Λεπτίνη

Λεπτίνη

Η λεπτίνη είναι μια ορμόνη που απελευθερώνεται στο σώμα και βοηθά στη διατήρηση του φυσιολογικού βάρους μακροπρόθεσμα. Τα επίπεδα της λεπτίνης στο αίμα έχουν άμεση σχέση με το σωματικό λίπος. Η αντίσταση στη λεπτίνη μας κάνει να νιώθουμε πείνα και να τρώμε περισσότερο ακόμη και όταν το σώμα έχει αρκετά αποθέματα λίπους.

Η λεπτίνη είναι μια ορμόνη του λιπώδους ιστού που απελευθερώνεται για να βοηθήσει το σώμα να διατηρεί φυσιολογικό βάρος. Το κάνει αυτό ελέγχοντας την πείνα και προσφέροντας το αίσθημα του κορεσμού.

Η λεπτίνη ανακαλύφθηκε το 1994, οπότε ακόμη και σήμερα γίνονται μελέτες για τις επιδράσεις της.¹ Friedman, J. M., et al. (1998). Leptin and the regulation of body weight in mammals. Nature, 395(6704), 763-770. Έχουν γίνει κάποιες μελέτες για τη χρήση της λεπτίνης στη διαχείριση του βάρους, στην άνοια Αλτσχάιμερ, στην αναπαραγωγική υγεία και στην υπογονιμότητα.

Ποιες είναι οι λειτουργίες της λεπτίνης;

Η κύρια λειτουργία της λεπτίνης είναι η διατήρηση του φυσιολογικού βάρους. Η λεπτίνη ρυθμίζει την μακροχρόνια ισορροπία ανάμεσα στη λήψη τροφής και στη χρήση ενέργειας. Συμβάλλει στον έλεγχο του αισθήματος της πείνας. Ρυθμίζει τα επίπεδα ενέργειας στο σώμα και δεν προκαλεί πείνα όταν δεν υπάρχει ανάγκη για ενέργεια (θερμίδες).

Η λεπτίνη δρα κυρίως στον υποθάλαμο (μια περιοχή του εγκεφάλου) και ρυθμίζει την ισορροπία ανάμεσα στην πείνα και στην ενέργεια. Αλλά υπάρχουν υποδοχείς της λεπτίνης και σε άλλες περιοχές στο σώμα.

Η λεπτίνη έχει επίδραση όταν κάποιος θέλει να χάσει βάρος. Καθώς το σωματικό λίπος μειώνεται, μειώνονται και τα επίπεδα της λεπτίνης. Αυτό στέλνει σήματα στο σώμα ότι λιμοκτονεί. Έτσι, νιώθουμε έντονη πείνα και λιγούρες, πράγμα που μπορεί να οδηγεί στην υπερφαγία. Και αυτό κάνει δύσκολη την απώλεια βάρους.

Όταν κανείς παίρνει βάρος, η χρόνια έκθεση του εγκεφάλου σε υψηλά επίπεδα λεπτίνης οδηγεί σε μείωση της ευαισθησίας των υποδοχέων λεπτίνης — μια κατάσταση γνωστή ως αντίσταση στη λεπτίνη — με αποτέλεσμα να μην καταστέλλεται η όρεξη.

Επίσης, η λεπτίνη επηρεάζει:

• Το μεταβολισμό
• Το ενδοκρινικό σύστημα
• Το ανοσοποιητικό σύστημα

Πώς ελέγχονται τα επίπεδα της λεπτίνης;

Ο λιπώδης ιστός συνθέτει και απελευθερώνει τη λεπτίνη. Ο λευκός λιπώδης ιστός είναι ο κύριος τύπος λίπους στο σώμα.

Επειδή η λεπτίνη προέρχεται από τα λιπώδη κύτταρα, η ποσότητα της λεπτίνης στο αίμα έχει άμεση σχέση με το ποσοστό του λιπώδη ιστού στο σώμα. Με άλλα λόγια, όσο πιο λίγο είναι το σωματικό λίπος, τόσο λιγότερη λεπτίνη έχουμε. Όσο περισσότερο είναι το σωματικό λίπος, τόσο περισσότερη λεπτίνη έχουμε.

Τα επίπεδα της λεπτίνης αυξάνονται αν ο λιπώδης ιστός αυξάνεται με τον καιρό. Και αναλόγως, μειώνονται αν ο λιπώδης ιστός μειώνεται.

Τι συμβαίνει όταν τα επίπεδα της λεπτίνης είναι πολύ υψηλά;

Η παχυσαρκία οδηγεί σε υψηλά επίπεδα λεπτίνης (υπερλεπτιναιμία). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη ανταπόκρισης στη λεπτίνη, μια κατάσταση γνωστή ως αντίσταση στη λεπτίνη.

Από ψυχιατρική σκοπιά, αξίζει να σημειωθεί ότι η αντίσταση στη λεπτίνη δεν αφορά μόνο τη σωματική ρύθμιση: υπάρχουν ενδείξεις ότι τα διαταραγμένα επίπεδα λεπτίνης σχετίζονται με συμπτώματα κατάθλιψης και δυσλειτουργία του συστήματος ανταμοιβής, στοιχεία που εξηγούν εν μέρει τον ψυχολογικό εθισμό στην τροφή.

Άλλες καταστάσεις που έχουν σχέση με την υπερλεπτιναιμία περιλαμβάνουν:

• Κατάθλιψη
• Εθισμό στο φαγητό
• Νευροεκφυλιστικές διαταραχές
• Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος
• Σύνδρομο Rabson-Mendenhall

Τι είναι η αντίσταση στη λεπτίνη;

Η αντίσταση στη λεπτίνη θεωρείται ο κανόνας και όχι η εξαίρεση στα άτομα με παχυσαρκία.

Αν έχετε αντίσταση στη λεπτίνη, ο εγκέφαλος δεν αντιδρά φυσιολογικά στη λεπτίνη. Καθώς η λεπτίνη διεγείρει συνεχώς τον εγκέφαλο, δεν νιώθετε ποτέ κορεσμό και πληρότητα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να τρώτε περισσότερο ακόμη και αν το σώμα έχει αρκετά αποθέματα λίπους.

Η φαινομενική έλλειψη λεπτίνης επίσης βάζει το σώμα σε κατάσταση πείνας. Για να αποθηκεύσει ενέργεια, ο εγκέφαλος μειώνει τα επίπεδα ενέργειας και σας κάνει να καταναλώνετε λιγότερες θερμίδες όταν ξεκουράζεστε. Με άλλα λόγια, μειώνει το βασικό μεταβολισμό.

Η αντίσταση στη λεπτίνη οδηγεί στην αύξηση βάρους καθώς οδηγεί στην αύξηση της πείνας και ρίχνει το μεταβολισμό.

Βέβαια, γίνονται προσπάθειες για την ανάπτυξη φαρμάκων που θα στοχεύουν στην αντίσταση στη λεπτίνη.

Συμπτώματα αντίστασης στη λεπτίνη

Τα κύρια συμπτώματα της αντίστασης στη λεπτίνη είναι η συνεχής αίσθηση πείνας (υπερφαγία) και η αυξημένη πρόσληψη τροφής. Τα συμπτώματα αυτά εκδηλώνονται παρά τα επαρκή ή υπερβολικά ποσοστά λίπους στο σώμα.

Αλλά πολλοί άλλοι παράγοντες και καταστάσεις συμβάλλουν σε αυτά τα συμπτώματα, όχι μόνο η αντίσταση στη λεπτίνη.

Τι συμβαίνει όταν κάποιος έχει ανεπάρκεια λεπτίνης;

Είναι πολύ σπάνιο να έχει κάποιος ανεπάρκεια λεπτίνης (υπολεπτιναιμία). Η κύρια κατάσταση που έχει σχέση με αυτό είναι η συγγενής ανεπάρκεια λεπτίνης. Είναι μια γενετική κατάσταση με την οποία γεννιέται κάποιος που αποτρέπει τον λιπώδη ιστό να συνθέσει τη λεπτίνη.³ Setmelanotide for treating obesity caused by LEPR or POMC deficiency (NICE Guidance HST21).

Χωρίς λεπτίνη, το σώμα πιστεύει ότι δεν έχει καθόλου λίπος. Αυτό σηματοδοτεί την έντονη, ανεξέλεγκτη πείνα και την κατανάλωση φαγητού. Λόγω αυτής της ανεπάρκειας εμφανίζεται παχυσαρκία στα παιδιά.

Επίσης, συνδέεται με τις ακόλουθες καταστάσεις:

• Δυσλιπιδαιμία (ανισορροπία στα λιπίδια, τη χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια)
• Λιπώδη νόσο του ήπατος
• Συχνές βακτηριακές λοιμώξεις
• Υπερινσουλιναιμία (υπερβολική παραγωγή ινσουλίνης)
• Υπογοναδοτροπικό υπογοναδισμό (χαμηλά επίπεδα των ορμονών του φύλου)

Ποιες εξετάσεις μετρούν τα επίπεδα της λεπτίνης;

Μια εργαστηριακή εξέταση αίματος δείχνει τα επίπεδα της λεπτίνης. Μια εξέταση λεπτίνης προτείνεται αν:

• Ένα μικρό παιδί έχει παχυσαρκία
• Ένας ενήλικας παχυσαρκία και επίμονη πείνα

Ποια είναι τα φυσιολογικά επίπεδα της λεπτίνης;

Γενικά, τα φυσιολογικά επίπεδα της λεπτίνης είναι:

• Γυναίκες: 0,5-15,2 ng/mL
• Άνδρες: 0,5-12,5 ng/mL

Το εύρος των φυσιολογικών τιμών της λεπτίνης μπορεί να διαφέρει ανάμεσα στα διαφορετικά εργαστήρια.

Πώς μπορώ να βελτιώσω την ευαισθησία στη λεπτίνη;

Δεν υπάρχουν τρόποι να αυξήσετε άμεσα τα επίπεδα λεπτίνης εκτός από την αύξηση του σωματικού λίπους. Ωστόσο, ορισμένες συμπεριφορές μπορεί να βελτιώσουν την ευαισθησία στη λεπτίνη (δηλαδή την ανταπόκριση του εγκεφάλου σε αυτήν):

• Επαρκής ύπνος (7–9 ώρες): Μιας  μεγάλης κλίμακας επιδημιολογική μελέτη  συσχέτισε τη χρόνια βραχύχρονη διάρκεια ύπνου (<8 ώρες) με μειωμένα επίπεδα λεπτίνης (κατά ~15,5%) και αυξημένα επίπεδα γκρελίνης (κατά ~14,9%). Τα ευρήματα αφορούν τη χρόνια στέρηση ύπνου και όχι απαραίτητα μία μόνο νύχτα αϋπνίας.⁴ Taheri, S., et al. (2004). Short sleep duration is associated with reduced leptin, elevated ghrelin, and increased body mass index. PLoS Medicine, 1(3), e62.
• Μείωση τριγλυκεριδίων: Ορισμένες μελέτες υποδηλώνουν ότι τα υψηλά τριγλυκερίδια μπορεί να εμποδίζουν τη μεταφορά λεπτίνης στον εγκέφαλο. Τα ευρήματα όμως παραμένουν αντικρουόμενα στη βιβλιογραφία.
• Τακτική φυσική άσκηση: Συμβάλλει στη ρύθμιση της ευαισθησίας στη λεπτίνη έμμεσα μέσω της μείωσης του σωματικού λίπους.

Σημαντικό: Αν ανησυχείτε για τα επίπεδα λεπτίνης σας ή τη διαχείριση βάρους, μιλήστε με τον γιατρό ή τον ενδοκρινολόγο σας.

Φαρμακευτική διαχείριση της παχυσαρκίας

Φάρμακα της κατηγορίας των αγωνιστών GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, έχουν εγκριθεί για τη διαχείριση του βάρους. Σύγχρονες μελέτες ερευνούν την πιθανή έμμεση επίδρασή τους στους μηχανισμούς αντίστασης στη λεπτίνη.² Müller, T. D., et al. (2022). Anti-obesity drug discovery: advances and challenges. Nature Reviews Drug Discovery, 21(3), 201-223. Βοηθούν στον έλεγχο του σωματικού βάρους επηρεάζοντας την αίσθηση κορεσμού και επιβραδύνοντας την κένωση του στομάχου, διευκολύνοντας την επίτευξη θερμιδικού ελλείμματος.

Σημαντικό: Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται αποκλειστικά με ιατρική συνταγή και υπό παρακολούθηση ειδικού. Η απόφαση για φαρμακευτική αγωγή λαμβάνεται πάντα από ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη το ατομικό ιστορικό του ασθενή.

Ποιες τροφές είναι πλούσιες σε λεπτίνη;

Η λεπτίνη είναι μια ορμόνη που συνθέτει το σώμα και όχι κάποιο θρεπτικό συστατικό. Δεν υπάρχουν τροφές που να περιέχουν λεπτίνη.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Friedman, J. M., et al. (1998). Leptin and the regulation of body weight in mammals. Nature, 395(6704), 763-770. [link]
2. ↸2.Müller, T. D., et al. (2022). Anti-obesity drug discovery: advances and challenges. Nature Reviews Drug Discovery, 21(3), 201-223. [link]
3. ↸3.Setmelanotide for treating obesity caused by LEPR or POMC deficiency (NICE Guidance HST21). [link]
4. ↸4.Taheri, S., et al. (2004). Short sleep duration is associated with reduced leptin, elevated ghrelin, and increased body mass index. PLoS Medicine, 1(3), e62. [link]