Επιλόχειος κατάθλιψη στους άνδρες

Επιλόχειος κατάθλιψη στους άνδρες

Η επιλόχειος κατάθλιψη στους πατέρες (paternal postpartum depression) είναι μια κατάσταση ψυχικής υγείας που εμφανίζεται μετά τη γέννηση ενός παιδιού και επηρεάζει περίπου 8-10% των ανδρών παγκοσμίως. Χαρακτηρίζεται από έντονη θλίψη, άγχος, ευερεθιστότητα, απομόνωση και δυσκολία στη σύνδεση με το μωρό. Συχνά εμφανίζεται τους πρώτους 3-12 μήνες μετά τον τοκετό.⁵ Cameron, E. E., et al. (2016). Prevalence of paternal depression in pregnancy and the postpartum: An updated meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 206, 189-203.

Οι άνδρες μπορεί να υποφέρουν από επιλόχειο κατάθλιψη, και αυτή η κατάσταση ονομάζεται επιλόχειος κατάθλιψη του πατέρα. Μετά την γέννηση ενός παιδιού, δεν υποφέρουν μόνο οι μαμάδες από κατάθλιψη, αλλά και οι μπαμπάδες. Η επιλόχειος κατάθλιψη στους άνδρες είναι πραγματική.

Στην κλινική μου πράξη, συναντώ συχνά πατεράδες που νιώθουν απομονωμένοι με τα συμπτώματά τους, επειδή το κοινωνικό στίγμα τους εμποδίζει να ζητήσουν βοήθεια.

Η γέννηση ενός μωρού φέρνει πολλή χαρά και οι γονείς νιώθουν ευλογημένοι για το νέο μέλος της οικογένειας. Πολύ συχνά πιστεύουμε ότι μόνο οι μαμάδες εμφανίζουν επιλόχειο κατάθλιψη. Αλλά στην πραγματικότητα, και οι άνδρες μπορεί να υποφέρουν από επιλόχειο κατάθλιψη.

Πόσο συχνή είναι η επιλόχειος κατάθλιψη στους πατέρες;

Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι 1 στους 10 άνδρες βιώνουν επιλόχειο κατάθλιψη και άγχος.¹ Paulson, J. F., et al. (2010). Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: A meta-analysis. JAMA, 303(19), 1961–1969.

Στις μέρες μας υπάρχει ενημέρωση για την επιλόχειο κατάθλιψη στους άνδρες. Παλιότερα, οι άνθρωποι πίστευαν ότι μόνο οι γυναίκες υποφέρουν από κατάθλιψη μετά τη γέννηση.

Ποια είναι τα συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης στους άνδρες;

Οι άνδρες με επιλόχειο κατάθλιψη συνήθως εμφανίζουν τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Υπερβολική θλίψη
• Εκρήξεις θυμού
• Ευερεθιστότητα
• Απομάκρυνση από τους φίλους ή την οικογένεια
• Αίσθηση απελπισίας
• Χαμηλά επίπεδα ενέργειας
• Δυσκολία στον ύπνο
• Κόπωση
• Προβλήματα στη συγκέντρωση
• Έλλειψη κινήτρου
• Έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες
• Εργασιομανία
• Συναισθήματα κενού
• Κατανάλωση αλκοόλ
• Σωματικά συμπτώματα όπως ο πονοκέφαλος
• Παρεισφρέουσες σκέψεις ή σκέψεις αυτοτραυματισμού

Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, αυτό είναι επείγον: ζητήστε άμεσα βοήθεια (112/166) ή απευθυνθείτε στα ΤΕΠ του κοντινότερου νοσοκομείου.³ Curry, S. J., et al. (2019). Interventions to prevent perinatal depression: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA, 321(6), 580–587.

Ποιες είναι οι κύριες αιτίες της επιλόχειου κατάθλιψης στους άνδρες;

Δεν υπάρχει μόνο μία αιτία,  συνήθως εμπλέκονται πολλοί παράγοντες που, σε συνδυασμό, μπορεί να σχετίζονται με την εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

• Ορμονικές αλλαγές:Σε ορισμένες μελέτες έχουν παρατηρηθεί ορμονικές μεταβολές σε κάποιους μπαμπάδες στην περίοδο μετά τη γέννηση (χωρίς αυτό να ισχύει με τον ίδιο τρόπο για όλους). Οι ορμονικές μεταβολές ενδέχεται να σχετίζονται με αλλαγές στη διάθεση σε κάποιους ανθρώπους, αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη αιτίας και δεν εξηγούν όλες τις περιπτώσεις.
• Οικονομική πίεση: οι περισσότεροι άνδρες νιώθουν στρες για τα έξοδα που δημιουργεί η απόκτηση ενός παιδιού, όπως οι πάνες, η διατροφή, τα ιατρικά έξοδα.
• Συναισθήματα απομόνωσης: οι μαμάδες έχουν κυρίαρχο ρόλο στην φροντίδα ενός νεογέννητου. Έτσι, οι άνδρες νιώθουν αποκομμένοι όταν σκέφτονται ότι ο δεσμός με το μωρό δεν είναι ο ίδιος με αυτός που έχει με τη μαμά. Επιπλέον, οι μπαμπάδες νιώθουν στρες επειδή δεν μπορούν να συμμετέχουν σε όλες τις δραστηριότητες που κάνουν οι μαμάδες για τα μωρά. Έτσι, νιώθουν συναισθήματα απομόνωσης.
• Έλλειψη ύπνου: η διαταραχή ύπνου (π.χ. λόγω φροντίδας του μωρού) μπορεί να επιβαρύνει τη διάθεση και να εντείνει καταθλιπτικά συμπτώματα.
• Νεαρή ηλικία: οι άνδρες που γίνονται μπαμπάδες σε νεαρή ηλικία δεν μπορούν πάντα να διαχειριστούν εύκολα τη νέα πραγματικότητα μετά τη γέννηση ενός παιδιού.
• Θέματα ψυχικής υγείας: αν ένας άνδρας έχει ιστορικό κάποιου προβλήματος ψυχικής υγείας, όπως το άγχος, η κατάθλιψη, τότε είναι πιο ευάλωτος στην επιλόχειο κατάθλιψη.
• Έλλειψη υποστήριξης: αν οι άνδρες δεν έχουν υποστήριξη από την οικογένεια ή τους φίλους, τότε νιώθουν έντονο στρες.
• Θέματα στη σχέση: η ένταση, οι συγκρούσεις και η χαμηλή υποστήριξη μέσα στη σχέση μπορεί να σχετίζονται με μεγαλύτερη ψυχολογική επιβάρυνση στην περίοδο μετά τη γέννηση.

Η επιλόχειος κατάθλιψη στους άνδρες και στις γυναίκες

Τα συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης διαφέρουν για τους άνδρες και τις γυναίκες. Οι άνδρες μπορεί να εκφράζουν περισσότερο θυμό και ξεσπάσματα, ενώ οι γυναίκες συχνά αναφέρουν θλίψη, ενοχές, ντροπή και κλάμα χωρίς προφανή λόγο.

Γενικά, η επιλόχειος κατάθλιψη στις γυναίκες μπορεί να εμφανιστεί τις πρώτες εβδομάδες μετά τη γέννηση, ενώ στους άνδρες μπορεί να εμφανιστεί και αργότερα (έως και μέσα στον πρώτο χρόνο), ανάλογα με το άτομο.

Οι γυναίκες μιλούν πιο εύκολα και μοιράζονται τα συναισθήματα και τις σκέψεις τους. Σε ορισμένους άνδρες, η δυσκολία να μιλήσουν ανοιχτά μπορεί να συνδέεται με αυξημένο στρες ή άγχος.

Κάποια κοινά συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης στους άνδρες και στις γυναίκες περιλαμβάνουν:

• Αρνητικές αλλαγές στη διάθεση
• Έλλειψη ενδιαφέροντος
• Θέματα στον ύπνο
• Αλλαγές στην όρεξη
• Αυτοκτονικές σκέψεις

Αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας

Ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία πιστεύουμε ότι οι άνδρες δεν νιώθουν πόνο και δεν πρέπει να δείχνουν τα συναισθήματα τους. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να ζητάνε βοήθεια αλλά να τα βγάζουν πέρα μόνοι τους. Αλλά αυτή η λογική πρέπει να αλλάξει. Η συζήτηση για όσα νιώθετε και η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας συχνά διευκολύνουν τη βελτίωση και μειώνουν την απομόνωση. Το κοινωνικό στίγμα γύρω από την κατάθλιψη είναι αυτό που απομακρύνει πολλούς άνδρες από την θεραπεία.⁴ NICE Guideline: Antenatal and postnatal mental health: clinical management and service guidance (CG192).

Υποστήριξη και θεραπευτικές επιλογές (με επαγγελματική καθοδήγηση)

1. Φαρμακευτική αγωγή

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας/μία ψυχίατρος μπορεί να προτείνει αντικαταθλιπτική αγωγή ως μέρος εξατομικευμένου πλάνου θεραπείας, μετά από κλινική αξιολόγηση (ιδίως αν τα συμπτώματα είναι έντονα ή επιμένουν).² Howard, L. M., et al. (2014). Non-psychotic mental disorders in the perinatal period. The Lancet, 384(9956), 1775–1788.

2. Ψυχοθεραπεία

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει πολλούς άνδρες να κατανοήσουν τα συμπτώματα, να αναπτύξουν δεξιότητες αντιμετώπισης και να μειώσουν τη δυσφορία, στο πλαίσιο μιας εξατομικευμένης θεραπευτικής σχέσης.

Με τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας μπορούν να αναγνωρίσουν μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς που μπορεί να συντηρούν το στρες ή την απογοήτευση και να δουλέψουν πάνω σε πιο λειτουργικές επιλογές.
Εξαιτίας της επιλόχειου κατάθλιψης, οι άνδρες έχουν θέματα στην επικοινωνία και στη σύνδεση με τις συντρόφους τους. Η ψυχοθεραπεία μπορεί επίσης να υποστηρίξει τη βελτίωση της επικοινωνίας και των ορίων μέσα στη σχέση, ανάλογα με τις ανάγκες του ζευγαριού.

3. Αλλαγές στον τρόπο ζωής

Οι συνήθειες της καθημερινότητας (ύπνος, διατροφή, κίνηση, κοινωνική υποστήριξη) μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική ευεξία, χωρίς να αντικαθιστούν την αξιολόγηση/θεραπεία όταν υπάρχει κατάθλιψη. Για αυτό καλό είναι να κάνετε τα εξής:

• Να ακολουθείτε μια ισορροπημένη διατροφή
• Να κοιμάστε όσο καλύτερα γίνεται
• Να κάνετε ήπια άσκηση/κίνηση, εφόσον είναι εφικτό

Η ισορροπημένη φροντίδα του εαυτού (όσο είναι εφικτό με ένα νεογέννητο) μπορεί να υποστηρίξει τη διάθεση και την ανθεκτικότητα, αλλά δεν εγγυάται πρόληψη ούτε αντικαθιστά τη θεραπεία.

Αντιμετώπιση στίγματος

Είναι ανάγκη να θυμάστε ότι δεν είναι ανάγκη να ντρέπεστε για την επιλόχειο κατάθλιψη. Η μείωση του στίγματος και η αναζήτηση υποστήριξης είναι ένα σημαντικό βήμα προς τη βελτίωση. Συζητήστε με τη σύντροφο σας ή έναν/μία ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή ή ψυχίατρο αν νιώθετε ότι δεν μπορείτε να διαχειριστείτε την κατάσταση.

Διαχείριση άγχους

Ορισμένες τεχνικές (π.χ. αναπνοές, χαλάρωση, διαλογισμός ή ήπια γιόγκα) μπορεί να βοηθήσουν συμπληρωματικά στη μείωση του στρες σε κάποιους ανθρώπους, χωρίς να αντικαθιστούν την επαγγελματική θεραπεία όταν υπάρχει κατάθλιψη. Επίσης, δεν είναι ανάγκη να αφήνετε τα συναισθήματα να συσσωρεύονται,  μιλήστε με τη σύντροφό σας ή με κάποιον άνθρωπο εμπιστοσύνης.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Paulson, J. F., et al. (2010). Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: A meta-analysis. JAMA, 303(19), 1961–1969. [link]
2. ↸2.Howard, L. M., et al. (2014). Non-psychotic mental disorders in the perinatal period. The Lancet, 384(9956), 1775–1788. [link]
3. ↸3.Curry, S. J., et al. (2019). Interventions to prevent perinatal depression: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA, 321(6), 580–587. [link]
4. ↸4.NICE Guideline: Antenatal and postnatal mental health: clinical management and service guidance (CG192). [link]
5. ↸5.Cameron, E. E., et al. (2016). Prevalence of paternal depression in pregnancy and the postpartum: An updated meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 206, 189-203. [link]