Επαναλαμβανόμενα Όνειρα

Περίπου το 60-75% των ανθρώπων βλέπουν επαναλαμβανόμενα όνειρα, με το μεγαλύτερο ποσοστό να είναι γυναίκες παρά άνδρες. Αν και τα επαναλαμβανόμενα όνειρα είναι φυσιολογικό κομμάτι του ύπνου για τους περισσότερους ανθρώπους, μπορεί να είναι ενοχλητικά. Αν και μπορεί να είναι θετικά όνειρα, σε ποσοστό 77% είναι αρνητικά.

Ωστόσο, τα επαναλαμβανόμενα όνειρα έχουν συνδεθεί με θέματα ψυχικής υγείας όπως η διαταραχή μετατραυματικού στρες. Οι άνθρωποι με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή συχνά βλέπουν άσχημα όνειρα, αν και τα όνειρα μπορεί να διαφέρουν ως προς το περιεχόμενο. Αν ανησυχείτε ή σας προβληματίζουν τα επαναλαμβανόμενα όνειρα, καλό είναι να μιλήσετε σε έναν ψυχοθεραπευτή.

Ποια είναι τα πιο συχνά επαναλαμβανόμενα όνειρα;

Τα επαναλαμβανόμενα όνειρα είναι προσωπικά, όπως και τα υπόλοιπα όνειρα. Τα επαναλαμβανόμενα όνειρα μπορεί να είναι ακριβώς τα ίδια κάθε φορά ή απλά να ανακυκλώνουν τα ίδια σενάρια ή τους φόβους. Ωστόσο, υπάρχουν μερικά θέματα που είναι συχνά στα επαναλαμβανόμενα όνειρα και περιλαμβάνουν:

Πτώση
Είμαστε παγιδευμένοι ή μας κυνηγούν
Πέταγμα
Ατυχήματα με το αυτοκίνητο
Αναζήτηση τουαλέτας
Απώλεια δοντιών
Επίθεση
Γύμνια σε δημόσιους χώρους
Επιστροφή στο σχολείο
Δεν είμαστε καλά προετοιμασμένοι για τη δουλειά ή το σχολείο
Βρίσκουμε ένα νέο δωμάτιο στο σπίτι ή σε ένα οικείο χτίσμα

Κάποια θέματα είναι πιο συχνά από άλλα. Για παράδειγμα, το 53% των ανθρώπων έχουν επαναλαμβανόμενα όνειρα ότι πέφτουν, ενώ μόνο το 15,5% βλέπει ότι χάνει κάποιο δόντι. Δεν είναι επίσης ασυνήθιστο τα επαναλαμβανόμενα όνειρα να έχουν άλλο περιεχόμενο, με βάση τις προσωπικές μας εμπειρίες. Τα επαναλαμβανόμενα όνειρα μπορεί να είναι ολοζώντανα, ή να είναι δύσκολο να τα θυμηθούμε.

Επαναλαμβανόμενα Όνειρα στα Παιδιά

Αν και οι ενήλικες και τα παιδιά βλέπουν επαναλαμβανόμενα όνειρα, για τα παιδιά είναι πιο συχνά από ό,τι για τους εφήβους ή τους ενήλικες. Τα παιδιά έχουν επίσης κάποια κοινά θέματα, όπως οι χαρακτήρες από τα παραμύθια, αλλά και θέματα όπως η πτώση, η αρπαγή ή κάποιο ατύχημα με το αυτοκίνητο. Τα παιδιά είναι λιγότερο πιθανό να έχουν θετικά επαναλαμβανόμενα όνειρα, συνήθως τα επαναλαμβανόμενα όνειρα οδηγούν σε μια ουδέτερη συναισθηματική αντίδραση.

Τι Σημαίνουν τα Επαναλαμβανόμενα Όνειρα;

Η ιδέα ότι τα όνειρα έχουν κρυφά μηνύματα έγινε δημοφιλής από τη θεωρία των ονείρων του Φρόυντ. Ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να υποστηρίζουν ότι τα όνειρα με το ίδιο περιεχόμενο έχουν το ίδιο νόημα για όλους. Φυσικά, η ανάλυση της σημασίας των ονείρων για τον κάθε άνθρωπο έχει νόημα, ειδικά σε θεραπευτικό επίπεδο.

Όταν κάποιος βλέπει επαναλαμβανόμενα όνειρα, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι υπάρχουν υποκείμενα θέματα ανεξάρτητα από το περιεχόμενο του ονείρου. Οι ενήλικες που έχουν συχνά επαναλαμβανόμενα όνειρα γενικά τείνουν να έχουν περισσότερα ψυχολογικά θέματα από ό,τι οι άνθρωποι που δεν έχουν επαναλαμβανόμενα όνειρα, και πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι αυτά τα όνειρα μπορεί να είναι ένας τρόπος για να ανακαλύψουμε τις ανεκπλήρωτες ανάγκες μας ή να επεξεργαστούμε τα τραύματά μας.² Μια άλλη θεωρία είναι ότι οι επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες μπορεί να διαδραμάτισαν εξελικτικό ρόλο, βοηθώντας τους προγόνους μας να προσομοιώσουν απειλητικές καταστάσεις, αν και πρόκειται για υπόθεση που δεν έχει επαληθευτεί πλήρως.

Οι άνθρωποι που είναι κάτω από ψυχολογική πίεση τείνουν να έχουν περισσότερα αρνητικά επαναλαμβανόμενα όνειρα, αν και η έλλειψη στρες δεν σχετίζεται αυτόματα με ευχάριστα επαναλαμβανόμενα όνειρα.

Στην καθημερινή ψυχοθεραπευτική πρακτική, συχνά προτείνω στους θεραπευόμενους να διατηρούν ένα συστηματικό «ημερολόγιο ύπνου». Η λεπτομερής καταγραφή της συχνότητας και της συναισθηματικής έντασης αυτών των ονείρων μας παρέχει ένα εξαιρετικό διαγνωστικό εργαλείο, προτού προχωρήσουμε στον σχεδιασμό της κατάλληλης κλινικής παρέμβασης.

Επαναλαμβανόμενα Όνειρα και Ψυχική Υγεία

Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν επαναλαμβανόμενα όνειρα κάποιες φορές, μπορεί αυτά να αποτελούν σύμπτωμα της διαταραχής μετατραυματικού στρες και της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής.¹ Οι άνθρωποι με αυτές τις διαταραχές έχουν επίσης και άλλα σημαντικά συμπτώματα. Η διάγνωση και η αντιμετώπιση ψυχιατρικών διαταραχών απαιτεί πάντα αξιολόγηση από ψυχίατρο.

Οι άνθρωποι με διαταραχή μετατραυματικού στρες τείνουν να έχουν διαφορετικά επαναλαμβανόμενα όνειρα από ό,τι οι άνθρωποι χωρίς τη διαταραχή. Συνήθως, οι πιο συχνοί επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες περιλαμβάνουν το να ξαναζεί κάποιος το τραύμα που του προκάλεσε το μετατραυματικό στρες.

Επαναλαμβανόμενα Όνειρα και Επιληψία Κροταφικού Λοβού

Η επιληψία του κροταφικού λοβού είναι η πιο συχνή αιτία της δύσκολα αντιμετωπίσιμης επιληψίας των ενηλίκων. Οι επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της επιληψίας του κροταφικού λοβού και μπορεί να προκαλούνται από τις επιληπτικές κρίσεις ή την επίδραση της φάσης REM του ύπνου στον κροταφικό λοβό. Οι άνθρωποι με επιληψία του κροταφικού λοβού τείνουν να έχουν επαναλαμβανόμενα όνειρα τα οποία είναι τρομακτικά, ζωντανά και ίσως να οδηγούν σε δυνατά συναισθήματα ή αίσθημα τρόμου. Αυτά τα όνειρα συχνά ξεκινούν μετά την πρώτη επιληπτική κρίση ενός ατόμου και είναι λιγότερο συχνά σε άτομα που ανταποκρίνονται θετικά στη θεραπεία, σύμφωνα με κλινικές παρατηρήσεις· η αντιμετώπιση της επιληψίας πρέπει πάντα να γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση.

Αντιμετώπιση των Επαναλαμβανόμενων Ονείρων

Αν και μπορεί να είναι φυσιολογικό κομμάτι του ύπνου για πολλούς ανθρώπους, τα επαναλαμβανόμενα όνειρα που προκαλούν αρνητικά συναισθήματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα ενοχλητικά. Αν ανησυχείτε για τα επαναλαμβανόμενα όνειρα, ή αν παρεμβαίνουν στον ύπνο σας ή στην καθημερινότητά σας, καλό είναι να μιλήσετε με τον ψυχοθεραπευτή σας και να δημιουργήσετε ένα θεραπευτικό πλάνο.³

Υπάρχουν επίσης και κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής που μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση των επαναλαμβανόμενων ονείρων:

Ψυχοθεραπεία: Τα επαναλαμβανόμενα όνειρα συχνά σχετίζονται με ψυχικές διαταραχές, από το άγχος μέχρι τη διαταραχή μετατραυματικού στρες. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διαχείριση αυτών των καταστάσεων, εφόσον αξιολογηθεί και εφαρμοστεί από έναν ψυχοθεραπευτή.
Άσκηση: Οι άνθρωποι που κάνουν άσκηση τακτικά αναπτύσσουν συναισθηματική αντοχή και έτσι μπορεί να τους είναι πιο εύκολο να διαχειρίζονται ψυχοπιεστικές καταστάσεις. Έρευνες υποδηλώνουν ότι η τακτική σωματική άσκηση μπορεί να συσχετίζεται με βελτίωση της ποιότητας και της διάρκειας του ύπνου.
Τεχνικές χαλάρωσης: Οι βαθιές αναπνοές, ο διαλογισμός, η γιόγκα και ο καθοδηγούμενος οραματισμός είναι μερικές από τις διαθέσιμες τεχνικές χαλάρωσης. Αυτές οι ασκήσεις μπορούν να ενταχθούν στη ρουτίνα πριν τον ύπνο και ενδέχεται να συμβάλουν στη μείωση του στρες.
Συζήτηση για τα όνειρα: Υπάρχουν κάποια στοιχεία που δείχνουν ότι η θεραπευτική ερμηνεία των ονείρων μπορεί να μειώνει τα επαναλαμβανόμενα όνειρα.
Υγιεινή ύπνου: Η ρουτίνα πριν τον ύπνο, οι καλές συνήθειες και η χαλάρωση βοηθούν στον ύπνο. Η επαρκής και ποιοτική ύπνος αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας και τη μείωση της ημερήσιας ανησυχίας.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου (AASM), η Θεραπεία Νοερών Εικόνων (Imagery Rehearsal Therapy / IRT) αποτελεί πρώτης γραμμής παρέμβαση για τη διαταραχή εφιαλτών σε ενήλικες.⁴

Εάν τα επαναλαμβανόμενα όνειρα σας προκαλούν σημαντική δυσφορία ή παρεμβαίνουν στην καθημερινότητά σας, απευθυνθείτε σε έναν ψυχίατρο.

Πότε να Ζητήσετε Βοήθεια

Τα επαναλαμβανόμενα όνειρα παραμένουν αντικείμενο επιστημονικής έρευνας και, σύμφωνα με τα υπάρχοντα δεδομένα, ενδέχεται να αντικατοπτρίζουν ανεπίλυτα ψυχολογικά ζητήματα ή έντονο στρες. Πολλές φορές τα επαναλαμβανόμενα όνειρα αποτελούν ένδειξη έντονου στρες ή ψυχικών τραυμάτων.

Για αυτό, η φροντίδα της ψυχικής υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Θεραπευτικές προσεγγίσεις όπως η ψυχοθεραπεία και το EMDR εφαρμόζονται αποκλειστικά από ψυχιάτρους-ψυχοθεραπευτές και μπορεί να αποδειχθούν αποτελεσματικές σε κατάλληλα επιλεγμένες περιπτώσεις. Τεχνικές χαλάρωσης όπως ο διαλογισμός μπορούν να αποτελέσουν συμπληρωματικό εργαλείο αυτοφροντίδας.

Βιβλιογραφία

1.Gieselmann, A., et al. (2019). Aetiology and treatment of nightmare disorder: State of the art and future perspectives. Journal of Sleep Research, 28(4), e12820. [link]
2.Scarpelli, S., et al. (2019). The functional role of dreaming in emotional processes. Frontiers in Psychology, 10, 459. [link]
3.Morgenthaler, T. I., et al. (2018). Position paper for the treatment of nightmare disorder in adults: An American Academy of Sleep Medicine position paper. Journal of Clinical Sleep Medicine, 14(6), 1041–1055. [link]
4.Position Paper for the Treatment of Nightmare Disorder in Adults — American Academy of Sleep Medicine (AASM). [link]

Επαναλαμβανόμενα όνειρα