Τοξικοί εργοδότες: πως θα τους αναγνωρίσετε

Πώς θα αναγνωρίσετε έναν τοξικό εργοδότη;

Πολλοί εργαζόμενοι νιώθουν δυσαρέσκεια στο εργασιακό περιβάλλον. Οι περισσότεροι έχουν συναντήσει κάποια στιγμή στην επαγγελματική τους πορεία έναν τοξικό εργοδότη. Υπάρχουν εργοδότες που μπορεί να είναι τοξικοί, σκληροί ή έχουν κακοποιητική συμπεριφορά. Δεν έχει σημασία πόσα χρήματα βγάζει κάποιος από τη δουλειά του, πόσο κύρος έχει η θέση του, η τοξική συμπεριφορά έχει τεράστιο κόστος στην ενέργεια, στην παραγωγικότητα και στην ψυχή των εργαζομένων.

Στην κλινική πράξη, εργαζόμενοι που προσέρχονται για υποστήριξη αναφέρουν συχνά ότι χρειάστηκαν μήνες για να αναγνωρίσουν ότι το πρόβλημα δεν βρισκόταν σε αυτούς, αλλά στο περιβάλλον τους.

Ο κάθε εργαζόμενος αφιερώνει πολλές ώρες στη δουλειά του αλλά όταν το περιβάλλον είναι τοξικό επιβαρύνει την ψυχή του. Αν ο εργοδότης σας εκφοβίζει, σας υποβιβάζει, σας σχολιάζει, αυτό σημαίνει ότι είστε σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον.

Τι είναι ο τοξικός εργοδότης;

Το κοινό που έχουν όλοι οι τοξικοί εργοδότες είναι η στάση τους, φέρονται στους άλλους άσχημα χωρίς να τους υπολογίζουν. Επειδή είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους, έχουν το σεβασμό της επιχείρησης παρά την έλλειψη σεβασμού από τους ανθρώπους που βρίσκονται πιο κάτω στην ιεραρχία. Το να δουλεύετε με αυτούς τους εργοδότες είναι πολύ ψυχοπιεστική κατάσταση.

Ο όρος «καταχρηστική εποπτεία» (abusive supervision) χρησιμοποιείται στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία για να περιγράψει τη συστηματική εχθρική ή υποτιμητική συμπεριφορά ενός ανωτέρου προς τους υφισταμένους του.

Οι τοξικοί εργοδότες νιώθουν συνήθως πιο έξυπνοι από τους άλλους, δεν έχουν υπομονή και δεν δέχονται τις καθυστερήσεις και τα "ανόητα" λάθη κατ'αυτούς. Βγάζουν την απογοήτευση και τον εκνευρισμό τους στους ανθρώπους γύρω τους. Επίσης, μερικοί έξυπνοι άνθρωποι έχουν και έλλειψη συναισθηματικής νοημοσύνης. Δεν αντιλαμβάνονται την επίδραση που έχουν στους ανθρώπους γύρω τους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η έλλειψη συναισθηματικής νοημοσύνης δεν ισοδυναμεί αυτόματα με κακόβουλη πρόθεση — ωστόσο, το αποτέλεσμα για τον εργαζόμενο είναι συχνά εξίσου επιβλαβές.

Μερικές φορές, η στάση και οι συμπεριφορές τους είναι σκόπιμες. Οι τοξικοί εργοδότες θα σας κάνουν να νιώσετε άσχημα για τον εαυτό σας. Δεν έχουν κανένα πρόβλημα να προσβάλλουν κάποιον δημόσια και το κάνουν σε τακτική βάση. Όταν κάποιος ταπεινώνεται δημόσια είναι ένα απαίσιο συναίσθημα που μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικό αποκλεισμό.

Οι άνθρωποι νιώθουν κοινωνικά αποκλεισμένοι όταν αντιλαμβάνονται ότι οι άλλοι τους υποτιμούν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο κοινωνικός αποκλεισμός μπορεί αρχικά να ενεργοποιεί αντισταθμιστικές συμπεριφορές — ωστόσο η ερευνητική βιβλιογραφία δείχνει ότι η χρόνια εμπειρία απόρριψης δεν ενισχύει την απόδοση, αλλά τη διαβρώνει σταδιακά.

Η χρήση του αποκλεισμού ως εργαλείου εξαναγκασμού δεν δικαιολογείται επιστημονικά ούτε ηθικά. Έρευνες νευροαπεικόνισης έχουν δείξει ότι η κοινωνική απόρριψη και η ντροπή ενεργοποιούν εγκεφαλικές περιοχές που επικαλύπτονται με εκείνες του σωματικού πόνου — ένα εύρημα που αναδεικνύει την πραγματική βιολογική βάση της ψυχολογικής βλάβης στον εργασιακό χώρο.

Τα έντονα αρνητικά συναισθήματα ενδέχεται να συνδέονται με αισθήματα απομόνωσης, μειωμένη παραγωγικότητα και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ενδείξεων επαγγελματικής εξουθένωσης ή πεσμένης διάθεσης. ¹ Skakon, J., et al. (2010). Are leaders' well-being, behaviours and style associated with the affective well-being of their employees? A systematic review of three decades of research. Work & Stress, 24(2), 107-139. ² Montano, D., et al. (2017). Leadership, followers' mental health and job performance in organizations: A comprehensive meta‐analysis from an occupational health perspective. Journal of Organizational Behavior, 38(3), 327-350.

Χαρακτηριστικά τοξικών εργοδοτών

Αν νιώθετε συχνά ότι σας εξευτελίζουν, σας υποβιβάζουν, σας προσβάλλουν ή σας εκφοβίζουν, μπορεί να εργάζεστε υπό καταχρηστική εποπτεία. Μπορεί να δουλεύετε με κάποιον συνεργάτη που σας απομακρύνει με την συμπεριφορά του, ο οποίος κρύβει καλά την "ανωτερότητά" του.

Οι τοξικοί, αγενείς άνθρωποι μπορεί να είναι νέοι ή ώριμοι, άνδρες ή γυναίκες. Αυτό που τους κάνει επικίνδυνους είναι ότι έχουν ελάχιστη ή καθόλου συμπόνια, ενσυναίσθηση ή ανησυχία για τους άλλους. Απολαμβάνουν το να εκφοβίζουν τους άλλους. Συχνά ανταμείβουν όσους δέχονται τη δική τους πραγματικότητα και δουλεύουν ώστε αυτοί να φαίνονται τελικά καλοί.

Οι τοξικοί εργοδότες μπορεί να δρουν κρυφά ή φανερά

Οι τοξικοί εργοδότες (ή προϊστάμενοι) μπορεί να υποβιβάζουν ή να συμπεριφέρονται με κακοποιητικό τρόπο σε οποιονδήποτε είναι κάτω από αυτούς στην ιεραρχία. Ή μπορεί να εκμηδενίζουν ένα άτομο που έχουν βάλει στόχο. Οι τοξικοί εργοδότες τείνουν να επιλέγουν ως στόχους άτομα που κρίνουν ότι δεν θα αντισταθούν ή δεν έχουν υποστήριξη — συχνά εκείνους που είναι ιδιαίτερα αφοσιωμένοι στη δουλειά τους ή απρόθυμοι να δημιουργήσουν συγκρούσεις.

Ο ναρκισσιστής μπορεί να επιτεθεί με άσχημους χαρακτηρισμούς, φωνές, όρκους, απειλές, ή να υπονομεύει κρυφά τους άλλους. Οι επιθέσεις μπορεί να γίνονται σε ομαδικές συναντήσεις ή σε ιδιωτικές προσωπικές συναντήσεις, έτσι ο στόχος τους να μην έχει κανέναν άλλο για μάρτυρα της ανάρμοστής συμπεριφοράς.

Ορισμένες μελέτες έχουν καταγράψει διαφορές στον τρόπο έκφρασης της καταχρηστικής συμπεριφοράς ανάλογα με το φύλο — ωστόσο τα ευρήματα δεν είναι ομοιογενή και απαιτούν προσεκτική ερμηνεία. Τοξική συμπεριφορά εκδηλώνεται και από άνδρες και από γυναίκες σε ηγετικές θέσεις.

Πολλές φορές είναι χειριστικοί και μπορεί να χρησιμοποιήσουν λεκτική βία. Μερικές φορές η κακοποίηση μπορεί να γίνει με ευγενικό τρόπο ή ακόμη και με επαγγελματική γλώσσα. Αν είστε στόχος τότε συχνά μπορεί να σας καλούν σε περιττές συναντήσεις. Σταδιακά υπονομεύουν εσάς και τη δουλειά σας με αποτέλεσμα να νιώθετε περιττοί ή ανόητοι.

Συμπτώματα που δείχνουν ότι εργάζεστε σε τοξικό εργασιακό περιβάλλον

Αν εργάζεστε σε ένα τοξικό περιβάλλον ή έχετε έναν ναρκισσιστή εργοδότη, υπάρχουν κάποια συμπτώματα που μπορεί να βιώνετε. Αυτά τα συμπτώματα εντείνονται συνήθως σταδιακά,  με αποτέλεσμα να αναρωτιέστε για τη λογική σας, ειδικά αν έχετε ένα καλό εργασιακό παρελθόν και καμία εμπειρία με τοξικές συμπεριφορές ή να αμφιβάλλετε για την αξία και τις αρχές σας.

Μπορεί να είστε σε σύγχυση αν είστε ο μοναδικός εργαζόμενος που φαίνεται να δέχεται τις τοξικές συμπεριφορές ή να δέχεται τις συνέπειες ή οι άνθρωποι που βρίσκονται σε ανώτερες θέσεις να αγνοούν την ύπαρξη του κακού εργοδότη. Ενώ οι συνεργάτες σας μπορούν να επιβεβαιώσουν την τοξική ή κακοποιητική συμπεριφορά αυτό δεν κάνει καλύτερα τα πράγματα, απλά τουλάχιστον έχετε μια επιβεβαίωση για όσα βιώνετε.

Ένα τέτοιο εργασιακό περιβάλλον προκαλεί έντονη σύγχυση επειδή εσείς θέλετε να μάθετε και να βελτιώσετε τις ικανότητές σας, πράγμα το οποίο σας κάνει ευάλωτους αν είστε ανοιχτοί στην κριτική και λαμβάνετε τα αρνητικά σχόλια του τοξικού εργοδότη σας.

Οι άνθρωποι σε ένα τόσο τοξικό περιβάλλον συχνά διαισθητικά γνωρίζουν τι είναι λάθος ή κακοποιητικό, ωστόσο όταν είστε στη μέση μιας τέτοιας κατάστασης, που επιδεινώνεται σταδιακά και ύπουλα, είναι εύκολο να χάσουν την αντίληψή για τις φυσιολογικές συμπεριφορές. Και ειδικά, αν έχουν βιώσει πρόσφατα κάποια εμπειρία κακοποίησης, τότε είναι πιο ευάλωτοι.

Τα παρακάτω συμπτώματα μπορεί να δείχνουν ότι εργάζεστε σε ένα τοξικό περιβάλλον:

• Συνεχώς αμφιβάλλετε για τον εαυτό σας και τις αποφάσεις σας
• Το εργασιακό σας μέλλον απειλείται
• Αναρωτιέστε για κάθε σας κίνηση
• Νιώθετε ότι κανείς δεν σας προστατεύει στη δουλειά
• Νιώθετε ότι πέφτουν όλες οι ευθύνες πάνω σας επειδή οι συνεργάτες σας δεν θέλουν να βρεθούν στο στόχαστρο του τοξικού σας εργοδότη
• Νιώθετε "λίγοι" κάθε φορά που χρειάζεται να αντιμετωπίσετε τον τοξικό εργοδότη σας ακόμη και όταν έχετε εξελιχθεί επαγγελματικά
• Αμφιβάλλετε για τις ικανότητές σας στη δουλειά, ακόμη και αν κάνετε καλά τη δουλειά σας αρκετά χρόνια και έχετε δεχθεί επιβράβευση για αυτό
• Το τοξικό άτομο λέει πράγματα που είναι τελείως αντίθετα από αυτά που είχατε ακούσει στο παρελθόν (π.χ. είσαι κακός στην επικοινωνία, δεν ξέρεις τι κάνεις, δεν χειρίστηκες σωστά την υπόθεση)
• Το εργασιακό σας περιβάλλον σας κάνει να νιώθετε τρελοί καθώς κυριολεκτικά αναρωτιέστε για την λογική σας και την πραγματικότητα
• Η αυτοεκτίμησή σας έχει καταστραφεί, νιώθετε ότι δεν αξίζετε
• Νιώθετε παγιδευμένοι, αβοήθητοι ή απελπισμένοι
• Ο εργοδότης σας χρησιμοποιεί άσχημους χαρακτηρισμούς, μπορεί να σας βρίζει, να σας εξευτελίζει
• Ο εργοδότης σας φωνάζει συχνά σε εσάς και αυτό του φαίνεται φυσιολογικό
• Νιώθετε νευρικότητα, ανησυχία και άγχος
• Βιώνετε κρίσεις πανικού
• Προσπαθείτε μα κάνετε τον εαυτό σας αόρατο στον εργοδότη σας ώστε να μην σας μιλάει
• Δεν μπορείτε να σταματήσετε να σκέφτεστε τη δουλειά
• Σκέφτεστε πως ότι και αν κάνετε δεν θα είναι ποτέ αρκετό
• Δεν τρώτε καλά
• Δεν κοιμάστε καλά
• Οι φιλικές σας σχέσεις έχουν θέματα
• Ο γάμος σας έχει προβλήματα
• Δεν έχετε ενέργεια, έχετε χάσει όλη σας τη χαρά
• Μισείτε τη δουλειά σας

Τα σημάδια αυτά αναφέρονται συχνά από εργαζόμενους λευκού κολάρου, καθώς η παρατεταμένη έκθεση σε εργασιακές δυσκολίες έχει συσχετιστεί βιβλιογραφικά με αυξημένα επίπεδα εργασιακού στρες και αίσθημα εξουθένωσης.³ World Health Organization. (2019). Burn-out an occupational phenomenon.

Όλη αυτή η κατάσταση είναι μια μεγάλη πρόκληση επειδή δεν θέλετε να νιώσετε περισσότεροι ευάλωτοι ώστε να επιτεθείτε στον εργοδότη σας. Είναι ανάγκη να γνωρίζετε την κουλτούρα της επιχείρησης ή του οργανισμού που δουλεύετε πριν ζητήσετε βοήθεια. Μπορεί να λάβετε υποστήριξη ή όχι και αυτό εξαρτάται από τη σχέση σας με τον συγκεκριμένο εργοδότη ή την κουλτούρα ολόκληρης της επιχείρησης.

Τι να Κάνετε αν ο Εργοδότης σας είναι Τοξικός: 5 Βήματα

1. Τεκμηριώστε τα περιστατικά: Κρατήστε ημερολόγιο με ημερομηνίες, λεκτικές διατυπώσεις και μάρτυρες.
2. Μιλήστε με έναν έμπιστο συνάδελφο ή μέντορα εκτός της άμεσης ιεραρχίας σας.
3. Επικοινωνήστε με το Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού και υποβάλετε γραπτό αίτημα.
4. Αναζητήστε  ψυχολογική υποστήριξη — η ψυχοθεραπεία έχει τεκμηριωθεί ως αποτελεσματική για την αντιμετώπιση εργασιακού στρες.
5. Εξετάστε τις εργασιακές σας επιλογές — η αποχώρηση από ένα τοξικό περιβάλλον είναι τεκμηριωμένα ευεργετική για την ψυχική υγεία.⁴ Mackey, J. D., et al. (2017). Abusive supervision: A meta-analysis and empirical review. Journal of Management, 43(6), 1940–1965.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Skakon, J., et al. (2010). Are leaders' well-being, behaviours and style associated with the affective well-being of their employees? A systematic review of three decades of research. Work & Stress, 24(2), 107-139. [link]
2. ↸2.Montano, D., et al. (2017). Leadership, followers' mental health and job performance in organizations: A comprehensive meta‐analysis from an occupational health perspective. Journal of Organizational Behavior, 38(3), 327-350. [link]
3. ↸3.World Health Organization. (2019). Burn-out an occupational phenomenon. [link]
4. ↸4.Mackey, J. D., et al. (2017). Abusive supervision: A meta-analysis and empirical review. Journal of Management, 43(6), 1940–1965. [link]