Πως να φύγουν τα ψυχοσωματικά συμπτώματα

Πως να φύγουν τα ψυχοσωματικά συμπτώματα

Πολλές φορές τα ψυχοσωματικά συμπτώματα εμφανίζονται ξαφνικά χωρίς να υπάρχει κάποια παθολογική αιτία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι αληθινά ή ότι είναι μόνο στο μυαλό του ασθενή. Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι αληθινά, και καταστάσεις όπως η χρόνια κόπωση και το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου αξίζουν απολύτως να αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα, αξιοπρέπεια και σεβασμό.

Οι καταστάσεις που έχουν μια υποκείμενη οργανική αιτία μπορεί να επιδεινώνονται από το στρες και το άγχος. Για παράδειγμα, τα επώδυνα συμπτώματα μιας κατάστασης όπως η αρθρίτιδα είναι πολύ πιο έντονα αν ο ασθενής νιώθει άγχος ή έχει κατάθλιψη. Η ψωρίαση μπορεί να επιδεινώνεται όταν ένας ασθενής είναι πιεσμένος.

Πρακτικά, κάθε νόσημα έχει ένα ψυχοσωματικό στοιχείο. Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα συχνά εκδηλώνονται ως συμπτώματα που έχουν σχέση με σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως για παράδειγμα ο πόνος στο στήθος. Πολλές φορές οι άνθρωποι αναρωτιούνται πώς μπορούν να διαχειριστούν τα ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Στην κλινική μου πρακτική, παρατηρώ συχνά πως η αναγνώριση αυτής της σύνδεσης αποτελεί το σημαντικότερο, αλλά και το πιο δύσκολο, πρώτο βήμα για τον θεραπευόμενο.

Τι είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι συμπτώματα που προκαλούνται ή επιδεινώνονται από ψυχολογικούς παράγοντες. Ο όρος αφορά τα σωματικά συμπτώματα που οφείλονται σε ψυχικούς παράγοντες και δεν υπάρχει κάποια παθολογική αιτία πίσω τους. Για παράδειγμα, ο πόνος στο στήθος μπορεί να προκαλείται από το στρες και να μην υπάρχει κάποια άλλη υποκείμενη νόσος.³ Somatic Symptom Disorder (American Psychiatric Association).

Κάποιες παθήσεις είναι γνωστό ότι επιδεινώνονται από το άγχος και την ανησυχία. Οποιαδήποτε στιγμή, η ψυχική κατάσταση ενός ατόμου μπορεί να επηρεάζει την σοβαρότητα μιας πάθησης. Τα σωματικά συμπτώματα που προκαλούνται από ψυχολογικούς παράγοντες είναι αποτέλεσμα της σωματοποίησης του άγχους.¹ Henningsen et al. (2018). Management of somatic symptom disorder. The Lancet, 391(10125), 1427-1440. Αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται εξαιτίας της αυξημένης δραστηριότητας των νευρικών ερεθισμάτων που στέλνονται από τον εγκέφαλο σε διάφορα μέρη του σώματος.

Ένας αριθμός παραγόντων παίζει ρόλο στα ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, τα γονίδια, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, οι βιολογικοί παράγοντες, οι εκμαθημένες συμπεριφορές και άλλα.

Η ψυχολογία επηρεάζει το σώμα

Ένας εύρος ασθενειών και καταστάσεων μπορεί να επιδεινώνονται από ψυχολογικούς παράγοντες. Για παράδειγμα, οι δερματικές παθήσεις όπως το έκζεμα και η ψωρίαση, η υψηλή αρτηριακή πίεση, τα καρδιαγγειακά προβλήματα και άλλα. Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα συχνά επηρεάζουν το αναπνευστικό και το γαστρεντερικό σύστημα όπως επίσης και το καρδιαγγειακό.

Σύγχρονες μελέτες αναδεικνύουν την άμεση επικοινωνία μεταξύ γαστρεντερικού και κεντρικού νευρικού συστήματος. Το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζει άμεσα τη διάθεση και την εμφάνιση ψυχοσωματικών συμπτωμάτων, παρέχοντας επιστημονική εξήγηση για παθήσεις όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου υπό συνθήκες στρες.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα μπορεί να έχουν ήπια ως σοβαρή επίδραση στην ποιότητα ζωής ενός ατόμου, να παρεμβαίνουν στη λειτουργικότητά του και να προκαλούν θέματα υγείας.

Ψυχοσωματικά και ανεξήγητα σωματικά συμπτώματα

Το στρες οδηγεί στη μυϊκή ένταση, η οποία αν παραμείνει μπορεί να οδηγεί στην εμφάνιση πολλών συμπτωμάτων και καταστάσεων όπως ο χρόνιος πόνος,² Kleinstäuber et al. (2017). Early response in cognitive-behavior therapy for syndromes of medically unexplained symptoms. BMC Psychiatry. η υψηλή αρτηριακή πίεση, το έκζεμα, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, η ελκώδης κολίτιδα, οι διαταραχές άγχους και η κατάθλιψη.

Οι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες για τη διαχείριση αυτών των καταστάσεων ή των συμπτωμάτων, είτε μέσω μη ενδεδειγμένων παρεμβάσεων είτε με μάταιες προσπάθειες «χαλάρωσης», μπορεί να δημιουργούν την αίσθηση της αποτυχίας ή να εντείνουν το στρες και την αίσθηση της αβοηθητότητας, που είναι η κύρια πηγή του προβλήματος.

Το στρες επηρεάζει σημαντικά το σώμα μας και μπορεί να οδηγεί σε συμπτώματα τα οποία μπορεί να γίνουν χρόνια.

Το σώμα και το μυαλό σχηματίζουν έναν οργανισμό που χρειάζεται να προσεγγιστεί βιοψυχοκοινωνικά. Τα μοτίβα που διαμορφώνουν τα συναισθήματα (συνειδητά ή όχι) και απελευθερώνουν τις ορμόνες που προκαλούν τα συμπτώματα (όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, οι ημικρανίες, το έκζεμα) πρέπει να αξιολογούνται ολιστικά ως ψυχολογικά μοτίβα, βιολογικά μοτίβα και συναισθηματικά και ψυχικά μοτίβα, που έχουν ένα νόημα, μια ιστορία και μια λειτουργία στο παρόν.

Ψυχοθεραπεία για τα ψυχοσωματικά συμπτώματα

Το σώμα, το μυαλό, οι σκέψεις, οι αναμνήσεις, τα συναισθήματα και οι αισθήσεις όλα συνδέονται μεταξύ τους, έτσι είναι αναγκαία η ολιστική αντιμετώπιση των προσωπικών θεμάτων, των ψυχικών τραυμάτων, των ανησυχιών, των φόβων και των προβληματισμών. Υπάρχουν κάποιες ασκήσεις που στην υποστήριξη της λειτουργικότητας και της γενικότερης ευεξίας:

• βοηθούν στη σύνδεση του εαυτού και των εμπειριών που σας κάνουν να νιώθετε υγιείς, ώστε να δημιουργήσετε μια πιο ζεστή σχέση με τον εαυτό σας και τους άλλους.
• βοηθούν να κατανοήσετε ότι κάποια μοτίβα έχουν μια λειτουργία και δεν είναι απλώς "κακά".
• βοηθούν να κατανοήσετε πως μπορείτε να αλλάξετε συμπεριφορά στο μέλλον και να αντιδράτε σε όσα συμβαίνουν με λιγότερο στρες.
• σας δείχνουν πως να ελέγχετε τον εαυτό σας σε συνθήκες πίεσης και να ηρεμείτε.
• σας δείχνουν πως να βλέπετε τις διαφωνίες ή τα ψυχοπιεστικά γεγονότα από απόσταση και να ελέγχετε τα συναισθήματά σας.
• μέσω της διαχείρισης των συμπτωμάτων και των συναισθημάτων αβοηθητότητας, μπορείτε να διαμορφώσετε έναν πιο συναισθηματικά ολοκληρωμένο τρόπο ζωής.
• βλέποντας τις μεταβάσεις της ζωής και τις κρίσεις ως προκλήσεις μπορείτε να ανακαλύψετε περισσότερα για τον εαυτό σας, να βρείτε τρόπο να εκφράζετε τις ανάγκες σας και να τις καλύπτετε.

Θεραπευτικές προσεγγίσεις για τα ψυχοσωματικά συμπτώματα

Το πρώτο βήμα για να μπορέσετε να αντιμετωπίσετε τα ψυχοσωματικά σας συμπτώματα, όποια και αν είναι αυτά, είναι να μιλήσετε σε έναν ψυχοθεραπευτή. Με τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας θα μάθετε τρόπους για να διαχειρίζεστε αποτελεσματικά τα ανεξήγητα συμπτώματα που σας ταλαιπωρούν.

Κάθε θεραπευτικό πλάνο σχεδιάζεται απολύτως εξατομικευμένα, καθώς η κλινική εμπειρία καταδεικνύει πως η σωματοποίηση του άγχους εκφράζεται με μοναδικό τρόπο στον κάθε άνθρωπο.

Στη σύγχρονη ψυχιατρική και κλινική ψυχολογία, ακολουθείται το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο, το οποίο αναγνωρίζει την αλληλεπίδραση σώματος και νου. Υπάρχουν υγιείς τρόποι για την έκφραση των συναισθημάτων όπως η χαρά, ο θυμός και η θλίψη.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Henningsen et al. (2018). Management of somatic symptom disorder. The Lancet, 391(10125), 1427-1440. [link]
2. ↸2.Kleinstäuber et al. (2017). Early response in cognitive-behavior therapy for syndromes of medically unexplained symptoms. BMC Psychiatry. [link]
3. ↸3.Somatic Symptom Disorder (American Psychiatric Association). [link]