Βαλσαμόχορτο και κατάθλιψη (Σπαθόχορτο)

Βαλσαμόχορτο - Σπαθόχορτο​

Ένα από τα πιο γνωστά φυτά που χρησιμοποίησε η παραδοσιακή ιατρική για τη βελτίωση της διάθεσης και τη βελτίωση της συνολικής υγείας είναι το St. John’s Wort, γνωστό ως Βαλσαμόχορτο ή Σπαθόχορτο. Το βαλσαμόχορτο θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά βότανα και έχει χρησιμοποιηθεί για πολλούς αιώνες για τη βελτίωση της διάθεσης και τη συνολική ευεξία, και έχει μελετηθεί ως συμπληρωματική επιλογή για τη διαχείριση της διάθεσης, χωρίς να υποκαθιστά την κλινική θεραπεία. ¹ Linde et al. (2008). St John's wort for major depression. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4).

Φυσικές νοοτρόπες ουσίες

Με τόσα αντικαταθλιπτικά φάρμακα που κυκλοφορούν και ενδέχεται να έχουν ανεπιθύμητες παρενέργειες, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι άνθρωποι ψάχνουν να βρουν πιο φυσικές εναλλακτικές προσεγγίσεις για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Καθώς ενημερωνόμαστε όλο και περισσότερο για τη σημασία της ψυχικής υγείας και για το πόσο συχνά είναι πλέον τα ψυχολογικά προβλήματα, όπως η κατάθλιψη, οι ερευνητές ψάχνουν να βρουν τρόπους για την υποστήριξη της ψυχικής υγείας και τη διαχείριση των συμπτωμάτων.

Τα νοοτρόπα είναι ουσίες, φυσικές και χημικές, που μπορούν να ενισχύσουν τη λειτουργία και τις ικανότητες του εγκεφάλου. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά, με στόχο την υποστήριξη ορισμένων γνωστικών λειτουργιών, όπως η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων των ασθενειών που επηρεάζουν τον εγκέφαλο ή απλά βελτιώνουν συνολικά τη μάθηση, τη συγκέντρωση, την πνευματική ευελιξία και άλλα.

Τα νοοτρόπα μπορεί να συμβάλλουν στην εξισορρόπηση της δραστηριότητας του νευρικού συστήματος:

• Υποστηρίζοντας τον εγκέφαλο στην επεξεργασία και αποθήκευση νέων πληροφοριών.
• Βοηθώντας τα κύτταρα του εγκεφάλου να απομακρύνουν συστατικά που μπορούν να βλάψουν την υγεία του εγκεφάλου.
• Ενισχύοντας την επικοινωνία ανάμεσα στα διαφορετικά τμήματα του εγκεφάλου.
• Παρέχοντας συστατικά που βοηθούν τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες.

Τα φυσικά νοοτρόπα μπορεί να είναι φυσικά συμπληρώματα, στα οποία οι νοοτρόπες ουσίες προέρχονται από το φαγητό, τα βότανα, τα φυτά και τα ζώα. Το συμπλήρωμα διατροφής είναι πολύ διαφορετικό από την κατανάλωση της τροφής αυτούσιας καθώς περιέχει μεγαλύτερη συγκέντρωση ενεργών νοοτρόπων συστατικών από ότι το φαγητό ή το φυτό.

Στις περιπτώσεις διαχείρισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων με ουσίες όπως το St. John’s Wort, συνήθως λαμβάνεται μία κάψουλα ή δισκίο, σε μορφή ελαίου και τσαγιού.

Κατάθλιψη

Στην κλινική μου εμπειρία, η διάκριση μεταξύ της παροδικής θλίψης και της κλινικής κατάθλιψης είναι καθοριστική. Ενώ όλοι περνάμε δύσκολες φάσεις, η κλινική κατάθλιψη είναι μια επίμονη κατάσταση που επηρεάζει τη λειτουργικότητα.

Αν εσείς ή κάποιο πρόσωπο που γνωρίζετε αντιμετωπίζει κλινική κατάθλιψη ή άγχος, θα σας είναι οικεία η αίσθηση θλίψης, μοναξιάς και απελπισίας που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που πριν απολαμβάνατε. Η κατάθλιψη μπορεί να εκδηλωθεί και σωματικά μέσω πόνου, αύξησης ή μείωση της όρεξης για φαγητό και αϋπνία μεταξύ των άλλων.

Αν και τα συμπτώματα της κατάθλιψης μοιάζουν, ο καθένας βιώνει την κατάθλιψη διαφορετικά και η ζωή του επηρεάζεται σε διαφορετικό βαθμό.

Υπάρχουν πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις για τη θεραπεία της κατάθλιψης. Ο ψυχίατρος ή ο ψυχοθεραπευτής σας θα δουλέψει μαζί σας για να βρείτε την κατάλληλη θεραπευτική επιλογή για εσάς, που μπορεί να περιλαμβάνει:

• Ψυχοθεραπεία
• Ψυχοεκπαίδευση και ομάδες υποστήριξης
• Αντικαταθλιπτικά φάρμακα
• Θεραπείες εγκεφαλικής διέγερσης (όπως η ηλεκτροσπασμοθεραπεία ECT και το rTMS)
• Συμπληρωματικές προσεγγίσεις

Οι άνθρωποι με μείζονα κατάθλιψη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση της κατάλληλης θεραπείας. Σύμφωνα με τις μελέτες, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών δεν έχουν βελτίωση μετά από ένα χρονικό διάστημα θεραπείας και αρκετοί δεν βελτιώνονται μετά από τέσσερις θεραπείες. Αυτή η πραγματικότητα έχει οδηγήσει τους ερευνητές και τους γιατρούς στην μελέτη των εναλλακτικών θεραπειών.

Τι είναι το St. John’s Wort;

Το St. John’s Wort (Βαλσαμόχορτο, υπερικόν το διάτρητον) είναι ένα θαμνώδες φυτό με κίτρινα άνθη. Είναι εγγενές σε πολλές περιοχές του κόσμου, περιλαμβανομένης της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής και τις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες.

Τα κύρια δραστικά συστατικά του St. John’s Wort είναι η υπερικίνη και η υπερφορίνη που υπάρχουν στα φύλλα και στα άνθη του φυτού. Υπάρχουν και κάποια άλλα αντιοξειδωτικά και έλαια στο St. John’s Wort με πιθανές αναπλαστικές ικανότητες.

St. John’s Wort και Καταθλιπτικά Συμπτώματα

Η τυπική δόση του St. John’s Wort κυμαίνεται ανάμεσα σε 300-900 mg την ημέρα, ανάλογα με την εταιρεία που παράγει τα δισκία για τη διαχείριση των συμπτωμάτων. Υπάρχουν έρευνες που αναφέρονται σε δόσεις ανάμεσα σε 300-1800mg/ημέρα. Επισημαίνεται ότι η αποτελεσματικότητα φαίνεται να περιορίζεται σε ήπιες έως μέτριες μορφές κατάθλιψης, ενώ σε σοβαρή μείζονα κατάθλιψη τα αποτελέσματα δεν είναι ενθαρρυντικά. ² Shelton et al. (2001). Effectiveness of St John's wort in major depression: A randomized controlled trial. JAMA, 285(15), 1978–1986.

Άλλες Χρήσεις που έχουν Μελετηθεί

Το St. John’s Wort έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για την φροντίδα του δέρματος και μικροτραυματισμών. Οι γιατροί έχουν παρατηρήσει θετικά αποτελέσματα σε αυτές τις περιπτώσεις.

Στην πραγματικότητα, το St. John’s Wort χρησιμοποιείται σε διαφορετικές καταστάσεις εκτός από την κατάθλιψη στις οποίες περιλαμβάνονται:

• Φροντίδα ήπιων δερματικών ερεθισμών, όπως τα έλκη, οι μώλωπες, τα εγκαύματα και οι αιμορροΐδες.
• Διαχείριση συμπτωμάτων εποχικής συναισθηματικής διαταραχής, αν και δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία.
• Ανακούφιση ήπιων συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης.
• Διερεύνηση χρήσης σε ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα (ανεπαρκή δεδομένα για σύσταση).
• Υποστήριξη στην προσπάθεια διακοπής καπνίσματος (περιορισμένα δεδομένα).
• Εργαστηριακή διερεύνηση πιθανών κυτταροστατικών ιδιοτήτων (ΔΕΝ αποτελεί θεραπεία καρκίνου). Ωστόσο, αλληλεπιδρά με άλλες αντικαρκινικές θεραπείες, για αυτό και απαγορεύεται η παράλληλη χρήση.

Εργαστηριακά Ευρήματα (In Vitro)

Σε εργαστηριακό επίπεδο, συστατικά του φυτού όπως η υπερφορίνη και η υπερικίνη έχουν δείξει αντιμικροβιακή και αντιϊική δραστηριότητα έναντι συγκεκριμένων στελεχών. Επίσης, η αντιοξειδωτική τους δράση βοηθά στην εξουδετέρωση ελεύθερων ριζών. Ωστόσο, αυτά τα αποτελέσματα ΔΕΝ συνεπάγονται κλινική αποτελεσματικότητα στον άνθρωπο για τη θεραπεία λοιμώξεων, ιών (όπως HIV ή έρπης) ή καρκίνου και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο ιατρικής αγωγής.

Πώς λειτουργεί το St. John’s Wort;

Παρόλο που το St. John’s Wort είναι αποτελεσματικό ενάντια σε κάποιες μορφές κατάθλιψης, ο μηχανισμός δράσης του δεν είναι απολύτως ξεκάθαρος. Πιστεύεται ότι το St. John’s Wort αλληλεπιδρά με βιολογικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με τη διάθεση με το δραστικό συστατικό υπερικίνη.

Η υπερικίνη δρα τροποποιώντας τους υποδοχείς ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Ωστόσο, πλέον γνωρίζουμε ότι ένα άλλο δραστικό συστατικό η υπερφορίνη, είναι ένα ακόμη κύριο συστατικό με αντικαταθλιπτική δράση.

Χημικές ουσίες του εγκεφάλου και κατάθλιψη

Όταν ένα άτομο έχει κατάθλιψη, παρατηρούνται πολλές αλλαγές σχετικά με την παραγωγή και την πρόσληψη διαφορετικών χημικών ουσιών στον εγκέφαλο. Μία από αυτές είναι η ντοπαμίνη, και η άλλη η σεροτονίνη.

1. Επιδράσεις του St. John’s Wort στο ντοπαμινεργικό σύστημα

Το ντοπαμινεργικό σύστημα στον εγκέφαλο είναι ελλιπές και δεν ρυθμίζεται σωστά στην κατάθλιψη. Όπως και σε πολλές άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, οι άνθρωποι με κατάθλιψη, έχουν ανεπάρκεια στο σύστημα πρόσληψης ντοπαμίνης στον εγκέφαλο.

Τα προβλήματα με το ντοπαμινεργικό σύστημα μπορεί να οδηγήσουν σε ανηδονία, ένα από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της κατάθλιψης, και το πιο δύσκολο στην θεραπεία. Η ανηδονία είναι η έλλειψη ευχαρίστησης ή ενδιαφέροντος, και συνδέεται επίσης με την έλλειψη κινήτρου.

2. Επιδράσεις του St. John’s Wort στο σεροτονινεργικό και αδρενεργικό σύστημα

Το St. John’s Wort αλληλεπιδρά με αρκετούς χημικούς υποδοχείς στον εγκέφαλο (όπως οι υποδοχείς της πρόσληψης της αδενοσίνης, τους GABAa και GABAb και τους υποδοχείς του γλουταμικού). Μέσω της αλληλεπίδρασης με αυτούς τους υποδοχείς, το St. John’s Wort οδηγεί σε αυξημένη ρύθμιση των υποδοχέων σεροτονίνης.

Την ίδια στιγμή, το St. John’s Wort μειώνει την ευαισθησία του εγκεφάλου στην β-αδρεναλίνη μειώνοντας την ευαισθησία των β-αδρενεργικών υποδοχέων, οι οποίοι μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα της κατάθλιψης.

Παρενέργειες

Οι παρενέργειες που αναφέρονται είναι σπάνιες αλλά σοβαρές για τους ανθρώπους που λαμβάνουν το St. John’s Wort και έχουν διπολική διαταραχή, άγχος, και σχιζοφρένεια, περιλαμβανομένων των έντονων ψυχωτικών συμπτωμάτων. Αυτό συμβαίνει επειδή η βιοχημεία αυτών των νοσημάτων είναι διαφορετική από αυτή της κατάθλιψης.

Άλλες παρενέργειες του St. John’s Wort για την κατάθλιψη είναι ελάχιστες και σπάνιες. Αυτές περιλαμβάνουν:

• Στομαχικές διαταραχές
• Ξηροστομία
• Πονοκέφαλος
• Κόπωση
• Ζαλάδα
• Σεξουαλική δυσλειτουργία
• Σύγχυση

Αλληλεπιδράσεις

Το St. John’s Wort χρειάζεται προσοχή όταν συνδυάζεται με τα αντικαταθλιπτικά, γιατί έχουν παρόμοια δράση. Μία από τις πιο απειλητικές αλληλεπιδράσεις είναι η αύξηση των επιπέδων της σεροτονίνης.

Μερικά συμπτώματα της αύξησης της σεροτονίνης περιλαμβάνουν τη διάρροια, την αναστάτωση, τον γρήγορο καρδιακό παλμό, την υψηλή αρτηριακή πίεση, τις ψευδαισθήσεις, τον πυρετό και άλλα.

Μια συχνή παρανόηση που συναντώ στο ιατρείο είναι ότι το "φυσικό" σημαίνει και "ακίνδυνο". Όμως, το βαλσαμόχορτο είναι ισχυρός "επαγωγέας ενζύμων" (CYP3A4), που σημαίνει ότι μπορεί να "καθαρίσει" άλλα ζωτικά φάρμακα από τον οργανισμό σας πολύ γρήγορα, ακυρώνοντας τη δράση τους.

Το St. John’s Wort απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω σοβαρών αλληλεπιδράσεων με πολλά φάρμακα: ³ Borrelli et al. (2009). Herb-drug interactions with St John's wort (Hypericum perforatum): an update on clinical observations. The AAPS Journal, 11(4), 640-653.

• Τα αντισυλληπτικά χάπια
• Την κυκλοσπορίνη (φάρμακο για την πρόληψη της απόρριψης των μεταμοσχευμένων οργάνων)
• Τη διγοξίνη (φάρμακο για καρδιακά προβλήματα)
• Την οξυκωδόνη (παυσίπονο)
• Μερικά φάρμακα για τον HIV
• Μερικά αντικαρκινικά φάρμακα
• Τη βαρφαρίνη (αντιπηκτικό φάρμακο)

Είναι ασφαλές το St. John’s Wort;

Η χρήση του St. John’s Wort για τη θεραπεία της κατάθλιψης μπορεί να δικαιολογηθεί, αλλά αυτό πρέπει να γίνεται πάντα με τη σωστή καθοδήγηση ενός ιατρού. Ποτέ μην προσπαθείτε μόνοι σας να αντιμετωπίσετε μια σοβαρή νόσο όπως η κατάθλιψη. Η αποτελεσματική και ασφαλής θεραπεία στηρίζεται στη "θεραπευτική συμμαχία" μεταξύ ασθενούς και ιατρού. Η απόκρυψη χρήσης φυτικών σκευασμάτων από τον ψυχίατρο υπονομεύει αυτό το δίχτυ ασφαλείας.

Να θυμάστε ότι το St. John’s Wort είναι ένα συμπλήρωμα διατροφής και δεν ελέγχεται από τον ΕΟΦ όπως τα υπόλοιπα φαρμακευτικά σκευάσματα, για αυτό και υπάρχουν πολλά και διαφορετικά σκευάσματα.

Συμπερασματικά

Το St. John’s Wort είναι ένα από τα καλά μελετημένα φυσικά νοοτρόπα και για αυτό υπάρχει πληθώρα στοιχείων σχετικά με την αποτελεσματικότητά του στη θεραπεία της κατάθλιψης. Ο μηχανισμός δράσης του ακόμη μελετάται, αλλά φαίνεται ότι δρα παρόμοια με αντικαταθλιπτικά, με διαφορετικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών.

Σε κάθε περίπτωση χρειάζεται να συζητήσετε με το γιατρό σας για τη χρήση του. Το St. John’s Wort γενικά απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω σοβαρών αλληλεπιδράσεων με πολλά φάρμακα, και συνταγογραφείται σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα μόνο υπό στενή παρακολούθηση. Ωστόσο πρέπει πάντα να ερωτάτε ο ψυχίατρός σας.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το St. John’s Wort είναι ένα αποτελεσματικό φυσικό νοοτρόπο για τη θεραπεία της κατάθλιψης, αλλά επίσης και για άλλες καταστάσεις, περιλαμβανομένων των πληγών, της εμμηνόπαυσης, της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής και πιθανώς της εποχικής κατάθλιψης.

Αν νομίζετε ότι έχετε κατάθλιψη (ΤΕΣΤ κατάθλιψης) ή σκέφτεστε ότι μπορείτε να βλάψετε τον εαυτό σας, να ξέρετε ότι δεν είστε μόνοι και υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να σας βοηθήσουν. Ζητήστε άμεσα τη βοήθεια ενός ψυχιάτρου και μην προσπαθείτε να καταπολεμήσετε την κατάθλιψη μόνοι σας.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Linde et al. (2008). St John's wort for major depression. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4). [link ]
2. ↸2.Shelton et al. (2001). Effectiveness of St John's wort in major depression: A randomized controlled trial. JAMA, 285(15), 1978–1986. [link ]
3. ↸3.Borrelli et al. (2009). Herb-drug interactions with St John's wort (Hypericum perforatum): an update on clinical observations. The AAPS Journal, 11(4), 640-653. [link]