Εθισμός στον ηλεκτρονικό τζόγο, κρυπτονομίσματα

Ηλεκτρονικός Τζόγος - Κρυπτονομίσματα

Η εξάπλωση της χρήσης του ίντερνετ και τα κινητά έχουν αλλάξει τα πάντα τα τελευταία χρόνια. Και τελευταία εκτός από τον ηλεκτρονικό τζόγο, έχουν προστεθεί και τα κρυπτονομίσματα, ως ένας τρόπος για να βγάλει κανείς εύκολα χρήματα.

Μέσα από την κλινική μου πρακτική στη διαχείριση των συμπεριφορικών εξαρτήσεων, διαπιστώνω καθημερινά πώς η ψηφιακή εποχή έχει αλλάξει το πρόσωπο του τζόγου. Η απρόσκοπτη πρόσβαση από το κινητό και η άμεση ενίσχυση που προσφέρουν οι πλατφόρμες, συχνά εγκλωβίζουν ανθρώπους πριν καν συνειδητοποιήσουν τον κίνδυνο. Σκοπός της παρακάτω ανάλυσης είναι να αποκωδικοποιήσουμε αυτά τα νέα δεδομένα, προσφέροντας επιστημονικά τεκμηριωμένη καθοδήγηση για την έγκαιρη αναγνώριση του προβλήματος.

Η χρήση τέτοιων πλατφορμών συχνά αποτελεί διέξοδο από τα συναισθήματα του άγχους, με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι να είναι ευάλωτοι την εκμετάλλευση.

Τι είναι ο εθισμός;

Ο εθισμός στον ηλεκτρονικό τζόγο είναι η αδυναμία ελέγχου της παρόρμησης για στοιχηματισμό στο διαδίκτυο, προκαλώντας σοβαρές συνέπειες. Χαρακτηρίζεται από συνεχή ενασχόληση και αποτυχημένες προσπάθειες διακοπής. Δεδομένα δείχνουν ότι περίπου το 15,8% των ενηλίκων που χρησιμοποιούν διαδικτυακά καζίνο εμφανίζουν προβληματικό τζόγο.

Ο εθισμός σημαίνει ότι κάποιος είναι εξαρτημένος από κάτι. Ο καθένας που έχει κάποιον εθισμό ή έχει προσπαθήσει να βοηθήσει κάποιον με εθισμό, μπορεί να βεβαιώσει την ισχυρή δύναμη που ασκεί. Η βλάβη στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή είναι τεράστια και η διακοπή είναι μια πρόκληση.

Αυτό ισχύει και για τον ηλεκτρονικό τζόγο. Η διάγνωση του εθισμού γίνεται με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν και για τον "παραδοσιακό τζόγο". Η διαθεσιμότητα όλο το 24ωρο μπορεί να κάνει τα online παιχνίδια πιο εθιστικά και να δυσχεράνει τη διακοπή τους. Τα online καζίνα είναι προσβάσιμα σε όλους. Όμως έτσι δημιουργείται μια νέα γενιά τζογαδόρων που αποτελείται από έφηβους και νέους ενήλικες, κυρίως άνδρες.

Ορισμός του εθισμού στον τζόγο

Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια DSM-5 ¹ Bowden-Jones, H., et al. (2022). Gambling disorder in the UK: key research priorities and the urgent need for independent research funding. The Lancet Psychiatry, 9(4), 321-323. ένα άτομο για να διαγνωστεί με εθισμό στο τζόγο πρέπει να πληρούνται τουλάχιστον 4 από τα παρακάτω κριτήρια:

1. Η συνεχής απασχόληση με τον τζόγο (ο σχεδιασμός της επόμενης συμμετοχής σε τυχερά παιχνίδια, η εύρεση χρημάτων για να παίξετε).
2. Η ανάγκη να δαπανάτε περισσότερα χρήματα ώστε να φτάσετε στα επιθυμητά επίπεδα ενθουσιασμού.
3. Πολλαπλές αποτυχημένες προσπάθειες για να μειώσετε ή να σταματήσετε τον τζόγο.
4. Ευερεθιστότητα και ανησυχία όταν προσπαθείτε να μειώσετε ή να σταματήσετε το τζόγο.
5. Ο τζόγος είναι ένας τρόπος για να αποφεύγετε τα προβλήματα ή να βελτιώνετε προσωρινά τη διάθεσή σας.
6. Επιστρέφετε στον τζόγο μετά από την απώλεια μεγάλων χρηματικών ποσών για να κερδίσετε πίσω ότι χάσατε.
7. Λέτε ψέματα στην οικογένεια, στους φίλους, στους συνεργάτες σας και σε άλλους ότι προσπαθείτε να σταματήσετε τον τζόγο.
8. Αντιμετωπίζετε δυσκολίες στις σχέσεις σας, στη δουλειά ή στις σπουδές σας.
9. Βασίζεστε στους άλλους για χρήματα ώστε να βγείτε από την δύσκολη οικονομική κατάσταση στην οποία σας έχει οδηγήσει ο τζόγος.

Ηλεκτρονικός τζόγος και στοιχηματικές εταιρείες

Το στρες για τα οικονομικά είναι ιδιαίτερα αυξημένο στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια (μνημόνια, ενεργειακή κρίση, κα). Οι άνθρωποι που παίζουν τυχερά παιχνίδια ελπίζουν ότι μπορούν να βγάλουν γρήγορα και πολλά χρήματα από τον ηλεκτρονικό τζόγο, είτε πρόκειται για τυχερά παιχνίδια είτε για στοιχήματα σε σπορ και αγώνες. Αλλά θα πρέπει να θυμούνται τα όριά τους, δηλαδή τις οικονομικές τους υποχρεώσεις και να μην ξοδεύουν τα χρήματα τους στον τζόγο.

Οι online στοιχηματικές εταιρίες έχουν κατακλύσει το ελληνικό διαδίκτυο και αποτελούν μια πραγματική μάστιγα. Στα περισσότερα online καζίνα και στοιχηματικές μπορείτε να αδειάσετε τον τραπεζικό σας λογαριασμό σε δευτερόλεπτα αλλά είναι δύσκολο και να κερδίσετε αλλά και να αποσύρετε χρήματα. Αν και ο πειρασμός είναι μεγάλος, καθώς όλα εξαρτώνται από το πάτημα ενός κουμπιού καλό είναι να κατανοήσετε τον εθισμό σας και να ζητήσετε βοήθεια. Και είναι γνωστό ότι είναι πολύ πιο εύκολο να καταθέσετε χρήματα από το να σηκώσετε χρήματα και κέρδη.

Αν τυχόν γίνει κάποιο λάθος ή νομίζετε ότι έχετε εξαπατηθεί, είναι αδύνατο να βγάλετε άκρη, καθώς όλες οι στοιχηματικές εταιρείες έχουν νομική έδρα στο εξωτερικό. Πρέπει να είστε πολύ προσεκτοί και να έχετε απόλυτο όριο στα χρήματα και στο χρόνο που ξοδεύετε πριν ξεκινήσετε να παίζετε.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την επιδημιολογία και τις επιπτώσεις του προβληματικού τζόγου, μπορείτε να ανατρέξετε στην αναφορά του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO).⁴ The epidemiology and impact of gambling disorder and other gambling-related harms (WHO).

Υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά στον ηλεκτρονικό τζόγο που τον καθιστούν πολύ πιο επικίνδυνο από ότι τα πραγματικά καζίνο:

• Ο ηλεκτρονικός τζόγος είναι προσβάσιμος κάθε μέρα, όλο το 24ωρο στον καθένα που έχει σύνδεση στο διαδίκτυο. Χρειάζεται περισσότερη προσπάθεια να πάει κάποιος στο καζίνο, πολλά από τα οποία δεν λειτουργούν όλη την ημέρα.
• Αν ένας τζογαδόρος περνά αρκετές μέρες στο καζίνο τότε η απουσία του από το σπίτι/δουλειά είναι αισθητή. Όμως ο ηλεκτρονικός τζόγος μέσω του υπολογιστή ή του κινητού μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή στη δουλειά, στο σπίτι ή οπουδήποτε αλλού υπάρχει σύνδεση στο διαδίκτυο και δεν χρειάζεται κάποιος να λείπει ή να αποκαλύψει τι κάνει.
• Ο ηλεκτρονικός τζόγος από το σπίτι είναι πιο εύκολος, ανώνυμος και γίνεται πιο άνετα. Είναι εύκολη η πρόσβαση στον τραπεζικό λογαριασμό online από την προσπάθεια που χρειάζεται κάποιος να πάει και να βγάλει χρήματα από την τράπεζα.
• Στον ηλεκτρονικό τζόγο είναι εύκολο κάποιος να ξεχάσει ότι το ηλεκτρονικό χρήμα είναι πραγματικό χρήμα. Οι τζογαδόροι μπορεί να χρησιμοποιούν πιστωτική κάρτα για να έχουν χρήματα την οποία δεν είναι απαραίτητο να αποπληρώσουν και στην οποία θα έχουν πρόσβαση όταν όλοι οι τραπεζικοί λογαριασμοί θα έχουν αδειάσει.
• Τα πιο πολλά online καζίνα είναι καταχωρημένα στο εξωτερικό, όπου ο ηλεκτρονικός τζόγος είναι νόμιμος. Είναι όμως δύσκολο να ξέρει κάποιος ποιος τα διαχειρίζεται ή αν είναι νόμιμα και σχεδόν αδύνατο κανείς να βγάλει άκρη σε νομικό επίπεδο αν θεωρεί ότι αδικήθηκε ή εξαπατήθηκε.
• Είναι πιο εύκολο για τα παραδοσιακά καζίνο να απαγορεύσουν την είσοδο σε ανηλίκους. Στον ηλεκτρονικό τζόγο τα online καζίνα έχουν κάποιους κανόνες, αλλά υπάρχει δυνατότητα κάποιος να τους παραβλέψει. Το μοναδικό όριο είναι ο αυτοέλεγχος του ατόμου. Οι άνθρωποι που είναι επιρρεπείς σε εθιστικές συμπεριφορές, πολλές φορές ο εθισμός τους ξεπερνά την θέληση.
• Για την διαχείριση του προβληματικού τζόγου, μπορεί να βοηθήσει η δημιουργία μιας στρατηγικής αποφυγής του παιχνιδιού. Με τον ηλεκτρονικό τζόγο ο πειρασμός είναι πολύ μεγαλύτερος.

Σημάδια εθισμού στον τζόγο

Για να καταλάβετε αν εσείς ή κάποιος αγαπημένος σας έχει θέμα με τον ηλεκτρονικό τζόγο υπάρχουν κάποια σημάδια που περιλαμβάνουν τα εξής:

• Ο χρόνος που ξοδεύετε στον ηλεκτρονικό τζόγο είναι δυσανάλογος με τις υπόλοιπες δραστηριότητες σας.
• Αλλάζετε το πρόγραμμα σας για να έχετε περισσότερο χρόνο για να παίξετε. Η συχνότητα και το μέγεθος των στοιχημάτων αυξάνεται.
• Τονίζετε τις νίκες σας και ελαχιστοποιείτε τις απώλειές σας. Δαπανάτε τεράστια χρηματικά ποσά.
• Καταφεύγετε στον ηλεκτρονικό τζόγο όταν αντιμετωπίζετε μια κρίση ή μια ψυχοπιεστική κατάσταση.
• Βιώνετε εναλλαγές στη διάθεση, νιώθετε υπερβολικά χαρούμενοι όταν κερδίζετε και υπερβολικά θλιμμένοι όταν χάνετε.
• Κρύβετε χρήματα, και σηκώνετε μεγάλα χρηματικά ποσά από τους οικογενειακούς σας λογαριασμούς, παίρνετε δάνεια μυστικά και κάνετε κρυφές συμφωνίες. Ένας τζογαδόρος λέει ψέματα και προσπαθεί να μειώσει τη σημασία αυτών των κινήσεων.

Κρυπτονομίσματα

Τα κρυπτονομίσματα είναι πιο κοντά στο χρηματιστήριο, ωστόσο λόγω της μεγάλης ευμεταβλητότητάς τους τα αναφέρουμε εδώ, γιατί μετατρέπονται σε μια μορφή τζόγου και εξάρτησης. Εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς γνώσεις οικονομικών έγιναν ξαφνικά χρηματιστές, ψάχνοντας ένα εύκολο τρόπο να βγάλουν λεφτά γρήγορα και έτσι επενδύουν χρήματα στα κρυπτονομίσματα (bitcoin, ethereum, cardano, dogecoin, κα) πολλές φορές παραμελώντας τις υπόλοιπες επαγγελματικές υποχρεώσεις ή δυνατότητές τους. Όμως εκτός από τις πιθανές ευκαιρίες με τα κρυπτονομίσματα, υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι και προβλήματα:

• Η μεγάλη ευμεταβλητότητα οδηγεί σε μια ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης των τιμών μέσα από το διαδίκτυο μέρα και νύχτα, καθώς τρέχουν όλο το 24ωρο και σε όλο τον κόσμο. Ιδίως όσον αφορά την Ελλάδα και τις μεγάλες αγορές (όπως Αμερική) υπάρχουν αρκετές ώρες διαφορά και είναι κανείς αναγκασμένος να παρακολουθεί τις εξελίξεις μεταμεσονύχτιες ώρες Ελλάδος (επηρεάζοντας τον ύπνο).
• Φαινόμενα σε όλο τον κόσμο (πχ νέα από την Κίνα) μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές και να προκαλέσουν διακυμάνσεις και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλη ανησυχία και άγχος όλο το 24ωρο, πολύ μεγαλύτερη από αυτή που μπορούν να προκαλέσουν τα χρηματιστήρια και οι μετοχές ή άλλου είδους επενδύσεις.

Στις ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες, βλέπω συχνά άτομα που ξεκίνησαν την ενασχόληση με τα κρυπτονομίσματα καθαρά επενδυτικά, να αναπτύσσουν σταδιακά ψυχαναγκαστικά μοτίβα ελέγχου των τιμών, εμφανίζοντας ακριβώς τα ίδια συμπτώματα στέρησης και ανοχής με τους ανθρώπους που εθίζονται στα παραδοσιακά τυχερά παιχνίδια.

Σε γενικές γραμμές, τα κρυπτονομίσματα είναι ένας μεγάλος πολλαπλασιαστής άγχους, εκτός και αν κανείς τα προσεγγίσει σαν μία μακροπρόθεσμη επένδυση χωρίς να ελέγχει καθημερινά τις διακυμάνσεις, με όλο το ρίσκο που μπορεί αυτό να περιλαμβάνει.³ Johnson, B., et al. (2023). Cryptocurrency trading and its associations with gambling and mental health: A scoping review. Addictive Behaviors. Διαφορετικά τα κρυπτονομίσματα μετατρέπονται σε μια μορφή ηλεκτρονικού τζόγου, το αποτέλεσμα του οποίου εξαρτάται καθαρά από την τύχη (και όχι την ευφυία ή τις γνώσεις).

Επιλογές υποστήριξης και βοήθειας

Σε αυτή την δύσκολη περίοδο που είναι γεμάτη αβεβαιότητα και στρες, με τις τεράστιες αλλαγές στα οικονομικά και στις δουλειές εμφανίζονται συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους ακόμη και αυτοκτονικές σκέψεις που μπορεί να οδηγήσουν κάποιον στον τζόγο, ειδικά τους ανθρώπους που αναρρώνουν από τον εθισμό στο τζόγο. Η συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης και η ψυχοθεραπεία αποτελούν συχνά σημαντικά εργαλεία για τη βελτίωση της κατάστασης.

Η έλλειψη άλλων δραστηριοτήτων, όπως το γυμναστήριο, τα αθλήματα ή ο κινηματογράφος ή οτιδήποτε εκτός σπιτιού δεν αποτελούν πλέον επιλογή. Η άσκηση έχει πολλά σωματικά και ψυχικά οφέλη καθώς βελτιώνει τη διάθεση.

Όπως οι άνθρωποι που υποφέρουν από εθισμούς στο αλκοόλ ή σε ουσίες, οι τζογαδόροι έχουν υψηλό κίνδυνο για σοβαρά κοινωνικά, επαγγελματικά, οικονομικά, συναισθηματικά, νομικά και σωματικά προβλήματα. Ο εθισμός στα τυχερά παιχνίδια συνδέεται με ένα εύρος ψυχολογικών προβλημάτων όπως η κατάθλιψη, οι κρίσεις πανικού, οι κρίσεις άγχους, οι διαταραχές προσωπικότητας. Επίσης οδηγεί σε κακή σωματική υγεία, εξάρτηση από το αλκοόλ, τις εξαρτησιογόνες ουσίες και την νικοτίνη και σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει στην αυτοκτονία.

Οι άνθρωποι που είναι εθισμένοι στον τζόγο δεν πληγώνουν μόνο τον εαυτό τους με τη συμπεριφορά τους. Τα μέλη της οικογένειάς τους αντιμετωπίζουν προβλήματα που σχετίζονται με το στρες όπως οι πονοκέφαλοι, η υπέρταση, το άγχος, η κατάθλιψη. Σταδιακά χάνουν την εμπιστοσύνη τους, μπορεί να είναι θύματα ενδοοικογενειακής βίας, έχουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα και η οικογένειά τους διαλύεται. Τα παιδιά των οποίων οι γονείς είναι τζογαδόροι έχουν 10 φορές περισσότερες πιθανότητες να έχουν προβλήματα με το τζόγο από τα παιδιά που οι γονείς τους δεν ασχολούνται με τα τυχερά παιχνίδια.

Ο εθισμός είναι μια χρόνια νόσος που χρειάζεται χρόνο, υπομονή και θέληση για να τον αντιμετωπίσετε. Η άρνηση κρατά τον εθισμό ζωντανό, για αυτό το πρώτο σημαντικό βήμα είναι να αποδεχτείτε ότι υπάρχει πρόβλημα και να ζητήσετε βοήθεια.

Οι άνθρωποι καταφεύγουν στον τζόγο για πολλούς λόγους, για αυτό κάθε άτομο χρειάζεται εξατομικευμένο πλάνο για να διαχειριστεί τα κίνητρά του. Ένα εξατομικευμένο πλάνο υποστήριξης μπορεί να περιλαμβάνει συνδυασμό ατομικής ή οικογενειακής ψυχοθεραπείας και συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των σκέψεων και συναισθημάτων πίσω από τη συμπεριφορά και στην εκμάθηση στρατηγικών διαχείρισης.² Grant, J. E., et al. (2023). Gambling Disorder.Tasman’s Psychiatry. Σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτήσουν εντατικότερη παρακολούθηση.

Η οικογένεια, οι φίλοι και οι συνεργάτες επηρεάζονται συχνά και ενδέχεται να ωφεληθούν από ενημέρωση, συμβουλευτική ή κατάλληλη ψυχοθεραπευτική υποστήριξη. Η οικογενειακή ψυχοθεραπεία, η συμβουλευτική και η ψυχοεκπαίδευση μπορούν να βοηθήσουν τα μέλη της οικογένειας να διαχειριστούν τον θυμό και να θέσουν ασφαλή όρια προστασίας. Η υποτροπή είναι κάτι πολύ σύνηθες για κάθε άνθρωπο που βρίσκεται στην ανάρρωση, αλλά το πρόβλημα με τον ηλεκτρονικό τζόγο είναι ότι συνοδεύεται από την χρήση υπολογιστή, κινητού και ίντερνετ.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Bowden-Jones, H., et al. (2022). Gambling disorder in the UK: key research priorities and the urgent need for independent research funding. The Lancet Psychiatry, 9(4), 321-323. [link]
2. ↸2.Grant, J. E., et al. (2023). Gambling Disorder.Tasman’s Psychiatry. [link]
3. ↸3.Johnson, B., et al. (2023). Cryptocurrency trading and its associations with gambling and mental health: A scoping review. Addictive Behaviors. [link]
4. ↸4.The epidemiology and impact of gambling disorder and other gambling-related harms (WHO). [link]