Θλίψη
Αν και η θλίψη είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα που οι περισσότεροι προτιμούν να αποφύγουν, η πλήρης απώθησή της δεν αποτελεί ρεαλιστική ή υγιή στρατηγική. Οι άνθρωποι συχνά θεωρούν ότι η θλίψη είναι αποκλειστικά αρνητική, ωστόσο αυτό δεν είναι απολύτως αληθές.
Η θλίψη είναι ένα κοινό συναίσθημα, αλλά η κατάθλιψη αποτελεί μια σοβαρή ψυχική νόσο.
Τι είναι η θλίψη;
Η θλίψη εκφράζει μια συναισθηματική κατάσταση δυστυχίας, που μπορεί να είναι ήπια ως έντονη και συνήθως συνδέεται συχνά με την απώλεια πραγμάτων που έχουν αξία για έναν άνθρωπο, την ματαίωση ή την απoγοήτευση.
Για πολλά χρόνια, δεν ήταν γνωστός ο σκοπός της θλίψης. Αλλά σήμερα, γνωρίζουμε ότι η θλίψη μπορεί να λειτουργήσει ως ήπια προειδοποίηση. Η θλίψη μας λέει ότι βρισκόμαστε σε μια δυσάρεστη ή άγνωστη κατάσταση, και έτσι πρέπει να είμαστε πιο προσεκτικοί. Για παράδειγμα, σκεφτείτε τις στιγμές στις οποίες νιώσατε μια απόρριψη. Στον απόηχο της απρόσμενης απόρριψης, η θλίψη μπορεί να σας κρατά ένα βήμα πίσω ώστε να κατανοήσετε τι επιπτώσεις έχει αυτή η απώλεια για εσάς και να επαναξιολογήσετε τις προσδοκίες και τους στόχους σας.
Διαφορές ανάμεσα στη θλίψη και στην κατάθλιψη
Η επίμονη θλίψη είναι ένα από τα κύρια συμπτώματα της μείζονος κατάθλιψης. Ωστόσο, η θλίψη δεν είναι το ίδιο με την κατάθλιψη.
Η θλίψη συνδέεται συχνά με την απώλεια κάτι σημαντικού ή την ματαίωση. Αυτό σημαίνει πως όταν νιώθουμε θλίψη μπορεί να αναπολούμε πράγματα από το παρελθόν.
Στους ανθρώπους φυσιολογικά, η θλίψη έρχεται και φεύγει. Αλλά όταν η θλίψη είναι έντονη και διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, και συνοδεύεται και από άλλα χαρακτηριστικά συμπτώματα της κατάθλιψης (όπως η απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, η κόπωση και οι αλλαγές στην όρεξη) μπορεί να είναι δείκτης της κατάθλιψης.
Η κατάθλιψη σε αντίθεση με τη θλίψη, είναι εξουθενωτική, κάνει δύσκολη την λειτουργικότητα στην καθημερινότητα. Η κατάθλιψη είναι μια πολύ σοβαρή νόσος με σοβαρές συνέπειες. Αυτό διαφέρει από την θλίψη της καθημερινότητας, πράγμα που συμβαίνει σε όλους μας.
Πώς θα ξεχωρίσω την κατάθλιψη από τη θλίψη;
Μπορεί να είναι δύσκολο να ξεχωρίσετε την θλίψη από την κατάθλιψη. Η κατάθλιψη δεν είναι ίδια για όλους, και αυτό κάνει δύσκολη την αναγνώρισή της.
Ωστόσο, αν έχετε συμπτώματα όπως η κόπωση, οι αλλαγές στην όρεξη, η απομάκρυνση από τους φίλους, τα χαμηλά επίπεδα ενέργειας, και η θλίψη για πάνω από δύο εβδομάδες, που επηρεάζουν την λειτουργικότητά σας, πρέπει να μιλήσετε με έναν ψυχίατρο.8
Τι είναι η κατάθλιψη;
Η κατάθλιψη είναι μια σοβαρή ψυχική νόσος, ένα βαρύ φορτίο, που θολώνει την σκέψη, προκαλεί απώλεια του κινήτρου και του ενδιαφέροντος (ανηδονία), και το άτομο νιώθει ότι πρέπει να σηκώσει όλο αυτό το βάρος για να βρει ανακούφιση.
Για να μπορέσει κάποιος να καλλιεργήσει τη συμπόνια προς τον εαυτό του, η εκπαίδευση είναι το κλειδί. Δεν είναι μονάχα βοηθητικό να γνωρίζει κάποιος την πηγή της κατάθλιψης, αλλά αν γνωρίζει πως να διαχειριστεί τα συμπτώματα αυτό βοηθά στην αντιμετώπιση της κατάστασης.
Ποιες είναι οι ψυχολογικές αιτίες της κατάθλιψης;
1. Θυμός
Για μερικούς ανθρώπους, ο θυμός είναι ένα επικίνδυνο συναίσθημα που βασίζεται σε ασυνείδητες πεποιθήσεις ή εμπειρίες που έχουν περάσει μέσα από την οικογένεια. Ωστόσο, ο θυμός είναι ένα πολύ σημαντικό συναίσθημα. Συχνά, μας προειδοποιεί ότι κάποιος θέλει να μας κάνει κακό. Αν καταπιέζουμε το θυμό, μπορεί να στρέφεται μέσα μας (η εσωτερική επικριτική φωνή) και να αυξήσει την ευαλωτότητα στην κατάθλιψη.
Αν έχετε καλή σχέση με το θυμό, είναι η στιγμή να ξεκινήσετε να δίνετε περισσότερη προσοχή σε αυτόν. Σκεφτείτε πως εξέφραζαν το θυμό τα μέλη της οικογένειάς σας; Πώς αντιδρούσατε στο θυμό; Με αυτό τον τρόπο θα μάθετε πολλά για τον εαυτό σας.
2. Απομάκρυνση από τα συναισθήματα
Αν νιώθετε αποσυνδεδεμένοι από τα συναισθήματά σας για οποιοδήποτε λόγο, τότε αποκλείετε ένα σημαντικό κομμάτι του εαυτού σας. Αυτή είναι όμως μια κατάσταση που σας παραλύει. Τα συναισθήματα μας κάνουν ανθρώπους και μας κρατούν ζωντανούς. Όταν κάποιος βιώνει κατάθλιψη, τα συναισθήματα μπορεί να μοιάζουν ξένα, τρομακτικά, απρόσμενα ή ασήμαντα.
Καλό είναι να ξεκινήσετε να μιλάτε για τα συναισθήματά σας. Με ποια συναισθήματα είστε σε επαφή; Με ποια δεν έχετε επαφή; Ποιες είναι οι κρυφές σας πεποιθήσεις για τα συναισθήματα;
3. Εκμαθημένη συμπεριφορά
Μερικές φορές, η κατάθλιψη είναι μια συμπεριφορά που μαθαίνουμε. Αν οι γονείς σας είχαν κατάθλιψη, ειδικά μείζονα ή χρόνια κατάθλιψη, μπορεί να έχετε υιοθετήσει την κατάθλιψη ώστε να νιώθετε συνδεδεμένοι μαζί τους, και αυτό να οδηγεί σε μια ασυνείδητη εντύπωση για το πως πρέπει να είστε.
Εάν κάποιος από τους γονείς σας έχει κατάθλιψη, καλό είναι να ψάξετε να δείτε την επίδραση που είχε αυτό σε εσάς. Πιστεύετε ότι η κατάθλιψη είναι ουσιαστικό κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης; Φοβάστε ότι αν δεν νιώθετε κατάθλιψη τότε θα είστε λιγότερο συνδεδεμένοι με τους γονείς σας;
4. Νευροβιολογικοί Παράγοντες
Παλαιότερες θεωρίες απέδιδαν την κατάθλιψη αποκλειστικά σε "χημική ανισορροπία" (π.χ. χαμηλή σεροτονίνη). Σύγχρονες ανασκοπήσεις δείχνουν ότι η σχέση αυτή είναι πολύ πιο σύνθετη και δεν αφορά απλώς έλλειψη νευροδιαβιβαστών. Η κατάθλιψη περιλαμβάνει πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις μεταξύ γενετικής προδιάθεσης, δομής του εγκεφάλου και περιβαλλοντικού στρες.1
5. Απομάκρυνση από τον πραγματικό εαυτό
Όταν κάποιος ζει μια ζωή χωρίς να έχει αίσθηση για το ποιος είναι, ποιες είναι οι ανάγκες του και τι του φέρνει ικανοποίηση και χαρά, τότε μπορεί να βιώνει κατάθλιψη. Αν μεγαλώσατε σε ένα περιβάλλον που δεν λάβατε συναισθηματική υποστήριξη, ίσως είναι ανάγκη να έρθετε σε επαφή με τον πραγματικό σας εαυτό. Αν δεν έχετε βρει κάποιο νόημα στη ζωή σας, αυτό σίγουρα θα σας οδηγήσει στην κατάθλιψη.
Με την βοήθεια της ψυχοθεραπείας μπορείτε να εξερευνήσετε το κενό που νιώθετε και να πενθήσετε για τις εμπειρίες του παρελθόντος, ειδικά τα τραύματα της παιδικής ηλικίας και να ανακαλύψετε ποιοι είστε πραγματικά. Αυτή είναι μια βαθιά και δύσκολη δουλειά.
6. Δυσκολία στην αυτορρύθμιση
Η κατάθλιψη μπορεί να είναι μια αντίδραση της ψυχής σας στην προσπάθεια ρύθμισης του νευρικού συστήματος. Ίσως εξαιτίας κάποιου τραύματος ή της απουσίας ενός γονέα (αγχώδης ή ανασφαλής προσκόλληση), μπορεί να μην έχετε μάθει να ηρεμείτε τον εαυτό σας.
Μπορεί να νευριάζετε εύκολα. Για να μπορέσετε να ελέγξετε τον εαυτό σας εξασκηθείτε στο διαλογισμό. Είναι δύσκολο να ηρεμήσετε; Αν αυτό συμβαίνει καλό είναι να ξεκινήσετε ψυχοθεραπεία.
7. Υπαρξιακό άγχος
Κάποιες φορές είναι δύσκολο να είμαστε άνθρωποι. Η επίγνωση όλων των δυσκολιών και των αδικιών στον κόσμο, προκαλεί έντονο στρες. Αν σας προβληματίζουν υπαρξιακά θέματα, όπως ανησυχία για το θάνατο και νιώθετε απογοήτευση, τότε μπορεί να εμφανιστεί η κατάθλιψη.
Καλό είναι να μιλήσετε σε έναν ψυχοθεραπευτή για τις ανησυχίες σας. Έτσι θα εξερευνήσετε όλος τους υπαρξιακούς φόβους σας που ασυνείδητα δημιουργούν εμπόδια.
8. Επίμονο άγχος
Η κατάθλιψη μπορεί να είναι ένας τρόπος με τον οποίο η ψυχή διαχειρίζεται το άγχος. Μπορεί να έχετε περισσότερο στρες από όσο συνειδητοποιείτε.
Για αυτό είναι σημαντικό να εξερευνάτε τα μοτίβα σκέψης σας με έναν ψυχοθεραπευτή. Σκεφτείτε αν η κατάθλιψη αποτελεί ένα μηχανισμό ενάντια στα συναισθήματα ανησυχίας.
Η κατάθλιψη πολλές φορές σας ανοίγει την πόρτα για να δείξετε συμπόνια προς τον εαυτό σας και να επουλωθείτε.
Πώς η θλίψη επηρεάζει την υγεία και την ευεξία;
Η θλίψη, όπως όλα τα συναισθήματα, εξυπηρετεί μια σημαντική λειτουργία καθώς μας βοηθά να ανταποκριθούμε κατάλληλα ανάλογα με τις συνθήκες, ώστε να φροντίσουμε την συναισθηματική υγεία και την ευεξία μας.4 Όταν νιώθουμε θλίψη, κάνουμε ένα βήμα πίσω, κάνουμε ενδοσκόπηση και επιστρέφουμε προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε όσα εμφανιστούν μπροστά μας.
Και η θλίψη μπορεί να μην έχει πολλές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία μας όσο άλλα επώδυνα συναισθήματα. Η φλεγμονή συνδέεται στενά με τα αρνητικά συναισθήματα.2 Και όπως είναι γνωστό η φλεγμονή επηρεάζει σημαντικά την σωματική μας υγεία.7
Ποια είναι τα οφέλη της θλίψης;
1. Η θλίψη βοηθά να διευρύνετε τη σκέψη σας
Όλοι βασιζόμαστε στο ένστικτό μας κάποιες φορές. Όταν νιώθουμε θλίψη, αυτές οι αυτόματες τάσεις μειώνονται. Όταν είμαστε θλιμμένοι, δίνουμε περισσότερη προσοχή σε όσα είναι μπροστά μας.
Αυτή η προσέγγιση μας βοηθά να σκεφτόμαστε πιο καθαρά και με διαφορετικούς τρόπους. Η θλίψη μπορεί να βελτιώσει την συγκέντρωση και την προσοχή.6 Αυτό συμβαίνει χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Αλλά όταν αναγνωρίζουμε πότε είμαστε θλιμμένοι, συνήθως η θλίψη υποχωρεί. Επίσης, η θλίψη μας βοηθά να δίνουμε προσοχή σε συγκεκριμένα πράγματα ώστε να αντιμετωπίζουμε τις καταστάσεις με υγιείς τρόπους.
2. Η θλίψη βοηθά να επικοινωνείτε καλύτερα
Ίσως να σκέφτεστε ότι πρέπει να περιμένετε για να κάνετε μια συζήτηση μέχρι να έχετε καλή διάθεση. Ωστόσο, οι άνθρωποι που δεν έχουν καλή διάθεση επικοινωνούν καλύτερα. Εκφράζουν καλύτερα τις ανάγκες τους.
Αυτή η επίδραση είναι αυτόματη, όχι συνειδητή, έτσι η ιδέα δεν είναι να προσπαθείτε να νιώθετε θλίψη πριν από μια συζήτηση. Μην αναβάλλετε μια δύσκολη συζήτηση επειδή νιώθετε θλίψη, γιατί μπορείτε να εκφράσετε καλύτερα τα βαθιά σας συναισθήματα.
3. Η θλίψη βοηθά στις κοινωνικές επαφές
Μια από τις κύριες λειτουργίες της θλίψης είναι ότι δίνει το σήμα για κοινωνική υποστήριξη. Σκεφτείτε δύο ανθρώπους, ο ένας να είναι θλιμμένος και ο άλλος να είναι θυμωμένος. Όταν βλέπετε κάποιον θλιμμένο , νιώθετε την επιθυμία να τον βοηθήσετε. Όταν βλέπετε κάποιο θυμωμένο, θέλετε αυτόματα να φύγετε.
Οι εκφράσεις του προσώπου και τα δάκρυα, είναι σημάδια της θλίψης που δείχνουν στους άλλους ότι έχετε ανάγκη την βοήθεια.
Η θλίψη βελτιώνει συγκεκριμένες διαπροσωπικές δεξιότητες. Οι άνθρωποι που είναι θλιμμένοι είναι πιο δίκαιοι και ευγενικοί.
4. Η θλίψη βοηθά να αποδεχτείτε τη σκληρή πραγματικότητα
Μια από τις λειτουργίες κλειδιά της θλίψης είναι ότι σας βοηθά να αποδεχτείτε δύσκολες καταστάσεις και να συμβιβαστείτε με την απώλεια. Κάποιες φορές υπάρχουν πράγματα πέρα από τον έλεγχό σας που είναι πραγματικά σημαντικό να τα αφήσετε πίσω σας.
Αυτές οι καταστάσεις είναι όλο και πιο συχνές όσο μεγαλώνουμε. Για παράδειγμα, η έναρξη μιας χρόνιας ασθένειας, συχνά απαιτεί να αφήσετε την προσπάθεια να αντιστρέψετε τα πράγματα ή να θεραπεύσετε κάτι, και να αποδεχτείτε τη διάγνωση και να διαχειριστείτε κάθε σύμπτωμα που θα προκύπτει.
Η θλίψη βοηθά στην αλλαγή του τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς ώστε να μπορούμε να προσαρμοστούμε στην απώλεια και να προχωρήσουμε ανάλογα με τις συνθήκες. Με άλλα λόγια, η θλίψη μπορεί να ενισχύσει την αντοχή.
5. Η θλίψη μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για αλλαγές
Η θλίψη μπορεί να παρακινήσει τους ανθρώπους να ασχολούνται περισσότερο με την υγεία τους, για παράδειγμα να κόβουν το κάπνισμα ή να κάνουν άσκηση. Οι άνθρωποι που είναι θλιμμένοι μπορεί να έχουν το κίνητρο να κάνουν αλλαγές που θα βελτιώσουν την υγεία τους επειδή τα συναισθήματα μας κάνουν να βλέπουμε τον κόσμο με συγκεκριμένο τρόπο. Η θλίψη, η οποία συνδέεται με την αίσθηση ότι κάποιος ή κάτι είναι υπεύθυνος για όσα συνέβησαν, αυξάνει την πεποίθηση των ανθρώπων ότι οι συνθήκες είναι ελεγχόμενες.
6. Αν η θλίψη εξελιχθεί σε κατάθλιψη, τότε επιβαρύνεται η υγεία
Αν η θλίψη επιδεινωθεί (κατάθλιψη) ή μετατραπεί σε ένα χρόνιο συναίσθημα (δυσθυμία), τότε βλάπτει σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Όταν η θλίψη επιμένει και συνοδεύεται και από άλλα συμπτώματα, τότε μπορεί να μετατρέπεται σε κατάθλιψη. Η κατάθλιψη είναι από μόνη της μία νόσος, αλλά συνδέεται με πολλά προβλήματα υγείας όπως οι παθήσεις του καρδιαγγειακού.3
Πώς να αντιμετωπίσετε τη θλίψη;
Ξεκινήστε κάνοντας το ΤΕΣΤ κατάθλιψης (με εικόνες), ώστε να έχετε μια πρώτη εκτίμηση για το τι πραγματικά σας συμβαίνει. Το τεστ αυτοαξιολόγησης θα σας βοηθήσει να καταλάβεται αν έχετε θλίψη ή κατάθλιψη.
Μια υγιής αντίδραση στη θλίψη είναι να επιτρέπετε στον εαυτό σας να νιώσει αυτό το συναίσθημα όταν προκύπτει. Οι συνήθειες όπως ο διαλογισμός, η ενσυνειδητότητα βοηθούν να αποδεχτείτε την θλίψη χωρίς να την κρίνετε.5 Αυτές οι τεχνικές ενσυνειδητότητας σας βοηθούν να μένετε συγκεντρωμένοι στο παρόν.
Αλλά η θλίψη, δεν σημαίνει ότι είναι ανάγκη να περνάτε ώρες μόνοι σας και να βυθίζεστε στην αρνητικότητα.
Αντιθέτως, μια υγιής αντίδραση στη θλίψη περιλαμβάνει την ικανότητα να αξιολογήσετε πόσο δυνατό είναι αυτό το συναίσθημα και έτσι να μειώνετε τη διάρκειά του. Για να το κάνετε αυτό, μπορείτε να πάτε μια βόλτα στη φύση ή να κάνετε πράγματα που σας ηρεμούν.
Αν όμως η θλίψη κατακλύζει τη ζωή σας και παρεμβαίνει στη λειτουργικότητά σας, τότε πρέπει να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ψυχιάτρου.
Το κύριο πλεονέκτημα της θλίψης είναι ότι μπορούμε να μάθουμε πολλά από αυτή. Είναι βοηθητικό να βλέπουμε τα συναισθήματα ως οδηγούς, που μας δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για την παρούσα στιγμή. Όταν αφιερώνουμε χρόνο για να επεξεργαστούμε αυτές τις πληροφορίες, μαθαίνουμε κάτι που μας επιτρέπει να προχωρήσουμε.
Αλλά είναι επίσης αλήθεια ότι η χρόνια θλίψη είναι ένα σημάδι ότι χρειαζόμαστε βοήθεια. Αν η θλίψη παρεμβαίνει στη ζωή σας και διαρκεί περισσότερο από δύο εβδομάδες, τότε είναι η στιγμή να ζητήσετε βοήθεια (ΤΕΣΤ κατάθλιψης). Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσετε να αναγνωρίσετε τις αιτίες της θλίψης σας και να τις διαχειριστείτε αποτελεσματικά.
Βιβλιογραφία
- 1.Moncrieff, J., et al. (2022). The serotonin theory of depression: a systematic umbrella review of the evidence. Molecular Psychiatry, 28(8), 3243–3256. [Serotonin theory of depression]
- 2.Moriarity, D. P., et al. (2023). A systematic review of associations between emotion regulation characteristics and inflammation. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 150, 105162. [DOI]
- 3.Li, X., et al. (2023). Cardiovascular disease and depression: a narrative review. Frontiers in Cardiovascular Medicine, 10. [DOI]
- 4.Arias, J. A., et al. (2020). The neuroscience of sadness: A multidisciplinary synthesis and collaborative review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 111, 199–228. [DOI]
- 5.Hofmann, S. G., et al. (2010). The effect of mindfulness-based therapy on anxiety and depression: A meta-analytic review. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78(2), 169–183. [DOI]
- 6.Forgas, J. P. (2013). Don’t Worry, Be Sad! On the Cognitive, Motivational, and Interpersonal Benefits of Negative Mood. Current Directions in Psychological Science, 22(3), 225–232. [Benefits of Negative Mood]
- 7.Miller, A. H., & Raison, C. L. (2015). The role of inflammation in depression: from evolutionary imperative to modern treatment target. Nature Reviews Immunology, 16(1), 22–34. [Inflammation and depression]
- 8.Tolentino, J. C., & Schmidt, S. L. (2018). DSM-5 Criteria and Depression Severity: Implications for Clinical Practice. Frontiers in Psychiatry, 9. [DOI]