Μόρα – Υπνική παράλυση

Τι είναι η Μόρα - Υπνική Παράλυση

Η υπνική παράλυση (κοινώς γνωστή ως «μόρα») αποτελεί μια μορφή παραϋπνίας. Η παραϋπνία περιλαμβάνει ανεπιθύμητα γεγονότα που συμβαίνουν στη διάρκεια του ύπνου. Η υπνική παράλυση προκαλείται επειδή δεν μπορούμε να κουνήσουμε το σώμα μας σε δύο συγκεκριμένες φάσεις:

• Όταν αποκοιμόμαστε (στο υπναγωγικό στάδιο)
• Όταν ξυπνάμε από τον ύπνο (στο υπνοπομπικό στάδιο)

Ιστορικά, το φαινόμενο έχει συνδεθεί με ποικίλες λαογραφικές ερμηνείες σε διάφορους πολιτισμούς (δαιμονικές επισκέψεις και υπερφυσικές οντότητες). Το βίωμα αυτό, παρότι τρομακτικό, εξηγείται πλήρως με σύγχρονους ιατρικούς όρους.⁷ National Library of Medicine. (2025, October 3). Sleep paralysis. MedlinePlus.

Πως εξηγείται η μόρα επιστημονικά;

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, φυσιολογικά παρατηρούνται κυκλικά φάσεις διάρκειας περίπου 90–120 λεπτών, που περιλαμβάνουν τρία στάδια NREM ύπνου (N1 ελαφρύς, N2 ελαφρύς-ενδιάμεσος, N3 βαθύς/βραδέων κυμάτων) και κατόπιν μία φάση REM στην οποία εμφανίζονται τα όνειρα.

Όταν ονειρευόμαστε, ο εγκέφαλος δίνει εντολή στους μύες να χαλαρώσουν και μπαίνουμε σε κατάσταση ατονίας. Αυτή η κατάσταση είναι απαραίτητη για τον περιορισμό των σωματικών μας κινήσεων κατά τη διάρκεια των ονείρων για την προστασία μας, αποτελεί ταυτόχρονα μια βαθιά νευροβιολογική διαδικασία απαραίτητη για την εγκεφαλική αποκατάσταση. Η σημασία της ακεραιότητας αυτού του σταδίου αναδεικνύεται από πρόσφατα δεδομένα του 2026 που επιβεβαιώνουν ότι συγκεκριμένα μοτίβα κατά τη διάρκεια του REM —και ειδικά η ποιότητα της μυϊκής ατονίας— αποτελούν πλέον κρίσιμους βιοδείκτες για την πρόβλεψη της μελλοντικής νευρολογικής μας υγείας.¹ Thapa, R., et al. (2026). A multimodal sleep foundation model for disease prediction. Nature Medicine, 1-11.

Στην υπνική παράλυση το σώμα δυσκολεύεται να κάνει αυτή τη μετάβαση, δηλαδή ενώ είμαστε ξύπνιοι, οι μύες δεν καταφέρνουν να βγουν από την ατονία, με αποτέλεσμα το άτομο να έχει μεν συνείδηση, αλλά να δυσκολεύεται προσωρινά να κινήσει τους μυς.

Μόρα - συμπτώματα

Η μόρα εμφανίζεται συνήθως κατά τη διάρκεια μιας μετάβασης στον ύπνο: ή όταν σας παίρνει ο ύπνος, ή όταν ξυπνάτε. Τα συμπτώματα της υπνικής παράλυσης περιλαμβάνουν τα παρακάτω συμπτώματα:⁴ National Health Service. (2025, November 11). Sleep paralysis.

• την αδυναμία να κουνήσετε το σώμα σας όταν αποκοιμιέστε ή ξυπνάτε, που διαρκεί από δευτερόλεπτα μέχρι μερικά λεπτά (υπνοπαράλυση)
• δεν μπορείτε να μιλήσετε στη διάρκεια του επεισοδίου
• παραισθήσεις και φόβος: πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι έχουν παραισθήσεις και «βλέπουν» τεράστια έντομα ή φίδια να σέρνονται προς το μέρος τους, ενώ μένουν ακίνητοι και αμίλητοι στο κρεβάτι. Ή είχαν την παραίσθηση ότι ένας εισβολέας βρίσκεται στο δωμάτιο, έξω από το παράθυρο ή την πόρτα. Συχνά επίσης υπάρχουν περίεργες εμπειρίες, όπως ότι κανείς πετάει ή βγαίνει από το σώμα του (εξωσωματική εμπειρία)
• να νιώθετε πίεση στο στήθος
• δυσκολεύεστε να αναπνεύσετε
• νιώθετε ότι θα πεθάνετε
• ιδρώνετε
• έχετε πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους

Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου υπνικής παράλυσης ίσως να μην μπορείτε να μιλήσετε. Να μην μπορείτε να κουνήσετε τα πόδια και τα χέρια σας, το σώμα και το κεφάλι σας. Αλλά αναπνέετε φυσιολογικά. Κατανοείτε πλήρως όλα όσα συμβαίνουν. Ένα επεισόδιο μπορεί να διαρκέσει για μερικά δευτερόλεπτα ή λεπτά. Το επεισόδιο συνήθως τελειώνει μόνο του. Σταματά όταν κάποιος σας ακουμπά ή σας μιλάει. Αν προσπαθήσετε έντονα να κουνηθείτε αυτό μπορεί να λήξει το επεισόδιο. Η υπνική παράλυση μπορεί να συμβεί μονάχα μία φορά στη ζωή σας. Αλλά μπορεί επίσης να συμβεί αρκετές φορές σε ένα χρόνο.

Είναι τρομακτικό το συναίσθημα να μην μπορείτε να κουνηθείτε. Μπορεί να νιώσετε φόβο και άγχος. Και επιπρόσθετα, μερικοί άνθρωποι έχουν παραισθήσεις κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου που το κάνει ακόμα πιο τρομακτικό. Μπορεί να βλέπουν, να ακούνε ή να νιώθουν πράγματα που δεν υπάρχουν. Ίσως επίσης να νομίζουν ότι υπάρχει και άλλο άτομο μαζί τους στο δωμάτιο.

Η υπνική παράλυση εμφανίζεται συνήθως πρώτη φορά περίπου στην ηλικία των δέκα ετών. Το στοιχείο αυτό δεν είναι τυχαίο, καθώς οι διαταραχές ύπνου σε αυτή την ηλικιακή ομάδα συνδέονται συχνά με αναπτυξιακές αλλαγές που επηρεάζουν την ωρίμανση του εγκεφάλου.⁶ Hunt, C., et al. (2025). What Parents Need to Know About Sleep in Children. JAMA Pediatrics. Στη συνέχεια, το φαινόμενο συμβαίνει πιο συχνά στις ηλικίες των 20 και 30 ετών..² Ohayon, M. M., & Pakpour, A. H. (2022). Prevalence, incidence, evolution and associated factors of sleep paralysis in a longitudinal study of the US general population. Sleep Medicine, 98, 62–67. Μπορεί να συνεχιστεί για πολλά χρόνια, χωρίς συνήθως να αποτελεί άμεσο κίνδυνο για τη σωματική σας ακεραιότητα. Σε κάποιες περιπτώσεις, η υπνική παράλυση μπορεί να είναι ένα σημάδι ναρκοληψίας.⁸ Dauvilliers, Y.,et al. (2007). Narcolepsy with cataplexy. The Lancet, 369(9560), 499–511.

Άλλα σημάδια περιλαμβάνουν τις διαταραχές στον ύπνο και την ξαφνική υπνηλία στη διάρκεια στης ημέρας. Η υπνική παράλυση δεν διαταράσσει τον ύπνο σας.

Τύποι υπνικής παράλυσης

Κλινικώς διακρίνονται διαφορετικές κατηγορίες επεισοδίων υπνικής παράλυσης:

• Μεμονωμένα επεισόδια υπνικής παράλυσης Παράλυση Ύπνου (ISP): μονήρη επεισόδια, χωρίς άλλες διαταραχές ύπνου ή ναρκοληψία.
• Επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπνικής παράλυσης (RISP): επαναλαμβανόμενα επεισόδια που προκαλούν σημαντική δυσφορία ή δυσλειτουργικότητα.
• Παράλυση ύπνου στη ναρκοληψία: σχετίζεται με καταπληξία, υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας· χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό.

Επίσης θα χρειαστεί διαφορική διάγνωση από διάφορες άλλες παθήσεις και καταστάσεις, όπως: νυχτερινές κρίσεις πανικού, νυχτερινές κρίσεις επιληψίας, διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM (παραϋπνίες), εφιάλτες, νυχτερινός τρόμος, διαταραχή ύπνου σχετιζόμενη με μετατραυματικό στρες, ψυχωσικές διαταραχές με στέρηση ύπνου, διασχιστικά επεισόδια.

Αιτίες υπνικής παράλυσης

Η υπνική παράλυση αφορά άτομα όλων των ηλικιακών ομάδων, ωστόσο η συχνότητα εμφάνισης ποικίλλει. Σε επίπεδο γενικού πληθυσμού, η υπνική παράλυση εμφανίζεται έστω μία φορά στη ζωή περίπου στο 7–8% των ανθρώπων, με υψηλότερα ποσοστά μεταξύ φοιτητών και ατόμων με ψυχιατρικές διαγνώσεις.⁵ Sharpless, B. A., & Barber, J. P. (2011). Lifetime prevalence rates of sleep paralysis: A systematic review. Sleep Medicine Reviews, 15(5), 311–315.

Οι ομάδες που έχουν αυξημένο κίνδυνο περιλαμβάνουν ανθρώπους με τις ακόλουθες καταστάσεις:³ Denis, D., et al. (2018). A systematic review of variables associated with sleep paralysis. Sleep Medicine Reviews, 38, 141–157.

• κακή ποιότητα ύπνου (όπως αϋπνία, ναρκοληψία, έλλειψη ύπνου, κα): Οι διαταραχές ύπνου συνδέονται με την υπνική παράλυση. Όταν δεν έχετε μια ρουτίνα ύπνου, όπως όταν δουλεύετε βράδυ αυτό ίσως να αποδιοργανώνει τον ύπνο σας ή δεν έχετε μια συγκεκριμένη ρουτίνα ύπνου ή συνήθειες που να προάγουν τον καλό ποιοτικό ύπνο.
• αγχώδεις διαταραχές
• μείζονα κατάθλιψη
• διπολική διαταραχή
• διαταραχή μετατραυματικού στρες: τα άτομα με κάποιο ψυχολογικό τραύμα, μετατραυματικό στρες και διάφορες ανησυχίες τείνουν να εμφανίζουν πιο συχνά μόρα.
• κληρονομικότητα: σε μερικές περιπτώσεις, η υπνική παράλυση φαίνεται να διατρέχει οικογένειες, αν και αυτό είναι σπάνιο. Δεν υπάρχουν ξεκάθαρα επιστημονικά δεδομένα για την κληρονομικότητα της κατάστασης.
• στάση/θέση ύπνου: αν κοιμάστε ανάσκελα τότε αυξάνονται οι πιθανότητες ενός επεισοδίου υπνικής παράλυσης.

Διαφορική διάγνωση

Η διαφορική διάγνωση για την μόρα (υπνοπαράλυση) περιλαμβάνει διάφορες παραϋπνίες και άλλες παθολογικές καταστάσεις, όπως:

• Νυχτερινές κρίσεις πανικού
• Διαταραχή της συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM (RBD) - παθολογική εκδραμάτιση/εξωτερίκευση του υπνικού περιεχομένου
• Εφιάλτες και νυχτερινός τρόμος
• Διαταραχές σχετιζόμενες με μετατραυματικό στρες (PTSD)
• Επιληπτόμορφες κρίσεις

Διαχείριση και Τρόποι Αντιμετώπισης

Οι συμβουλές για μια καλή υγιεινή του ύπνου ενδέχεται να συμβάλλουν στη μείωση των πιθανοτήτων για επανεμφάνιση της μόρα.

• Μην καταναλώνετε αλκοόλ, καφέ, καφεΐνη ή παράγωγά της μετά τις 15:00 το μεσημέρι.
• Αποφύγετε να κοιμάστε ανάσκελα ή πάνω στο στομάχι σας.
• Κρατήστε τα κινητά, tablets και άλλες ηλεκτρονικές συσκευές έξω από την κρεβατοκάμαρα.
• Πηγαίνετε για ύπνο την ίδια ώρα, και προσπαθήστε και να ξυπνάτε την ίδια ώρα κάθε μέρα.

Αν συμβεί ένα επεισόδιο μόρας και νιώθετε ότι έχετε μεγάλο βάρος στο στήθος και δεν μπορείτε να αναπνεύσετε/πνίγεστε, είναι σημαντικό να παραμείνετε ήρεμοι. Μπορείτε να υπενθυμίσετε στον εαυτό σας τα παρακάτω:

Αυτό είναι ένα ακίνδυνο φαινόμενο REM που θα τελειώσει σύντομα σε λίγα δευτερόλεπτα. Δεν με κυνηγάει κανένα κακό πνεύμα, και δεν θα πεθάνω.

Συγκεντρωθείτε στην αναπνοή σας, δοκιμάστε μικροκινήσεις (δάχτυλα, γλώσσα, κατάποση) και κουνήστε τα μάτια δεξιά-αριστερά.

Σε περιπτώσεις σοβαρών και επίμονων επεισοδίων, η φαρμακευτική αγωγή (π.χ. αντικαταθλιπτικά, μελατονίνη) ενδέχεται να εξεταστεί ως επιλογή από τον θεράποντα ψυχίατρο. Στόχος τέτοιας αγωγής είναι συνήθως η τροποποίηση των σταδίων του ύπνου (π.χ. καταστολή REM).

Πότε πρέπει να ζητήσω βοήθεια;

Θα πρέπει να αναζητήσετε βοήθεια από έναν ψυχίατρο αν τα επεισόδια μόρας είναι συχνά ή έντονα, αν προκαλούν σημαντική δυσφορία και άγχος πριν τον ύπνο, ή έκπτωση λειτουργικότητας στην καθημερινότητα (λόγω υπνηλίας).

Άμεση διερεύνηση χρειάζεται όταν συνυπάρχει υπερβολική υπνηλία την ημέρα, ιστορικό τραυματισμών από αυτά τα νυχτερινά επεισόδια, αιφνίδια απώλεια μυϊκού τόνου ή επεισόδια ύπνου, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν ναρκοληψία ή κάποια άλλη διαταραχή του ύπνου.

Αξιολόγηση συνιστάται επίσης όταν υπάρχουν συχνές αφυπνίσεις με αίσθημα πνιγμονής ή ροχαλητό και υπνηλία μέσα στην ημέρα (υποψία για υπνική άπνοια), ή ιστορικό κάποιας άλλης νευρολογικής διαταραχής.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Thapa, R., et al. (2026). A multimodal sleep foundation model for disease prediction. Nature Medicine, 1-11. [REM Sleep and Health]
2. ↸2.Ohayon, M. M., & Pakpour, A. H. (2022). Prevalence, incidence, evolution and associated factors of sleep paralysis in a longitudinal study of the US general population. Sleep Medicine, 98, 62–67. [Prevalence of sleep paralysis]
3. ↸3.Denis, D., et al. (2018). A systematic review of variables associated with sleep paralysis. Sleep Medicine Reviews, 38, 141–157. [Sleep Paralysis Risk Factors]
4. ↸4.National Health Service. (2025, November 11). Sleep paralysis. [NHS Guidelines: Sleep Paralysis Symptoms]
5. ↸5.Sharpless, B. A., & Barber, J. P. (2011). Lifetime prevalence rates of sleep paralysis: A systematic review. Sleep Medicine Reviews, 15(5), 311–315. [Rates of sleep paralysis]
6. ↸6.Hunt, C., et al. (2025). What Parents Need to Know About Sleep in Children. JAMA Pediatrics. [Sleep Across Development]
7. ↸7.National Library of Medicine. (2025, October 3). Sleep paralysis. MedlinePlus. [MedlinePlus: Sleep Paralysis Medical Definition]
8. ↸8.Dauvilliers, Y.,et al. (2007). Narcolepsy with cataplexy. The Lancet, 369(9560), 499–511. [Narcolepsy Clinical Features ]