Ηρεμιστικό για ταχυκαρδία

Ηρεμιστικό για ταχυκαρδία

Όταν ένας ασθενής παρουσιάζει ταχυκαρδία που σχετίζεται με άγχος, η επιλογή του ηρεμιστικού  ή ενός άλλου φαρμάκου για την αντιμετώπιση της κατάστασης, εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως την ανάγκη για άμεση παρέμβαση, το σύνολο των συμπτωμάτων, τα συνοδά και προβλήματα υγείας.

Πρώτες βοήθειες - τι μπορώ να κάνω για να πέσουν οι παλμοί

Πριν καταφύγετε σε φάρμακα, μπορείτε να δοκιμάστε τις παρακάτω τεχνικές για να ενεργοποιήσετε το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα:

1. Βαγοτονικοί χειρισμοί (χειρισμός Valsalva): κλείστε τη μύτη και το στόμα και προσπαθήστε να εκπνεύσετε δυνατά για 10-15 δευτερόλεπτα (σαν να φουσκώνετε ένα μπαλόνι που δεν φουσκώνει). Αυτό συχνά επαναφέρει τον ρυθμό.
2. ​Κρύο νερό: ρίξτε παγωμένο νερό στο πρόσωπό σας. Το σοκ του κρύου μπορεί να μειώσει άμεσα την καρδιακή συχνότητα.
3. Τεχνική 4-7-8: Εισπνεύστε για 4 δευτερόλεπτα, κρατήστε την αναπνοή για 7, και εκπνεύστε αργά για 8.

Ο μηχανισμός: άγχος και ταχυκαρδία

Είναι σημαντικό να κατανοήσετε ότι η ταχυκαρδία λόγω άγχους δεν σημαίνει απαραίτητα καρδιολογικό πρόβλημα, αλλά συχνά είναι απλά φυσιολογική αντίδραση της καρδιάς στο στρες. Όταν ο εγκέφαλος αντιληφθεί έναν κίνδυνο (πραγματικό ή ψυχολογικό), ενεργοποιεί τον μηχανισμό «μάχης ή φυγής» και εκκρίνονται ορμόνες όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη, δίνοντας το μήνυμα στην καρδιά να αυξήσει τους παλμούς για να στείλει περισσότερο αίμα στους μύες. Το πρόβλημα είναι ότι σε μια κρίση πανικού μπορεί να κάθεστε στον καναπέ, αλλά το σώμα αντιδρά σαν να πρέπει να τρέξετε ή να παλέψετε.² Bueno, H., et al. (2025). 2025 ESC Clinical Consensus Statement on mental health and cardiovascular disease. European Heart Journal, 46(41), 4156-4225.

Το πιο συχνό λάθος που παρατηρώ στους ασθενείς είναι η καταστροφολογία: επειδή νιώθουν ένα «φτερούγισμα» ή μια ταχυκαρδία, τρομάζουν και σκέφτονται «παθαίνω έμφραγμα». Αυτή η σκέψη αυξάνει το άγχος και την έκκριση αδρεναλίνης, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο όπου η ταχυκαρδία επιμένει και ενισχύεται, συντηρώντας τον φόβο.

Στην κλινική μου πρακτική βλέπω συχνά ανθρώπους που φοβούνται ότι η ταχυκαρδία από άγχος «θα τους προκαλέσει έμφραγμα». Όταν έχει προηγηθεί καρδιολογικός έλεγχος και έχουν αποκλειστεί οργανικά αίτια, η στοχευμένη φαρμακοθεραπεία (π.χ. SSRI/SNRI όπου ενδείκνυται) σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία μειώνει σημαντικά τόσο τις κρίσεις ταχυκαρδίας όσο και τον φόβο τους μέσα σε μερικές εβδομάδες.

Διαφορά καρδιολογικής και ψυχογενούς ταχυκαρδίας

Πριν αποδοθεί η ταχυκαρδία στο άγχος, είναι απαραίτητο να αποκλειστούν οργανικά αίτια με καρδιολογικό έλεγχο (ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπέρηχος καρδιάς, εργαστηριακός έλεγχος ανάλογα με την περίπτωση). Μόνο όταν τα επείγοντα καρδιολογικά αίτια αποκλειστούν με ασφάλεια, μπορεί η ταχυκαρδία να αποδοθεί σε άγχος ή κρίση πανικού και να σχεδιαστεί ψυχιατρική και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση.

Μήπως είναι POTS και όχι άγχος;

Μια συχνή αιτία λανθασμένης διάγνωσης, ειδικά σε νέους ανθρώπους και γυναίκες, είναι το Σύνδρομο Ορθοστατικής Ταχυκαρδίας (POTS). Πολλοί ασθενείς αναζητούν λανθασμένα λύσεις για συμπτώματα αγχώδους διαταραχής, ενώ το πρόβλημά τους οφείλεται στη δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος.¹² Stavrakis, S., et al. (2024). Noninvasive Vagus Nerve Stimulation in Postural Tachycardia Syndrome. JACC: Clinical Electrophysiology, 10(2), 346-355.

​Το βασικό χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει το POTS από το άγχος, είναι η στάση του σώματος:

• Στο POTS, η ταχυκαρδία εμφανίζεται ή επιδεινώνεται έντονα μόνο όταν στέκεστε όρθιοι (ορθοστασία) και υποχωρεί όταν ξαπλώνετε.
• Στο άγχος, η ταχυκαρδία συμβαίνει ανεξάρτητα από το αν είστε όρθιοι ή ξαπλωμένοι.

Εάν παρατηρείτε ότι οι παλμοί σας αυξάνονται απότομα (αύξηση μεγαλύτερη από 30 παλμούς το λεπτό) μόλις σηκώνεστε από το κρεβάτι ή όταν περιμένετε όρθιοι στην ουρά, συζητήστε με τον καρδιολόγο σας το ενδεχόμενο POTS και τη διενέργεια δοκιμασίας ανάκλισης (Tilt Test).

Φάρμακα που χρησιμοποιούνται σε ταχυκαρδία

Όταν οι "Πρώτες Βοήθειες" και οι τεχνικές αναπνοής που αναφέραμε παραπάνω δεν αρκούν για να σπάσουν τον φαύλο κύκλο της ταχυκαρδίας, τότε η φαρμακευτική αγωγή έρχεται να παίξει τον ρόλο του "φρένου" στο υπερ-διεγερμένο νευρικό σύστημα.

Βενζοδιαζεπίνες 

Οι βενζοδιαζεπίνες, είναι αποτελεσματικές για την ταχεία ανακούφιση της ταχυκαρδίας ή του πόνου στο στήθος που προκαλείται από άγχος.² Bueno, H., et al. (2025). 2025 ESC Clinical Consensus Statement on mental health and cardiovascular disease. European Heart Journal, 46(41), 4156-4225. Δρουν γρήγορα ενισχύοντας την GABAεργική νευροδιαβίβαση, η οποία ηρεμεί το κεντρικό νευρικό σύστημα και μειώνει τόσο το ψυχολογικό άγχος όσο και τα ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως η ταχυκαρδία.

Τα πιο γνωστά ηρεμιστικά (βενζοδιαζεπίνες) που χρησιμοποιούνται βραχυχρόνια για την άμεση ανακούφιση είναι:

• Xanax (αλπραζολάμη)
• Lexotanil (βρωμαζεπάμη)
• Stedon (διαζεπάμη)
• Tavor (λοραζεπάμη)

Κλινικές μελέτες έχουν δείξει για παράδειγμα ότι Stedon μπορεί να μειώσει σημαντικά τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση σε αγχώδεις ασθενείς, καθιστώντας την κατάλληλη για οξεία αντιμετώπιση όταν είναι απαραίτητος ο άμεσος έλεγχος των συμπτωμάτων.¹ Solanki, B., et al. (2023). Benzodiazepines Reduce Blood Pressure in Short Term: A Systematic Review and Meta-analysis. Current Hypertension Reports, 25(10), 335–341. Σε μελέτες προεγχειρητικού άγχους, η διαζεπάμη (Stedon) έχει βρεθεί ότι προκαλεί μεγαλύτερη γνωσιακή επιβάρυνση σε σύγκριση με την προπρανολόλη (Inderal), παρότι και τα δύο φάρμακα μειώνουν το άγχος.⁷ Silberman, E., et al. (2020). Benzodiazepines: it’s time to return to the evidence. The British Journal of Psychiatry, 218(3), 125–127.

Τονίζεται πως οι βενζοδιαζεπίνες ενέχουν κινδύνους καταστολής, γνωσιακής έκπτωσης και εξάρτησης, επομένως δεν συνιστώνται για μακροχρόνια χρήση.³ Mo, C., et al. (2024). Benzodiazepine use and incident risk of sudden cardiac arrest in patients with cardiovascular diseases. Science Progress, 107(4). Οι βενζοδιαζεπίνες πρέπει να χρησιμοποιούνται στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και για το μικρότερο δυνατό χρονικό διάστημα, σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για τις αγχώδεις διαταραχές.⁹ National Institute for Health and Care Excellence. (2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (NICE Clinical Guideline CG113).

β-αποκλειστές

Οι β-αποκλειστές (β-blockers) χρησιμοποιούνται συχνά εκτός ενδείξεων για τη διαχείριση των σωματικών συμπτωμάτων του άγχους, όπως η ταχυκαρδία, η εφίδρωση και το τρέμουλο.⁴ Raj, S. R., et al. (2009). Propranolol Decreases Tachycardia and Improves Symptoms in the Postural Tachycardia Syndrome. Circulation, 120(9), 725–734. Δρουν "μπλοκάροντας" την επίδραση της αδρεναλίνης στους υποδοχείς της καρδιάς, βάζοντας ουσιαστικά "φρένο" στον ραγδαίο καρδιακό ρυθμό.

Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι β-αποκλειστές ίδιοι. Από ιατρικής πλευράς, τους διαχωρίζουμε σε δύο κατηγορίες ανάλογα με το αν επηρεάζουν και το κεντρικό νευρικό σύστημα ή μόνο την καρδιά:

Inderal: η κλασική επιλογή για το άγχος

Η προπρανολόλη (Inderal) ξεχωρίζει διότι είναι λιπόφιλο φάρμακο, που σημαίνει ότι διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και φτάνει στον εγκέφαλο. Αυτό της δίνει το μοναδικό πλεονέκτημα να μειώνει κεντρικά τη σωματική υπερδιέγερση και το τρέμουλο. Γι' αυτό θεωρείται η πρώτη επιλογή για το περιστασιακό άγχος απόδοσης (π.χ. ομιλία σε κοινό, εξετάσεις), προσφέροντας άμεση ανακούφιση.⁵ Steenen, S. A., et al. (2015). Propranolol for the treatment of anxiety disorders: Systematic review and meta-analysis. Journal of Psychopharmacology, 30(2), 128–139.

Concor & Lobivon: καρδιο-εκλεκτικοί παράγοντες

Αυτά τα νεότερα φάρμακα (Concor, Lobivon) δρουν στοχευμένα στην καρδιά χωρίς να επηρεάζουν σημαντικά τον εγκέφαλο ή τους πνεύμονες. Προτιμώνται όταν ο στόχος είναι η ρύθμιση των ταχυκαρδιών σε 24ωρη βάση με μία μόνο δόση, ή σε ασθενείς που έχουν ιστορικό ήπιου άσθματος όπου η προπρανολόλη μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα.

Περιορισμοί και Ψυχολογική Διάσταση

Είναι κρίσιμο να θυμάστε ότι οι β-αποκλειστές δεν θεραπεύουν το άγχος.

• Αντιμετωπίζουν μόνο την σωματική έκφραση (το σύμπτωμα), σπάζοντας τον φαύλο κύκλο "τρέμω-φοβάμαι-τρέμω περισσότερο".
• Δεν επηρεάζουν τις δυσλειτουργικές σκέψεις, τις φοβίες ή την ψυχολογική ρίζα του προβλήματος και δεν ενδείκνυνται ως μονοθεραπεία για μακροχρόνια αγχώδη διαταραχή.

Η χρήση τους πρέπει να γίνεται πάντα σε συνεργασία με καρδιολόγο ή παθολόγο, καθώς αντενδείκνυνται ή απαιτούν προσοχή σε περιπτώσεις βρογχικού άσθματος, σακχαρώδη διαβήτη (μπορεί να κρύψουν τα σημάδια της υπογλυκαιμίας), υπότασης και βραδυκαρδίας.

Μαγνήσιο: ο φυσικός ρυθμιστής

Πριν την έναρξη φαρμακευτικής αγωγής, συχνά συστήνεται η χορήγηση μαγνησίου. Το μαγνήσιο είναι ένας ηλεκτρολύτης απαραίτητος για τη σταθερότητα του συστήματος αγωγιμότητας της καρδιάς. και μπορεί να χορηγηθεί ως συμπλήρωμα (όχι ως φάρμακο).

Η έλλειψή του (υπομαγνησιαιμία) μπορεί να προκαλέσει έκτακτες συστολές ("φτερουγίσματα") που πυροδοτούν το άγχος υγείας. Η λήψη συμπληρώματος μαγνησίου μπορεί να μειώσει την ευερεθιστότητα του μυοκαρδίου και να βελτιώσει την ποιότητα ύπνου.

Άλλα φάρμακα για το άγχος και την ταχυκαρδία

Για ασθενείς που χρειάζονται μια πιο μακροχρόνια βοήθεια, τα αντικαταθλιπτικά SSRI και SNRI φάρμακα θεωρούνται από τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες θεραπεία πρώτης γραμμής για τις περισσότερες αγχώδεις διαταραχές (γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, διαταραχή πανικού), λόγω της αποτελεσματικότητας και του καλύτερου προφίλ ασφάλειας σε σύγκριση με τις βενζοδιαζεπίνες.¹⁰ Gray, B., et al. (2024). Management of generalized anxiety disorder and panic disorder in general health care settings: new WHO recommendations. World Psychiatry, 23(1), 160–161. Portico. Τα αντικαταθλιπτικά αντιμετωπίζουν το υποκείμενο άγχος, αλλά χρειάζονται χρόνο για να δράσουν, συνήθως 3-4 εβδομάδες.⁶ Garakani, A., et al. (2020). Pharmacotherapy of Anxiety Disorders: Current and Emerging Treatment Options. Frontiers in Psychiatry, 11. Προτιμώνται για μακροχρόνια θεραπεία λόγω ενός πιο ευνοϊκού προφίλ ασφάλειας σε σύγκριση με τις βενζοδιαζεπίνες.⁸ Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914–927.

Μεγάλες συστηματικές ανασκοπήσεις και δικτυακές μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών για τη διαταραχή πανικού επιβεβαιώνουν τον ρόλο των SSRI/SNRI ως θεραπειών πρώτης γραμμής.¹³ Chawla, N., et al. (2022). Drug treatment for panic disorder with or without agoraphobia: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 376, e066084.

Η βουσπιρόνη (Bespar) είναι μια άλλη επιλογή με χαμηλότερο κίνδυνο καταστολής ή εξάρτησης. Στοχεύει στις σεροτονινεργικές οδούς και είναι αποτελεσματική για το γενικευμένο άγχος, αλλά δεν παρέχει άμεση ανακούφιση, χρειάζονται επίσης τρεις έως τέσσερις εβδομάδες για να δράσει.

Πότε η ταχυκαρδία είναι επικίνδυνη;

Ως ψυχίατρος, οφείλω να τονίσω ότι δεν είναι κάθε ταχυκαρδία "ψυχολογική". Πρέπει να επισκεφθείτε άμεσα καρδιολόγο ή τα επείγοντα περιστατικά εάν η ταχυκαρδία συνοδεύεται από:

• Λιποθυμία: αυτό είναι το σοβαρότερο σύμπτωμα. Στην κρίση πανικού η πίεση συνήθως ανεβαίνει, οπότε η λιποθυμία είναι σπάνια. Αν χάσετε τις αισθήσεις σας, αυτό υποδηλώνει απότομη πτώση πίεσης ή σοβαρή αρρυθμία και απαιτεί άμεση καρδιολογική διερεύνηση.
• Νυχτερινή έναρξη: εάν ξυπνάτε απότομα από βαθύ ύπνο με την καρδιά να τρέχει (χωρίς να έχετε δει εφιάλτη), αυτό σπανίως είναι ψυχολογικό όπως μια κρίση πανικού. Συχνά υποκρύπτει κολπική μαρμαρυγή ή υπνική άπνοια.​
• Απότομη έναρξη και λήξη: η ταχυκαρδία που ξεκινά και σταματά εντελώς ξαφνικά (μέσα σε 1 δευτερόλεπτο), ανεξάρτητα από το αν είστε ήρεμοι ή αγχωμένοι, παραπέμπει σε υπερκοιλιακή ταχυκαρδία (SVT) και όχι σε άγχος.​
• Αρρυθμίες: αν νιώθετε την καρδιά να χτυπάει "άτακτα", "σαν τρελή" ή με παύσεις, πρέπει απαραιτήτως να αποκλειστεί η κολπική μαρμαρυγή μέσω ηλεκτροκαρδιογραφήματος (ΕΚΓ).
• Συμπτώματα εμφράγματος: εάν η ταχυκαρδία συνοδεύεται από έντονο αίσθημα βάρους, πίεσης ή σφιξίματος στο στήθος (σαν να σας πλακώνει βράχος) που διαρκεί πάνω από 5-10 λεπτά και αντανακλά στο αριστερό χέρι, τον λαιμό ή το σαγόνι, ή κρύο ιδρώτα.
• Παλμοί: πάνω από 120 παλμοί το λεπτό που επιμένουν για περισσότερο από 15-20 λεπτά, ακόμα και αν είστε ξαπλωμένοι και έχετε εφαρμόσει τεχνικές χαλάρωσης.

Μην ξεχνάτε την ψυχοθεραπεία

Σε όλες τις περιπτώσεις, ο συνδυασμός ηρεμιστικών με ψυχοθεραπεία προσφέρει τα καλύτερα αποτελέσματα.

Η ψυχοθεραπεία βοηθά τους ασθενείς να αναπτύξουν στρατηγικές αντιμετώπισης του άγχος, να αντιμετωπίσουν τα βαθύτερα αίτια του άγχους, τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις και τις αρνητικές σκέψεις, να αντιμετωπίσουν ψυχικά τραύματα και να μειώσουν την αναστάτωση που σχετίζεται με το άγχος.¹¹ Papola, D., et al. (2024). Psychotherapies for Generalized Anxiety Disorder in Adults. JAMA Psychiatry, 81(3), 250.

Πότε να ζητήσω βοήθεια από ψυχίατρο;

Στις παρακάτω περιπτώσεις, μια ολοκληρωμένη ψυχιατρική αξιολόγηση και θεραπευτικό πλάνο (αγωγή και ψυχοθεραπεία) μπορεί να σας βοηθήσει να ελέγξετε τα συμπτώματα και να ανακτήσετε τον έλεγχο της ζωής σας:

• Αν οι κρίσεις ταχυκαρδίας λόγω άγχους επαναλαμβάνονται συχνά και επηρεάζουν την καθημερινότητά σας.
• Αν αποφεύγετε δραστηριότητες (π.χ. οδήγηση, δουλειά, κοινωνικές συναναστροφές) από φόβο ότι θα σας “πιάσει” ταχυκαρδία.
• Αν έχετε ήδη πάρει ηρεμιστικά ή β-αποκλειστές χωρίς σαφές πλάνο και ανησυχείτε για εξάρτηση ή παρενέργειες.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Solanki, B., et al. (2023). Benzodiazepines Reduce Blood Pressure in Short Term: A Systematic Review and Meta-analysis. Current Hypertension Reports, 25(10), 335–341. [Benzodiazepines and Blood Pressure]
2. ↸2.Bueno, H., et al. (2025). 2025 ESC Clinical Consensus Statement on mental health and cardiovascular disease. European Heart Journal, 46(41), 4156-4225. [Mental Health & Heart Guidelines]
3. ↸3.Mo, C., et al. (2024). Benzodiazepine use and incident risk of sudden cardiac arrest in patients with cardiovascular diseases. Science Progress, 107(4). [Benzodiazepine risks]
4. ↸4.Raj, S. R., et al. (2009). Propranolol Decreases Tachycardia and Improves Symptoms in the Postural Tachycardia Syndrome. Circulation, 120(9), 725–734. [Propranolol and tachycardia]
5. ↸5.Steenen, S. A., et al. (2015). Propranolol for the treatment of anxiety disorders: Systematic review and meta-analysis. Journal of Psychopharmacology, 30(2), 128–139. [Propranolol for anxiety]
6. ↸6.Garakani, A., et al. (2020). Pharmacotherapy of Anxiety Disorders: Current and Emerging Treatment Options. Frontiers in Psychiatry, 11. [Pharmacotherapy for anxiety]
7. ↸7.Silberman, E., et al. (2020). Benzodiazepines: it’s time to return to the evidence. The British Journal of Psychiatry, 218(3), 125–127. [Benzodiazepines Safety]
8. ↸8.Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914–927. [SSRIs/SNRIs for GAD]
9. ↸9.National Institute for Health and Care Excellence. (2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (NICE Clinical Guideline CG113). [NICE Guidelines on Panic Disorder]
10. ↸10.Gray, B., et al. (2024). Management of generalized anxiety disorder and panic disorder in general health care settings: new WHO recommendations. World Psychiatry, 23(1), 160–161. Portico. [Management of GAD and PD]
11. ↸11.Papola, D., et al. (2024). Psychotherapies for Generalized Anxiety Disorder in Adults. JAMA Psychiatry, 81(3), 250. [Psychotherapies for GAD in adults]
12. ↸12.Stavrakis, S., et al. (2024). Noninvasive Vagus Nerve Stimulation in Postural Tachycardia Syndrome. JACC: Clinical Electrophysiology, 10(2), 346-355. [Vagal Stimulation]
13. ↸13.Chawla, N., et al. (2022). Drug treatment for panic disorder with or without agoraphobia: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 376, e066084. [Drug treatment for panic disorder]