήματα στο εσωτερικό αυτί: οι διαταραχές στο εσωτερικό αυτί αποτελούν το 50% των περιπτώσεων της επίμονης ζαλάδας. Αυτές οι διαταραχές περιλαμβάνουν τη νόσο Meniere, τον παροξυσμικό ίλιγγο θέσης και την αιθουσαία νευρίτιδα.
• Διαταραχές άγχους: το άγχος παίζει κύριο ρόλο στην εμφάνιση της ζαλάδας ή συμβάλλει στην ζαλάδα που οφείλεται σε άλλες αιτίες.³ Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914-927.
• Διαταραχές στον εγκέφαλο: μια κοινή αιτία ζαλάδας είναι η ημικρανία.
• Άλλες καταστάσεις: κάποιες περιπτώσεις ζαλάδας οφείλονται σε υποκείμενα νοσήματα όπως η χαμηλή αρτηριακή πίεση, λοιμώξεις, προβλήματα του καρδιαγγειακού (όπως η αρρυθμία) και η υπογλυκαιμία (χαμηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα). Τα φάρμακα που χορηγούνται για τη διαχείριση καταστάσεων όπως η επιληψία, η στεφανιαία νόσος και η υπέρταση ενδέχεται να σχετίζονται με την εμφάνιση ζαλάδας σε κάποιους ανθρώπους.

Πώς τα συναισθήματα συνδέονται με τον ίλιγγο (ψυχογενής ίλιγγος);

Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με διεθνή ομοφωνία, η οντότητα που παλαιότερα αναφερόταν ως "ψυχογενής ίλιγγος" ορίζεται πλέον επιστημονικά ως Επίμονος Ορθοστατικός-Αντιληπτικός Ίλιγγος (PPPD) .⁴ Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): Consensus document of the committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society.

Σωματικά/βιολογικά αίτια ενδέχεται να συμβάλλουν στον ίλιγγο, καθώς επηρεάζουν τα όργανα που ελέγχουν την ισορροπία στο εσωτερικό αυτί ή τη ροή του αίματος στον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα την αίσθηση ζάλης. Οι συναισθηματικοί παράγοντες συνδέονται με τον ίλιγγο με διαφορετικούς μηχανισμούς (ψυχογενής ζάλη).

Μπορεί να έχετε ακούσει για το μηχανισμό πάλης ή φυγής, που ενεργοποιείται σε ψυχοπιεστικές ή απειλητικές καταστάσεις. Αυτό συμβαίνει επειδή τα επίπεδα της αδρεναλίνης αυξάνονται σε απόκριση σε αυτές τις καταστάσεις. Η αδρεναλίνη ενεργοποιεί το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο προετοιμάζει το σώμα μας να ξεφύγει ή να παλέψει αν είναι ανάγκη. Αυξάνει το ρυθμό της καρδιάς και την αναπνοή, διαστέλλει τα μάτια και προκαλεί εγρήγορση. Ενδέχεται να συσχετίζεται με ανεπιθύμητες εκδηλώσεις όπως η αστάθεια, η ζαλάδα και ο ίλιγγος.

Μπορεί να έχετε βιώσει αυτές τις επιδράσεις αν νιώθετε άγχος, ανησυχία ή κατάθλιψη. Αυτά τα συναισθήματα ενδέχεται να πυροδοτήσουν τα συμπτώματα μιας υποκείμενης δυσλειτουργίας, αλλά και να συνδέονται με αίσθημα ιλίγγου από μόνα τους.

Ίλιγγος και Κρίσεις Πανικού

Οι κρίσεις πανικού συχνά περιλαμβάνουν την αίσθηση ζάλης, αστάθειας ή ιλίγγου ως κύριο σωματικό σύμπτωμα. Η απότομη υπερλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος κατά τη διάρκεια μιας κρίσης μπορεί να προκαλέσει υπεραερισμό, διαταράσσοντας προσωρινά την οξυγόνωση και την ισορροπία. Η προσεκτική κλινική αξιολόγηση κρίνεται απαραίτητη ώστε να διαχωριστεί η δυσλειτουργία του αιθουσαίου συστήματος από τα λειτουργικά νευρολογικά συμπτώματα που οφείλονται αποκλειστικά σε αυξημένο άγχος.

Διαχείριση ιλίγγου

Αν παθαίνετε συχνά ίλιγγο, είναι πολύ έντονος ή δεν υποχωρεί καλό είναι να επισκεφτείτε τον γιατρό σας. Ο γιατρός θα κάνει την κλινική εξέταση, θα διερευνήσει όλες τις πιθανές αιτίες και θα συστήσει την κατάλληλη κλινική προσέγγιση, αναλόγως της υποκείμενης αιτίας.

Υπάρχουν πρακτικές που υποστηρίζουν τη διαχείριση του άγχους στην καθημερινότητα. Μέσω αυτών, ενδέχεται να βελτιωθεί η διαχείριση του ιλίγγου όταν αυτός συνδέεται με το στρες:

• Προσπαθήστε να περιορίσετε τις πηγές του άγχους αν μπορείτε, για παράδειγμα βρείτε χρόνο για να χαλαρώσετε ή ζητήστε από την οικογένειά σας να σας βοηθά περισσότερο με τις δουλειές του σπιτιού.
• Βεβαιωθείτε ότι κοιμάστε επαρκώς καθώς η κούραση έχει μεγάλο κόστος στην ψυχική και στη συναισθηματική μας υγεία.
• Ακολουθήστε μια ισορροπημένη διατροφή και κάντε άσκηση τακτικά καθώς η καλή σωματική υγεία βελτιώνει την διάθεση.
• Βρείτε τρόπους να εκτονώνετε το στρες, βγείτε έξω με τους φίλους σας, απολαύστε ένα ζεστό μπάνιο, κάντε μια διασκεδαστική δραστηριότητα, μάθετε τεχνικές χαλάρωσης όπως η ενσυνειδητότητα και ο διαλογισμός, ξεκινήστε ψυχοθεραπεία.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Bigelow, R. T., et al. (2016). Vestibular vertigo and comorbid cognitive and psychiatric impairment. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 87(4), 367-372. [link]
2. ↸2.C. Lahmann., et al. (2015). Psychiatric comorbidity and psychosocial impairment among patients with vertigo and dizziness. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 86(3), 302-308. [link]
3. ↸3.Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914-927. [link]
4. ↸4.Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): Consensus document of the committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. [link]