Σχέσεις και σύνδεση

Σχέσεις και συναισθηματική σύνδεση

Δεν είναι λίγα τα ζευγάρια που νιώθουν ότι κάτι λείπει από τη σχέση τους, και αυτό μπορεί να είναι η βαθιά συναισθηματική σύνδεση στη σχέση.

Ως ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής με κλινική εμπειρία στη θεραπεία ζευγαριών και στη διαχείριση τραυμάτων προσκόλλησης, βλέπω καθημερινά πόσο καθοριστική είναι η συναισθηματική σύνδεση για την ποιότητα και τη σταθερότητα μιας σχέσης.

Τι είναι η συναισθηματική σύνδεση στη σχέση;

Η συναισθηματική σύνδεση είναι η βάση για κάθε υγιή σχέση. Είναι η αίσθηση της σύνδεσης με ένα άλλο άτομο, η αίσθηση του "μαζί". Το συναίσθημα του να σε βλέπει, να σε ακούσει και να σε εκτιμά ο σύντροφός σου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, την αίσθηση της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας στη σχέση.

Στην αρχή μιας νέας σχέσης, υπάρχουν πολλά ανάμικτα συναισθήματα. Υπάρχει ο ενθουσιασμός, η φλόγα, αλλά αυτά τα συναισθήματα κάποιες φορές δεν μας επιτρέπουν να δούμε άλλα πιο σημαντικά πράγματα όπως:

• Έχουμε τις ίδιες αξίες;
• Θέλουμε τα ίδια πράγματα από τη ζωή;
• Είμαστε πρόθυμοι να είμαστε ευάλωτοι ο ένας με τον άλλο;
• Έχουμε τις ίδιες ελπίδες, τα ίδια όνειρα ζωής;

Η συναισθηματική σύνδεση είναι κάτι που χτίζεται σταδιακά με τον καιρό. Συμβαίνει όταν αρχίζουμε να μοιραζόμαστε διαφορετικές πτυχές του εαυτού μας. Όσο περισσότερα μοιραζόμαστε με το άλλο άτομο, τόσο περισσότερο νιώθουμε ο εαυτός μας.

Το να μοιραζόμαστε την ευαλωτότητά μας με ένα άλλο πρόσωπο μπορεί να μοιάζει τρομακτικό, ειδικά αν είναι κάτι που δεν το συνηθίζουμε. Ωστόσο, χωρίς αυτό, ρισκάρουμε ακόμη περισσότερο. Επειδή χωρίς συναισθηματική οικειότητα, οι σχέσεις μας είναι κενές.

Όταν ένας σύντροφος δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμος, τότε η σχέση αρχίζει να εμφανίζει θέματα. Οι σκέψεις σας είναι ότι ο σύντροφος σας θα σας εγκαταλείψει ή θα σας απορρίψει. Σαν αποτέλεσμα η σύνδεση δεν υπάρχει.

Προσκόλληση: η καρδιά της σύνδεσης σε μια σχέση

Όλοι μας γεννιόμαστε αβοήθητοι και εξαρτώμενοι σε αυτό τον κόσμο, και ο μόνος υγιής τρόπος για να δεχτούμε αυτή την ευαλωτότητα είναι να απλώσουμε το χέρι και να αγκαλιάσουμε ο ένας τον άλλο.

Η θεωρία της προσκόλλησης υποστηρίζει ότι οι σχέσεις με τους γονείς μας δημιουργούν ένα πρότυπο για το πως θα πρέπει να είναι οι ενήλικες σχέσεις μας.¹ Fraley, R. C. (2019). Attachment in Adulthood: Recent Developments, Emerging Debates, and Future Directions. Annual Review of Psychology, 70(1), 401–422. Ωστόσο, κάποιοι άνθρωποι έχουν γονείς που τους παραμελούσαν, τους έκριναν, και δεν ήταν ποτέ διαθέσιμοι. Σαν αποτέλεσμα, αγαπάμε και δεχόμαστε την αγάπη με τον τρόπο που βιώνουμε την αγάπη μεγαλώνοντας.

• Αν οι γονείς σας ήταν συναισθηματικά διαθέσιμοι, σίγουρα θα έχετε αναπτύξει έναν ασφαλή τρόπο σύνδεσης με τους άλλους. Νιώθετε άνετα να είστε κοντά ή μακριά από το σύντροφό σας, και μπορείτε να εκφράζετε τις ανάγκες σας.
• Αν οι γονείς σας δεν ήταν διαθέσιμοι συναισθηματικά, μπορεί να αναπτύξετε αγχώδη προσκόλληση, πράγμα που σημαίνει ότι κατηγορείτε τον εαυτό σας για την μη διαθεσιμότητα του συντρόφου σας. Για να επιτευχθεί η συναισθηματική σύνδεση, έχετε απαιτήσεις από το σύντροφό σας όπως το να σας στέλνει μηνύματα ή να σας παίρνει συνέχεια τηλέφωνο, επειδή φοβάστε την εγκατάλειψη. Όμως, αυτή η συμπεριφορά κάνει το σύντροφο σας να πνίγεται, να φοβάται για κάθε του κίνηση και να απομακρύνεται περισσότερο από εσάς.
• Αν οι γονείς σας, σας παραμελούσαν θα έχετε μάθει να φροντίζετε μόνοι σας τον εαυτό σας και να μην εμπιστεύεστε εύκολα τους άλλους. Και σε αυτές τις περιπτώσεις η ψυχοθεραπεία μπορεί σταδιακά να σας βοηθήσει να δημιουργήσετε πιο ασφαλείς, σταθερές συναισθηματικές σχέσεις στην ενήλικη ζωή.

Τυχόν τραύματα της παιδικής ηλικίας χρειάζεται να ξεπεραστούν με το EMDR και την ατομική ψυχοθεραπεία, ώστε ένας σύντροφος να μην έχει ανεδαφικές προσδοκίες από την ενήλικη σχέση του.³ Chen, R., et al. (2018). The Efficacy of Eye Movement Desensitization and Reprocessing in Children and Adults Who Have Experienced Complex Childhood Trauma: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Frontiers in Psychology, 9.

Η θεραπεία EMDR έχει φανεί αποτελεσματική στη μείωση των συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες σε ενήλικες και παιδιά με σύνθετο τραύμα, κάτι που έμμεσα βελτιώνει και την ικανότητα για συναισθηματική σύνδεση στις σχέσεις.

Αιτίες που οδηγούν στην έλλειψη σύνδεσης

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που συμβάλλουν στην έλλειψη της συναισθηματικής σύνδεσης σε μια σχέση, όπως η κακή επικοινωνία, οι ανεπίλυτες διαφωνίες, η συναισθηματική απόσταση, τα ψυχικά τραύματα. Σε κάποιες περιπτώσεις, εξωτερικοί παράγοντες όπως η πίεση στη δουλειά ή οι αλλαγές στη ζωή μπορεί να επηρεάζουν την συναισθηματική σύνδεση.

Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ο τρόπος προσκόλλησης στην ενήλικη ζωή (αγχώδης, αποφευκτικός ή ασφαλής) επηρεάζει το πώς διαχειριζόμαστε το στρες και τις συγκρούσεις μέσα στη σχέση, αλλά και πόσο εύκολα βιώνουμε συναισθηματική απόσταση ή αποσύνδεση από τον σύντροφο.² Simpson, J. A., & Rholes, W. S. (2017). Adult attachment, stress, and romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 19–24.

Κάποιες φορές, ένας σύντροφος μπορεί να έχει ψυχολογικά προβλήματα (π.χ. κατάθλιψη ή χαρακτηριστικά αυτιστικού φάσματος όπως στο σύνδρομο Asperger), κάτι που μπορεί να δυσκολεύει την ενσυναισθητική κατανόηση και την έκφραση συναισθημάτων σε μία σχέση ή γάμο.

Σημάδια συναισθηματικής σύνδεσης

Η συναισθηματική σύνδεση με κάποιον τυπικά χαρακτηρίζεται από μια βαθιά αίσθηση κατανόησης, εμπιστοσύνης και ευαλωτότητας. Μπορείτε να αναγνωρίσετε πότε νιώθετε άνετα να μοιραστείτε τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τους φόβους σας με ένα άτομο. Όταν κάποιος σας προσφέρει υποστήριξη, δείχνει ενσυναίσθηση και ειλικρινές ενδιαφέρον για την ευεξία σας τότε υπάρχει συναισθηματική σύνδεση.

Μπορείτε να καταλάβετε αν έχετε συναισθηματική σύνδεση με τον σύντροφό σας αν νιώθετε ασφάλεια και υποστήριξη, αν επικοινωνείτε ανοιχτά, μοιράζεστε τις εμπειρίες σας και μπορείτε να συζητάτε τόσο τα ευχάριστα όσο και τα δύσκολα θέματα της ζωής.

Φυσικά για μια υγιή σχέση δεν αρκεί μονάχα η συναισθηματική σύνδεση. Μια επιτυχημένη σχέση απαιτεί συνδυασμό της συναισθηματικής σύνδεσης, της αποτελεσματικής επικοινωνίας, των κοινών αξιών και της φυσικής έλξης. Είναι πολλοί οι παράγοντες που συμβάλλουν σε μια ικανοποιητική και μακροχρόνια σχέση.

Σημάδια έλλειψης συναισθηματικής σύνδεσης

Τα πράγματα μπορεί να μοιάζουν εντάξει σε επιφανειακό επίπεδο αλλά η σχέση σας μπορεί να στερείται πραγματικού βάθους, σπάνια μιλάτε για όσα νιώθετε και όταν το κάνετε, ανησυχείτε για το ποια θα είναι η αντίδραση του συντρόφου σας.

Νιώθετε ότι ο σύντροφος σας δεν σας καταλαβαίνει, και αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν υπάρχει συναισθηματική σύνδεση.

Δεν υπάρχουν στη σχέση σας κινήσεις που εκδηλώνουν συναισθηματική σύνδεση, όπως τα φιλιά, οι αγκαλιές.

Δεν κάνετε συζητήσεις για σημαντικά πράγματα, δεν υπάρχει ανοιχτή και ειλικρινής επικοινωνία που είναι η βάση για κάθε υγιή σχέση. Ακόμη και οι δύσκολες συζητήσεις μπορεί να φέρουν δυο συντρόφους ακόμη πιο κοντά.

Ενίσχυση της σύνδεσης

Είναι αλήθεια ότι η συναισθηματική σύνδεση είναι αμφίδρομη. Για να νιώσετε συνδεδεμένοι με ένα άλλο άτομο, πρέπει πρώτα να νιώσετε συνδεδεμένοι με τον εαυτό σας. Πόσο άνετα νιώθετε με τα δικά σας συναισθήματα; Είστε γενικά ένα άτομο που μοιράζεται όσα νιώθει ή κρύβετε πράγματα κάτω από το χαλί; Αν συμβαίνει το δεύτερο τότε είναι η στιγμή να ξεκινήσετε να συνδέεστε με τον εσωτερικό σας κόσμο. Η ψυχοθεραπεία είναι μια εξαιρετική αρχή για αυτή τη διαδικασία. Όσο πιο ευάλωτοι και αυθεντικοί είστε με τον εαυτό σας, τόσο πιο αυθεντικοί θα είστε και στη σχέση με το σύντροφό σας.

Υπάρχουν κάποια πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να ενισχύσετε τη συναισθηματική σύνδεση στη σχέση σας:

• Σταδιακά αρχίστε να μοιράζεστε πιο βαθιά συναισθήματα με το σύντροφό σας, όπως για παράδειγμα τις ελπίδες και τα όνειρά σας για το μέλλον, όπως και τα πράγματα που φοβάστε.
• Κάντε σκόπιμες ερωτήσεις στο σύντροφό σας. Για παράδειγμα ρωτήστε τον, "Τι σε κάνει χαρούμενο;" ή "Ποιο είναι το μεγαλύτερο ρίσκο που έχεις πάρει;"
• Κάντε όμορφες χειρονομίες, κάντε εκπλήξεις όπως το πρωινό στο κρεβάτι (αν δεν το συνηθίζετε), μια τυχαία αγκαλιά και εκδηλώστε την ευγνωμοσύνη σας που έχετε το σύντροφό σας στη ζωή σας.
• Μοιραστείτε αναμνήσεις (π.χ. παλιές φωτογραφίες, κοινές ιστορίες) και δοκιμάστε νέες ουσιαστικές δραστηριότητες μαζί, αντί για την καθημερινή ρουτίνα (όπως ένα μάθημα μαγειρικής ή μια κοινή δημιουργική ενασχόληση).

Η συναισθηματική σύνδεση δεν είναι κάτι που συμβαίνει σε μια νύχτα. Αλλά με προσπάθεια, χρόνο και υπομονή μπορείτε να συνδεθείτε με το σύντροφό σας. Η σύνδεση είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη, για αυτό αξίζει να παλέψετε για αυτή.

Για να χτίσετε μια βαθιά συναισθηματική σύνδεση στη σχέση σας είναι ανάγκη να ακούτε το σύντροφό σας, να δείχνετε ενσυναίσθηση και ευαλωτότητα στη σχέση. Πρέπει να επενδύσετε χρόνο και προσπάθεια για να κατανοήσετε και να καλύψετε τις συναισθηματικές ανάγκες τις δικές σας και του συντρόφου σας.

Σύνδεση στη σχέση και ψυχοθεραπεία ζεύγους

Μπορείτε καταρχήν να ξεκινήσετε με το ΤΕΣΤ σχέσης, για να έχετε μια πρώτη εκτίμηση αν η σχέση σας είναι υγιής ή όχι.

Η ενίσχυση της συναισθηματικής σύνδεσης περιλαμβάνει την βελτίωση της επικοινωνίας, την καλλιέργεια της εμπιστοσύνης και την διαχείριση των υποκείμενων θεμάτων. Η θεραπεία ζεύγους βοηθά τα ζευγάρια να ανακτήσουν την συναισθηματική τους σύνδεση και να αναγνωρίσουν ποια είναι τα εμπόδια στην οικειότητα.

Μελέτες δείχνουν ότι οι τεκμηριωμένες προσεγγίσεις, όπως η EFT, μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ικανοποίηση της σχέσης και την συναισθηματική εγγύτητα, ειδικά όταν εφαρμόζονται από κατάλληλα εκπαιδευμένους θεραπευτές.⁴ Rathgeber, M., et al. (2018). The Efficacy of Emotionally Focused Couples Therapy and Behavioral Couples Therapy: A Meta‐Analysis. Journal of Marital and Family Therapy, 45(3), 447–463.

Στην κλινική μου πρακτική, όταν δουλεύουμε με το ζευγάρι πάνω στην ασφάλεια, την επικοινωνία και τα τραύματα προσκόλλησης, οι σύντροφοι συχνά αναφέρουν ότι «ξαναβρίσκουν» τη συναισθηματική σύνδεση που είχε χαθεί.

Πότε χρειάζεται βοήθεια ειδικού

Αν νιώθετε ότι η συναισθηματική σύνδεση στη σχέση σας έχει χαθεί, ότι κυριαρχούν το άγχος, η συναισθηματική απόσταση ή ότι παλιά τραύματα δυσκολεύουν σταθερά την εμπιστοσύνη και την οικειότητα, τότε η έγκαιρη συμβουλή από ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή ζεύγους μπορεί να αποτρέψει τη περαιτέρω επιδείνωση της σχέσης.​​

Η ατομική ψυχοθεραπεία, η ψυχοθεραπεία ζεύγους και, όπου ενδείκνυται, η τραυματοθεραπεία EMDR, βοηθούν να δουλέψετε βαθύτερα μοτίβα προσκόλλησης, φόβου εγκατάλειψης και συναισθηματικής αποστασιοποίησης, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας των σχέσεων και της συνολικής ψυχικής υγείας.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Fraley, R. C. (2019). Attachment in Adulthood: Recent Developments, Emerging Debates, and Future Directions. Annual Review of Psychology, 70(1), 401–422. [Attachment in adult relationships]
2. ↸2.Simpson, J. A., & Rholes, W. S. (2017). Adult attachment, stress, and romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 19–24. [Attachment, stress, romantic relationships]
3. ↸3.Chen, R., et al. (2018). The Efficacy of Eye Movement Desensitization and Reprocessing in Children and Adults Who Have Experienced Complex Childhood Trauma: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Frontiers in Psychology, 9. [EMDR complex childhood trauma]
4. ↸4.Rathgeber, M., et al. (2018). The Efficacy of Emotionally Focused Couples Therapy and Behavioral Couples Therapy: A Meta‐Analysis. Journal of Marital and Family Therapy, 45(3), 447–463. [Emotionally Focused Couples Therapy]