Μνησικακία

Μνησικακία

Όλοι μας έχουμε βιώσει στιγμές που έχουμε πληγωθεί από ανθρώπους που αγαπούσαμε και εμπιστευόμασταν. Είναι σχεδόν αδύνατο να ζήσουμε τη ζωή χωρίς να μας απογοητεύσουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, αλλά το πώς διαχειριζόμαστε αυτόν τον πόνο είναι αυτό που έχει πραγματικά σημασία. Η πρώτη αντίδραση είναι να αποφασίσουμε ότι δεν πρόκειται ποτέ να συγχωρήσουμε το άτομο που μας προκάλεσε τον πόνο, πράγμα που σημαίνει ότι θα κουβαλάμε μνησικακία μέσα μας για το υπόλοιπο της ζωής μας. Το θέμα με τις κακίες είναι ότι τείνουν να είναι ένα βαρύ φορτίο.

Γενικά, όταν κάποιος έχει κακία εναντίον σου, εκφράζει θυμό, ενοχές, περιφρόνηση και άλλες μορφές επιθετικότητας. Συχνά, οι κακίες εκφράζονται σιωπηλά (παθητικά-επιθετική συμπεριφορά). Στην κλινική μου πρακτική, παρατηρώ συχνά πως οι ασθενείς που εγκλωβίζονται σε αυτή την παθητικά-επιθετική συμπεριφορά βιώνουν μακροπρόθεσμα εντονότερα σωματικά συμπτώματα άγχους. Μερικοί άνθρωποι, ωστόσο, καταφέρνουν απλώς να συνεχίσουν τη ζωή τους και να αφήσουν πίσω τους ανθρώπους που έχουν την τάση να τους κρατούν κακία.

Η μνησικακία είναι ουσιαστικά μια συναισθηματική διαδικασία που κολλάει και δεν μπορεί να προχωρήσει. Ως αποτέλεσμα, οι άνθρωποι που κρατούν κακίες βρίσκονται συχνά σε κατάσταση ψυχικής και συναισθηματικής δυσφορίας. Τόση ενέργεια επικεντρώνεται σε αρνητικά συναισθήματα που κατακλύζουν ολόκληρη τη σχέση. Αυτό που συμβαίνει γενικά είναι ότι οι κακίες επικεντρώνονται τόσο έντονα στην αρνητικότητα που οι άνθρωποι αδυνατούν να αφήσουν την κατάσταση πίσω τους. Αυτό προκαλεί έναν φαύλο κύκλο: η αρνητικότητα προκαλεί περισσότερο θυμό και ο περισσότερος θυμός προκαλεί περισσότερη αρνητικότητα.

Έτσι, ελπίζοντας να δώσει ένα μάθημα στο άτομο ή τους ανθρώπους, αυτός που κρατάει κακία δημιουργεί στην πραγματικότητα το δικό του περιβάλλον άγχους και αρνητικότητας για να κατοικεί, ενώ οι άλλοι γενικά στοχεύουν να προχωρήσουν στη ζωή τους.

Αν αυτή τη στιγμή κρατάτε μια μακροχρόνια κακία εναντίον κάποιου, αφιερώστε λίγο χρόνο για να σκεφτείτε την κατάσταση που την προκάλεσε. Θυμάστε καθαρά όλες τις λεπτομέρειες ή μήπως αρχίζουν να γίνονται λίγο ασαφείς; Σχεδόν στοιχηματίζω ότι μερικοί από εσάς θα δυσκολευτείτε ακόμη και να θυμηθείτε γιατί είστε ακόμα τόσο θυμωμένοι με το εν λόγω άτομο. Μήπως ξοδεύετε περισσότερο χρόνο αποκλείοντας αυτό το άτομο από ό,τι θα χρειαζόταν για να το συγχωρήσετε απλώς και να προχωρήσετε στη ζωή σας; Να θυμάστε ότι το να το συγχωρείτε και να προχωράτε μπροστά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να συνεχίσετε οποιαδήποτε επικοινωνία μαζί του.

Αυτό που ίσως δεν καταλαβαίνετε είναι ότι το να κρατάτε κακία για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στις άλλες σχέσεις σας. Όσο περισσότερο αφήνετε το μίσος και την αρνητικότητα να υποβόσκουν μέσα σας, τόσο πιο πιθανό είναι να επεκταθούν και σε άλλες πτυχές της ζωής σας. Μπορεί να διαπιστώσετε ότι αρχίζετε να κρίνετε τον χαρακτήρα των άλλων ανθρώπων με βάση μια μόνο πράξη που θυμίζει τι συνέβη στο παρελθόν. Μπορεί να αρχίσετε να σαμποτάρετε τις καλές σχέσεις σε μια προσπάθεια να αποφύγετε την επανάληψη του πόνου που νιώσατε την τελευταία φορά που καήκατε. Αυτός δεν είναι ένας υγιής τρόπος για να ζήσετε τη ζωή σας.

Δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωρίσετε αυτή τη συμπεριφορά στον εαυτό σας και η αυτογνωσία συνήθως έρχεται μόνο όταν σας την επισημαίνει ένας φίλος που έχετε πληγώσει με τις πράξεις σας. Συχνά, η συγχώρεση από κάποιον που έχετε πληγώσει χρησιμεύει ως η αφορμή που χρειάζεται για να απαλλαγείτε από την αρνητικότητα στη ζωή σας και να προχωρήσετε σε έναν πιο ευτυχισμένο τρόπο ζωής.

Η αλήθεια είναι ότι είναι πιο εύκολο να κρατάς κακία παρά να συγχωρείς, αλλά η επιπλέον προσπάθεια μπορεί να συμβάλει θετικά στη γενικότερη ψυχολογική και σωματική σας ευεξία.² Toussaint, L. L., et al. (2016). Forgiveness, Stress, and Health: a 5-Week Dynamic Parallel Process Study. Annals of Behavioral Medicine, 50(5), 727-735. Αν δυσκολεύεστε να αφήσετε πίσω σας μια κακία, μπορείτε να λάβετε βοήθεια μιλώντας με έναν ψυχοθεραπευτή. Μπορεί να σας βοηθήσει να δείτε πως οι πράξεις σας έχουν αρνητική επίδραση στους άλλους τομείς της ζωής σας. Μπορεί να σας διδάξει πως να συγχωρείτε χωρίς να εγκαταλείπετε τις αξίες σας.

Ενώ δεν υπάρχει κάποιος κανόνας που να υπαγορεύει αν το να κρατάς το θυμό σου για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι σωστό ή λάθος, μπορεί να είναι ανθυγιεινό να το κάνεις. Η φράση «Κουβαλάς κακία» ισχύει, επειδή η κακία είναι ένα βάρος που κουβαλάς. Όταν κρατάς θυμό, χρησιμοποιείς την ενέργειά σου για να κρατήσεις κάτι που δεν είναι καλό για σένα. Παρατείνεις τον πόνο που νιώθεις από την κατάσταση και προσθέτεις περισσότερο άγχος στη ζωή σου. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν το άτομο που σας έχει πληγώσει έχει ζητήσει συγγνώμη για το λάθος του και έχει κάνει ό,τι χρειάζεται για να το επανορθώσει.

«Μόλις το άλλο άτομο ζητήσει συγγνώμη, έχει κάνει το καθήκον του, έχει απελευθερώσει το βάρος του», λέει ο Steve Adams. «Ο καλύτερος τρόπος για να προχωρήσεις μπροστά είναι να βρεις τη δύναμη να συγχωρήσεις».

Χρειάζεται τεράστια δύναμη να αφήνεις στην άκρη την εκδίκηση και να προσφέρεις συγχώρεση. Πέρα από το να δείχνεις δύναμη, η συγχώρεση συμβάλλει στην ευεξία.³ Long, K. N. G., et al. (2020). Forgiveness of others and subsequent health and well-being in mid-life: A longitudinal study on female nurses. BMC Psychology, 8(1), 104. Ωστόσο, η συγχώρεση δεν είναι πάντα τόσο εύκολη όσο ακούγεται.

Γιατί είναι δύσκολη η συγχώρεση;

Ενώ η συγχώρεση είναι ο καλύτερος τρόπος για να διαχειριστείτε τον θυμό σας,⁴ Understanding Forgiveness (American Psychological Association). δεν έρχεται φυσικά. Όταν κάποιος σας βλάπτει ή σας προσβάλλει, αυτό μπορεί να τροφοδοτήσει την επιθυμία σας για εκδίκηση. Μπορεί να νιώθετε ότι είναι δίκαιο να του ανταποδώσετε, ώστε να καταλάβει πώς νιώθετε. Είναι δύσκολο να εγκαταλείψετε την εκδίκηση, επειδή μοιάζει σαν να χάνετε. Ωστόσο, η εκδίκηση οδηγεί μόνο σε περισσότερο πόνο και πιθανότατα δεν θα λύσει τα άσχημα συναισθήματά σας.

Ο Steve Adams λέει: «Η εκδίκηση είναι εξαιρετικά αντικοινωνική και αντιπαραγωγική». Μπορεί να σας φαίνεται ωραία για ένα δευτερόλεπτο, αλλά οδηγεί σε κατεστραμμένες σχέσεις και πληγωμένα συναισθήματα.

Πώς μπορείτε να συγχωρήσετε τους άλλους;

Η ενσυνειδητότητα είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσετε να συγχωρήσετε τους άλλους. Μπορείτε να ακολουθήσετε τα εξής βήματα:

• Θυμηθείτε πότε σας έχουν συγχωρέσει. Έχετε κάνει ποτέ κάτι κακό σε κάποιον άλλον, και παρόλα αυτά σας έχει συγχωρέσει; Σκεφτείτε αυτές τις στιγμές και σκεφτείτε πώς αυτές οι σχέσεις παρέμειναν δυνατές ακόμα και μετά την προσβολή. Η αδικία σε ένα άτομο δεν χρειάζεται να σηματοδοτήσει το τέλος της σχέσης. Αντιμετωπίστε τη συγχώρεση σαν μια ευλογία ή ένα δώρο , ο παραλήπτης νιώθει καλά που την λαμβάνει και ο δότης νιώθει χαρούμενος που την έδωσε.
• Μέτρησε το βάρος του θυμού σας. Μήπως ο θυμός σας αποδεικνύεται βάρος; Συχνά, υπάρχουν ήδη πολλά συναισθήματα που προέκυψαν ως αποτέλεσμα της προσβολής, η δυσαρέσκεια μόνο προσθέτει σε αυτό το βάρος. Αν ο θυμός σας, σας βαραίνει, προσπαθήστε να τον αφήσετε να φύγει.
• Μην μένετε κολλημένοι στο παρελθόν. Η προσβολή συνέβη πριν από πολύ καιρό; Αν ακόμη κρατάτε κακία, τότε μπορεί να ζείτε στο παρελθόν. Ακόμη και αν δεν επηρεάζει την καθημερινότητα σας, η σκέψη αυτής της συνθήκης μπορεί να σας γυρίζει πίσω. Καλό είναι να μένετε συγκεντρωμένοι στο παρόν.
• Τηρήστε τα όρια σας. Έκανε ένα άτομο κάτι πραγματικά επιζήμιο για εσάς; Σε ακραίες καταστάσεις, όπως αυτή ενός απόντος γονέα, ίσως είναι καλύτερο να μην αφήσετε τη σχέση να προχωρήσει. Σε αυτήν την περίπτωση, μπορείτε ακόμα να συγχωρήσετε θέτοντας σαφή όρια για τη σχέση. Δεν χρειάζεται να ξαναρχίσετε μια σχέση με το άτομο για να είναι έγκυρη η συγχώρεσή σας.

Εμπόδια στη συγχώρεση

Εμπόδιο 1: Μη ετοιμότητα

Το πρώτο εμπόδιο είναι η «μη ετοιμότητα», η οποία είναι μια εσωτερική κατάσταση άλυτης συναισθηματικής αναταραχής που μπορεί να καθυστερήσει ή να εκτροχιάσει τη συγχώρεση. Οι άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται κολλημένοι σε έναν κύκλο, και να μην μπορούν να αλλάξουν την οπτική τους, να βρουν το νόημα, τον σκοπό, τα μαθήματα και τις δυνατότητες αλλαγής από τα γεγονότα.

Οι αγχώδεις άνθρωποι και όσοι μηρυκάζουν τις σκέψεις τους μπορεί να μην είναι έτοιμοι για συγχώρεση. Οι άνθρωποι δείχνουν μεγαλύτερη απροθυμία να προχωρήσουν προς τη συγχώρεση, ειδικά όταν φοβούνται ότι η προσβολή θα επαναληφθεί.

Αυτό το εμπόδιο μπορεί να ξεπεραστεί με τον καιρό, κατά τη γνωστή φράση "ο χρόνος βοηθά στην επούλωση των συναισθηματικών τραυμάτων". Ο χρόνος βοηθά τους ανθρώπους να δουν από απόσταση μια κατάσταση πέρα από τον θυμό και τον πόνο.

Εμπόδιο 2: Αυτοπροστασία

Το δεύτερο εμπόδιο στη συγχώρεση είναι η «αυτοπροστασία», ένας φόβος, πολύ συχνά δικαιολογημένος, ότι η συγχώρεση θα γυρίσει μπούμερανγκ και θα αφήσει το άτομο που προσφέρει συγχώρεση ευάλωτο σε περαιτέρω βλάβη, επιθετικότητα, παραβίαση ορίων, εκμετάλλευση ή κακοποίηση.

Οι άνθρωποι που έχουν βιώσει επανειλημμένα επιβλαβείς συμπεριφορές και δεν έχουν λάβει μια συγνώμη, είναι πιο πιθανό να αντιστέκονται στη συγχώρεση. Στην πραγματικότητα, ακόμη και το ισχυρότερο κίνητρο για συγχώρεση, η διατήρηση μιας στενής σχέσης , μπορεί να μετριαστεί από την σοβαρότητα του αδικήματος ή/και από την έλλειψη ειλικρινούς συγγνώμης ή μεταμέλειας. Η άρνηση συγχώρεσης αποτελεί μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της δύναμης ή του ελέγχου στη σχέση.

Μια από τις πιο δύσκολες αποφάσεις που αντιμετωπίζουν ποτέ οι άνθρωποι σχετικά με τη συγχώρεση είναι: Μπορώ να ικανοποιήσω τις βασικές μου ανάγκες σε αυτή τη σχέση; Ή πρέπει να εγκαταλείψω αυτή τη σχέση για να ικανοποιήσω τις βασικές μου ανάγκες, συμπεριλαμβανομένων των αναγκών για ασφάλεια και εμπιστοσύνη; Εάν η συμπεριφορά που σας πλήγωσε συνεχιστεί, εάν ελαχιστοποιηθεί ο αντίκτυπος της συμπεριφοράς, ή εάν η εμπιστοσύνη συνεχίζει να διαταράσσεται ή εάν το θύμα συνεχίζει να κατηγορείται για τη συμπεριφορά του παραβάτη, εάν κάποιος βιώσει οποιονδήποτε ή όλους αυτούς τους παράγοντες, τότε η συγχώρεση μπορεί να αρχίσει να μοιάζει με κάτι αδύνατο, αν όχι ανόητο, πράγμα που μπορεί να κάνει.

Το εμπόδιο της αυτοπροστασίας μπορεί να ξεπεραστεί όταν οι άνθρωποι νιώθουν ότι έχουν δύναμη στη σχέση και έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες για συγχώρεση.

Εμπόδιο 3: Ανησυχίες για την υπόληψη

Το τρίτο εμπόδιο είναι οι ανησυχίες για την υπόληψη, αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε την ανάγκη να σώσει κανείς την υπόληψή του μπροστά σε άλλους ανθρώπους και να προστατεύσει τη δημόσια φήμη του.

Ως κοινωνικά όντα, είμαστε προορισμένοι να μην θέλουμε να φαινόμαστε αδύναμοι, ευάλωτοι ή αξιολύπητοι μπροστά σε άλλους ανθρώπους. Θα προσπαθήσουμε να θωρακίσουμε τον εαυτό μας από το να νιώθουμε  ντροπή με πολλούς τρόπους, κάτι που μπορεί να περιλαμβάνει την απροθυμία να συγχωρήσουμε. Οι ερευνητές έχουν επίσης διαπιστώσει ότι η διατήρηση της μνησικακίας μπορεί να δώσει στους ανθρώπους μια αίσθηση ελέγχου στις σχέσεις τους. Μπορεί να φοβούνται ότι η συγχώρεση θα τους κάνει να χάσουν αυτή την «κοινωνική δύναμη».

Εάν οι ανησυχίες μας για τη διατήρηση της υπόληψης ενθαρρύνουν την επιθυμία για αντίποινα ή για εκδίκηση αντί να συγχωρήσουμε, ίσως χρειαστεί να ενισχύσουμε εκ νέου την εσωτερική μας αίσθηση αυτοεκτίμησης και αυτοσεβασμού προτού η συγχώρεση αποτελέσει επιλογή.

Οι άνθρωποι που νιώθουν ότι έχουν χαμηλή αυτοαξία ή που έχει απειληθεί η αίσθηση του ελέγχου τους ή νιώθουν την ανάγκη για εκδίκηση είναι πιο πιθανό να μην μπορούν να συγχωρήσουν.

Αυτό που μπορεί να βοηθήσει να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο είναι τα άτομα που έχουν πληγωθεί να ανακτήσουν τον αυτοσεβασμό τους και να δημιουργήσουν έναν πνευματικό χώρο στον οποίο η συγχώρεση θα είναι μια επιλογή.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Wade, N. G., et al. (2014). Efficacy of psychotherapeutic interventions to promote forgiveness: A meta-analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 82(1), 154-170. [link]
2. ↸2.Toussaint, L. L., et al. (2016). Forgiveness, Stress, and Health: a 5-Week Dynamic Parallel Process Study. Annals of Behavioral Medicine, 50(5), 727-735. [link]
3. ↸3.Long, K. N. G., et al. (2020). Forgiveness of others and subsequent health and well-being in mid-life: A longitudinal study on female nurses. BMC Psychology, 8(1), 104. [link]
4. ↸4.Understanding Forgiveness (American Psychological Association). [link]