Μηχανισμός δράσης των ομοιοπαθητικών φαρμάκων
Η ομοιοπαθητική βοηθά στην αντιμετώπιση νοσημάτων με βάση την αρχή «τα όμοια θεραπεύουν τα όμοια» και τη χρήση ομοιοπαθητικών σκευασμάτων.
Τα ομοιοπαθητικά παρασκευάζονται από φυτικές, ζωικές και ανόργανες ουσίες, μέσα από μία διαδικασία που ονομάζεται "δυναμοποίηση" και περιλαμβάνει υπεραραιώσεις και κρούσεις των διαλυμάτων. Πωλούνται στα φαρμακεία ως OTC σκευάσματα.
Είναι πολύ τυπικό να κατηγορείται η ομοιοπαθητική ως μία ψευδοεπιστήμη, απάτη, ματζούνια και για placebo δράση, δεδομένου ότι χρησιμοποιούνται και ομοιοπαθητικά φάρμακα που έχουν παραχθεί με υπεραραιώσεις (δηλαδή αραιώσεις πέρα από τον αριθμό του Avogadro, τόσο υψηλές ώστε στατιστικά να μην απομένει κανένα μόριο της αρχικής ουσίας). Οι τρέχουσες επιστημονικές γνώσεις και μοντέλα φαρμακολογικής δράσης δεν μπορούν να δώσουν εξηγήσεις για το μηχανισμό δράσης των ομοιοπαθητικών φαρμάκων, καθώς η ελάχιστη ή και μηδαμινή ύπαρξη μορίων του αρχικού διαλύματος/ουσίας καθιστά θεωρητικώς αδύνατη την όποια χημική δράση.
Φάρμακα και μηχανισμός δράσης
Ίσως εκπλαγείτε μαθαίνοντας ότι και στη συμβατική ιατρική σήμερα, υπάρχουν πάρα πολλά φάρμακα τα οποία δεν γνωρίζουμε πως ακριβώς λειτουργούν, δηλαδή δεν έχουμε ξεκάθαρο μηχανισμό δράσης (με άλλα λόγια, είναι άγνωστα τα βιοχημικά μονοπάτια μέσα από τα οποία επηρεάζουν τις σωματικές λειτουργίες).
Ενώ η λεπτομερής κατανόηση της μοριακής φαρμακολογίας είναι το ιδανικό σενάριο, δεν είναι πάντα απαραίτητο για την κλινική χρήση ενός φαρμάκου, εάν είναι αποδεδειγμένα ασφαλές και αποτελεσματικό. Για παράδειγμα, η ασπιρίνη κυκλοφόρησε το 1899 για πρώτη φορά, αλλά ο μηχανισμός δράσης της έγινε γνωστός το 1971, δηλαδή 72 χρόνια μετά την κυκλοφορία της.7
Έτσι λοιπόν, στην ιατρική πρακτική του σήμερα χρησιμοποιούνται φάρμακα που έχουν θετικά κλινικά αποτελέσματα, χωρίς να είναι πλήρως κατανοητός ο μηχανισμός δράσης τους (άλλα παραδείγματα είναι το λίθιο, η παρακεταμόλη, η μοδαφινίλη, πολλά αντικαταθλιπτικά, κα). Παρά αυτή την πρακτική στη συμβατική ιατρική, η έλλειψη ενός ξεκάθαρου μηχανισμού δράσης για την ομοιοπαθητική είναι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τους γιατρούς. Στο British Medical Journal το 1991, μια θετική μετα-ανάλυση ομοιοπαθητικής που δημοσιεύτηκε από τον J. Kleijnen σημείωνε: «Με βάση αυτά τα στοιχεία θα ήμασταν έτοιμοι να αποδεχτούμε ότι η ομοιοπαθητική μπορεί να είναι αποτελεσματική, αν μόνο ο μηχανισμός δράσης ήταν πιο ξεκάθαρος».
Η ομοιοπαθητική αναπτύχθηκε το 1796 από τον γερμανό ιατρό Samuel Hahnemann. Εδώ και 200+ χρόνια λοιπόν, η ομοιοπαθητική χρησιμοποιείται κλινικά, με τους ομοιοπαθητικούς γιατρούς να αναφέρουν θετικά αποτελέσματα σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, αν και η επιστημονική τεκμηρίωση παραμένει αμφιλεγόμενη.
Πολλές διπλές τυφλές μελέτες και μετα-αναλύσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα ομοιοπαθητικά φάρμακα δεν έχουν καλύτερη δράση από το placebo,2 αν και οι ομοιοπαθητικοί γιατροί αποδίδουν αυτά τα αποτελέσματα εν μέρει σε μεθοδολογικές δυσκολίες στον σχεδιασμό κλινικών μελετών για εξατομικευμένες θεραπείες.4 Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα συνταγογραφούνται απαραιτήτως εξατομικευμένα σύμφωνα με την ιδιοσυγκρασία του κάθε ασθενούς, γεγονός που, σύμφωνα με τους ομοιοπαθητικούς γιατρούς, καθιστά τον κλασικό διπλό τυφλό σχεδιασμό εγγενώς ακατάλληλο για την αξιολόγησή της.1
Εναλλακτική δράση
Παρά την έλλειψη ξεκάθαρης επιστημονικής εξήγησης, μελέτες έχουν δείξει τις επιδράσεις των ομοιοπαθητικών φαρμάκων υψηλής αραίωσης σε διάφορους οργανισμούς. Οι ακριβείς οδοί και οι μηχανισμοί μέσω των οποίων αυτές οι υπεραραιωμένες δόσεις ασκούν τη δράση τους παραμένουν άγνωστα, ενώ συνεχίζονται οι προσπάθειες για την κατανόηση των μοριακών μηχανισμών δράσης των ισχυροποιημένων ομοιοπαθητικών φαρμάκων.
Υπάρχουν ωστόσο ορισμένες θεωρίες για την εναλλακτική δράση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων:
- Νανοσωματίδια: τα ομοιοπαθητικά φάρμακα περιέχουν νανοσωματίδια, τα οποία πιστεύεται ότι είναι τα ενεργά συστατικά που επιδρούν στις βιολογικές λειτουργίες του σώματος.
- Ηλεκτρομαγνητικές επιδράσεις: το δυναμοποιημένο ομοιοπαθητικό φάρμακο πιστεύεται ότι επηρεάζει το spin των ηλεκτρονίων διαφορετικών στοιχείων μέσα στο ανθρώπινο σώμα, επαναφέροντας τις παθολογικές διαταραχές που απορρυθμίζουν το σώμα.
- Μνήμη νερού: έχει προταθεί ότι το νερό «θυμάται» τις ουσίες που αναμειγνύονται σε αυτό (σα να δημιουργείται ένα καλούπι μορίων νερού γύρω από την αρχική ουσία) και έτσι μεταδίδεται η επίδραση αυτών των ουσιών, παρόλο που οι ουσίες εν τέλει δεν υπάρχουν (λόγω της ύπεραραίωσης).
Πέρα από τον ακριβή μηχανισμό δράσης που ξεκινάει τη θεραπευτική αντίδραση, εκτιμάται πως η δράση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων ασκείται μέσω επιγενετικών μηχανισμών.
Η ομοιοπαθητική έχει αναγνωριστεί επίσημα σε πολλές χώρες
Η κατανόηση της εναλλακτικής δράσης των ομοιοπαθητικών φαρμάκων είναι ένα δύσκολο ζήτημα εδώ και χρόνια, και θα παραμείνει έτσι για πολλά ακόμα, καθώς υπολείπονται η επιστημονική γνώση, τα κατάλληλα ερευνητικά εργαλεία και οι απαραίτητοι οικονομικοί πόροι για να μελετήσουμε πιο σοβαρά αυτό το ζήτημα. Βέβαια τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει μια έκρηξη ερευνητικών δραστηριοτήτων για την ομοιοπαθητική, σε κλινικό, φυσικό, χημικό, βιολογικό και ιατρικό επίπεδο με θετικά αποτελέσματα, αν και οι συστηματικές ανασκοπήσεις της βιβλιογραφίας καταλήγουν σε διφορούμενα αποτελέσματα.3
Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα λειτουργούν ολιστικά και γενικά θεωρούνται καλώς ανεκτά, αν και έχουν περιγραφεί σε ορισμένες περιπτώσεις παροδικές επιδεινώσεις συμπτωμάτων (ομοιοπαθητική επιδείνωση).5 Σύμφωνα με την ομοιοπαθητική θεωρία, θεωρείται ότι ρυθμίζουν το ανοσοποιητικό και το κεντρικό νευρικό σύστημα (όπως και ο βελονισμός), μέσω άγνωστων προς το παρόν μηχανισμών, σε αντίθεση με την άμεση φαρμακολογική δράση των χημικών φαρμάκων σε συγκεκριμένα βιοχημικά μονοπάτια (και πολλές φορές, παρομοίως άγνωστα).
Η ομοιοπαθητική έχει διατηρηθεί για περισσότερα από διακόσια χρόνια παρά τις προκλήσεις και τις αμφισβητήσεις σχετικά με την επιστημονικότητά της και έχει ενσωματωθεί στο εθνικό σύστημα υγείας πολλών χωρών (όπως της Γερμανίας, της Ινδίας, κα).6
Περιορισμοί και ασφάλεια
Το παρόν άρθρο έχει αμιγώς ενημερωτικό χαρακτήρα και εξετάζει την ομοιοπαθητική αποκλειστικά ως συμπληρωματική επιλογή. Σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή ούτε υποκαθιστά την τεκμηριωμένη ιατρική και ψυχιατρική αξιολόγηση, τη συμβατική φαρμακευτική αγωγή ή την ψυχοθεραπεία, και δεν ενδείκνυται για επείγοντα περιστατικά. Πρέπει να συμβουλεύεστε πάντα τον θεράποντα ιατρό σας πριν προχωρήσετε σε οποιαδήποτε αλλαγή της αγωγής σας.
Βιβλιογραφία
- 1.Mathie, R. T., et al. (2014). Randomised placebo-controlled trials of individualised homeopathic treatment: systematic review and meta-analysis. Systematic Reviews, 3(1). [Individualised Homeopathy RCT Evidence]
- 2.Linde, K., et al. (1997). Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? A meta-analysis of placebo-controlled trials. The Lancet, 350(9081), 834–843. [Homeopathy Placebo Effects Lancet Meta-Analysis]
- 3.Ernst, E. (2002). A systematic review of systematic reviews of homeopathy. British Journal of Clinical Pharmacology, 54(6), 577–582. [Homeopathy Systematic Reviews Evidence Assessment]
- 4.National Health and Medical Research Council. (2015). NHMRC information paper: Evidence on the effectiveness of homeopathy for treating health conditions. Australian Government. [Homeopathy Government Evidence Review]
- 5.National Center for Complementary and Integrative Health. (2015). Homeopathy [Fact sheet]. U.S. Department of Health & Human Services, National Institutes of Health. [NIH Homeopathy Safety Evidence Summary]
- 6.World Health Organization. (2019). WHO global report on traditional and complementary medicine 2019. World Health Organization. [WHO Traditional Medicine Safety Framework]
- 7.Vane, J. R. (1971). Inhibition of Prostaglandin Synthesis as a Mechanism of Action for Aspirin-like Drugs. Nature New Biology, 231(25), 232–235. [Aspirin COX Inhibition Mechanism Discovery]