Λουμπάγκο

Τι είναι το λουμπάγκο;

Το λουμπάγκο είναι τυπικά ένα οξύ επεισόδιο οσφυαλγίας (ένας έντονος πόνος στη μέση).¹ Hartvigsen, J., et al. (2018). What low back pain is and why we need to pay attention. The Lancet, Volume 391, Issue 10137 P2356-2367. Οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν έντονο πόνο κοντά στη σπονδυλική τους στήλη, ο οποίος μπορεί να κινείται προς τα έξω και να προκαλεί κράμπες στους γλουτούς, στη βουβωνική χώρα και στους μηρούς. Σε άλλες περιπτώσεις, οι κράμπες μπορεί να φτάνουν μέχρι τον αυχένα και τους ώμους, και να προκαλούν αίσθηση ακαμψίας και έντονο πόνο στην παραμικρή κίνηση. Αυτό συμβαίνει επειδή οι μύες στη μέση συσπώνται έντονα, με αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της ελεύθερης κίνησης. Το λουμπάγκο μπορεί να κάνει την εμφάνισή του σποραδικά, και ενώ κάποιος δεν έχει καμία ενόχληση να εμφανίζει ξαφνικά πόνο ο οποίος χρειάζεται μερικές εβδομάδες για να υποχωρήσει από μόνος του. Ποια είναι όμως τα συμπτώματα και οι αιτίες του λουμπάγκο;

Ο πόνος στη μέση είναι πολύ συχνός και αρκετοί άνθρωποι θα τον βιώσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους. Συνήθως σχετίζεται με την καταπόνηση της σπονδυλικής στήλης (βάρη, κακή στάση σώματος) αλλά επίσης μπορεί να προκαλείται και από άλλες τραυματικές και φλεγμονώδεις διεργασίες, όπως από την ρευματοειδή αρθρίτιδα.

Η ιστορία πίσω από το λουμπάγκο

Ο όρος "λουμπάγκο" είναι λατινικής προέλευσης, και προκύπτει από το lumbus που σημαίνει οσφυϊκή μοίρα. Το λουμπάγκο σημαίνει "αδυναμία στην οσφυϊκή μοίρα ή στη μέση", είναι ουσιαστικά ένας άλλος όρος για τον πόνο στη μέση ή την "οσφυαλγία". Ο όρος έκανε την εμφάνισή του το 1600 και έγινε πιο δημοφιλής το 1960.

Ο πόνος στη μέση είναι ένα φαινόμενο της εποχής μας, λόγω του καθιστικού τρόπου ζωής. Ωστόσο, το γεγονός ότι το λουμπάγκο περιγράφηκε πρώτη φορά το 1600 δείχνει ότι και οι πρόγονοι μας είχαν προβλήματα με την μέση τους. Βέβαια παλιότερα το πρόβλημα δεν ήταν η καθιστική ζωή ή η κακή στάση του σώματος, αλλά η σωματική καταπόνηση και άλλες καταστάσεις όπως η αρθρίτιδα.

Συμπτώματα λουμπάγκο

Το κύριο σύμπτωμα είναι ο πόνος στη μέση ή στην οσφυϊκή περιοχή της σπονδυλικής στήλης. Επίσης, μπορεί να προκαλεί μυϊκές συσπάσεις και δυσκαμψία στη μέση με αποτέλεσμα να παρεμβαίνει στις φυσιολογικές δραστηριότητες της καθημερινότητας και στην κίνηση. Μερικές φορές αυτός ο πόνος περιγράφεται ως πίεση στη μέση, ή ως πιάσιμο στη μέση.

Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν τον πόνο που φτάνει στο ένα ή και στα δύο πόδια. Όταν αυτό συμβαίνει, δείχνει ότι κάποιο νεύρο είναι ερεθισμένο ή "πιασμένο" μια κατάσταση γνωστή ως ισχιαλγία.

Αν ο πόνος στη μέση είναι έντονος και έχετε τα ακόλουθα συμπτώματα καλό είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας:

• Πυρετό
• Φλεγμονή ή οίδημα στο πόδι ή στη μέση
• Κακή διάθεση
• Ακράτεια ούρων
• Αίμα στα ούρα

Αιτίες λουμπάγκο

Όπως και σε κάθε άλλο πρόβλημα, έτσι και στον πόνο στη μέση, η αιτία για το λουμπάγκο δεν είναι πάντα προφανής ή εύκολο να αναγνωριστεί, ακόμη και μετά από ιατρικές εξετάσεις.

Η οσφυϊκή περιοχή ή η μέση, στηρίζει ένα μεγάλο μέρος του βάρους του σώματος, και το κάνει, ενώ επιτρέπει σε μεγάλο βαθμό την ελεύθερη κίνηση στη μέση μας. Αυτές οι δυνάμεις μπορεί μερικές φορές να είναι μεγαλύτερες από αυτές που αντέχουν οι μύες, οι τένοντες και οι σύνδεσμοι. Συχνά, το λουμπάγκο είναι αποτέλεσμα κάποιου μηχανικού προβλήματος στις αρθρώσεις και στους μύες στη μέση μας. Αυτό βασικά σημαίνει ότι υπάρχει κάποια μορφή δυσλειτουργίας στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι αρθρώσεις στην περιοχή, με αποτέλεσμα τη φλεγμονή και τον πόνο.

Μερικές φορές, το λουμπάγκο μπορεί να προκύπτει από την φυσιολογική φθορά των αρθρώσεων στη μέση ή λόγω κάποιας μορφής εκφυλισμού στην επιφάνεια των αρθρώσεων λόγω της υπερλειτουργίας τους. Αυτό μερικές φορές αναφέρεται ως ρευματισμός και είναι πιο πιθανό να συμβεί στους ηλικιωμένους ανθρώπους.

Εκτός από τις ανατομικές/μηχανικές αιτίες, η ψυχολογική επιβάρυνση (στρες, άγχος, καταθλιπτική διάθεση) μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη μυϊκή τάση, διαταραχή ύπνου και μεγαλύτερη ευαισθησία στον πόνο.³ Ashar, Y. K., et al. (2022). Effect of pain reprocessing therapy vs placebo and usual care for patients with chronic back pain: a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 2022;79;(1):13-23. Αν παρατηρείτε επίμονη δυσκολία στη διάθεση ή έντονο άγχος μαζί με πόνο, ζητήστε βοήθεια τόσο από γιατρό όσο και από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, παρατηρώ συχνά στην κλινική πράξη πώς ο χρόνιος σωματικός πόνος δημιουργεί έναν άμεσο φαύλο κύκλο με το ψυχολογικό στρες. Μια ολιστική προσέγγιση, που αναγνωρίζει την αλληλεπίδραση της διάθεσης με τη σωματική λειτουργία, αποτελεί σταθερά το κλειδί για την ουσιαστική διαχείριση της οσφυαλγίας.

Άλλες αιτίες λιγότερο συχνές περιλαμβάνουν την ρευματοειδή αρθρίτιδα, τις παθήσεις τον οστών και σε σπάνιες περιπτώσεις, ακόμα και τον καρκίνο.

Οξύ και χρόνιο λουμπάγκο

Ανάλογα με το πόσο διαρκούν τα συμπτώματα, το λουμπάγκο μπορεί να είναι οξύ ή χρόνιο. Γενικά, ισχύουν τα εξής:

• Το οξύ λουμπάγκο διαρκεί λιγότερο από έξι εβδομάδες.
• Το υπο-οξύ λουμπάγκο διαρκεί έξι εβδομάδες ως τρεις μήνες.
• Το χρόνιο λουμπάγκο διαρκεί περισσότερο από τρεις μήνες.

Διαχείριση λουμπάγκο

Η θεραπεία για το λουμπάγκο ποικίλει ανάλογα με την αιτία και την σοβαρότητα της κάθε περίπτωσης.² Foster, N. E., et al. (2018). Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. The Lancet, Volume 391, Issue 10137 P2368-2383. Η τακτική, κατάλληλη για την κατάστασή σας σωματική δραστηριότητα και οι ήπιες διατάσεις μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κινδύνου υποτροπών και στη λειτουργική αποκατάσταση, ανάλογα με την αιτία και το επίπεδο πόνου. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να υποστηρίζεται η δύναμη και η αντοχή του κορμού και να μειώνονται οι πιθανότητες μυϊκού σπασμού σε ορισμένα άτομα. Οι ασκήσεις κορμού, η εργονομία και οι συχνές διατάσεις μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης ή επιδείνωσης πόνου στη μέση, χωρίς να εγγυώνται πλήρη πρόληψη.⁴ NICE guideline: Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59).

Όταν ο πόνος είναι σε έξαρση, ο γιατρός μπορεί, ανάλογα με το ιστορικό σας, να συστήσει φαρμακευτική αγωγή για την ανακούφιση του πόνου ή/και της φλεγμονής, με σαφείς οδηγίες για δόση, διάρκεια και αντενδείξεις. Επίσης, μπορεί ο ασθενής να χρησιμοποιεί παγοκύστη ή θερμοφόρα για την χαλάρωση των μυών, και να πρέπει να αλλάξει καρέκλα στο γραφείο του ώστε να μην νιώθει πίεση στη μέση.

Το λουμπάγκο είναι ένα συχνό πρόβλημα σε όλες τις ηλικίες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι μια προσωρινή κατάσταση που υποχωρεί με σωστή άσκηση και διατάσεις, αλλά για όσους ο πόνος δεν υποχωρεί μπορεί να χρειαστούν θεραπευτικές παρεμβάσεις. Συχνά υπάρχει βελτίωση μέσα σε 1–2 εβδομάδες, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις ο πόνος μπορεί να επιμείνει ή να υποτροπιάζει για μεγαλύτερο διάστημα και να χρειάζεται οργανωμένη αξιολόγηση και πρόγραμμα αποκατάστασης.

• Φάρμακα: Συχνά χρησιμοποιούνται μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) ή/και απλά αναλγητικά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προταθούν μυοχαλαρωτικά ή άλλες επιλογές. Η επιλογή εξαρτάται από την αιτία, τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τυχόν άλλα νοσήματα και ταυτόχρονα φάρμακα γι’ αυτό ζητήστε καθοδήγηση από γιατρό ή φαρμακοποιό και μην αυτοσχεδιάζετε με ενέσιμους συνδυασμούς.
• Trigger point therapy (θεραπεία σημείων πυροδότησης): τεχνική που χρησιμοποιούν ορισμένοι φυσικοθεραπευτές για μυϊκή ευαισθησία/σπασμό. Σε κάποιους ανθρώπους μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά τα αποτελέσματα διαφέρουν.
• Συμπληρωματικές παρεμβάσεις (π.χ. βελονισμός, χειροπρακτική): ενδέχεται να βοηθήσουν ορισμένα άτομα, όμως χρειάζεται να γίνονται από πιστοποιημένους επαγγελματίες και μετά από ιατρική αξιολόγηση—ιδίως αν υπάρχει ισχιαλγία, νευρολογικά συμπτώματα ή υποψία σοβαρής αιτίας.
• Τεχνικές διαχείρισης άγχους/πόνου (π.χ. ασκήσεις χαλάρωσης, ενσυνειδητότητα, ψυχοεκπαίδευση για τον πόνο): μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά στη διαχείριση του χρόνιου πόνου σε συνεργασία με την ιατρική/φυσικοθεραπευτική φροντίδα.

Βήματα για βελτίωση των συμπτωμάτων

Αν υποφέρετε από λουμπάγκο μπορεί να σας βοηθήσουν τα εξής:

• Τακτική ήπια άσκηση όπως το περπάτημα, το κολύμπι, οι διατάσεις.
• Απώλεια περιττών κιλών
• Αποφυγή μεταφοράς βαριών αντικειμένων.
• Βελτίωση της στάσης του σώματος.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Hartvigsen, J., et al. (2018). What low back pain is and why we need to pay attention. The Lancet, Volume 391, Issue 10137 P2356-2367. [link]
2. ↸2.Foster, N. E., et al. (2018). Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. The Lancet, Volume 391, Issue 10137 P2368-2383. [link]
3. ↸3.Ashar, Y. K., et al. (2022). Effect of pain reprocessing therapy vs placebo and usual care for patients with chronic back pain: a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 2022;79;(1):13-23. [link]
4. ↸4.NICE guideline: Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). [link]