Πως εκδικείται ένας νάρκισσος;

Πως εκδικείται ένας νάρκισσος;

Οι νάρκισσοι θέλουν εκδίκηση και έλεγχο. Όταν κάποιος θέτει όρια ή διακόπτει σχέσεις με άτομα που πάσχουν από Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (NPD) ή παρουσιάζουν έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, η αντίδραση μπορεί να είναι εκδικητική.¹ Kjærvik, S. L., & Bushman, B. J. (2021). The link between narcissism and aggression: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 147(5), 477–503. Αυτό συμβαίνει διότι η απομάκρυνση εκλαμβάνεται ως «ναρκισσιστικό τραύμα», απειλώντας τον εύθραυστο εγωισμό τους.

Η συναισθηματική ανωριμότητα καθιστά τους νάρκισσους επιρρεπείς στην εκδικητικότητα, καθώς δυσκολεύονται να διαχειριστούν την απόρριψη με υγιή τρόπο. Αυτό είναι ένα σημαντικό ζήτημα που αποκαλύπτει τη δυσκολία εγκαθίδρυσης ορίων σε κάθε είδους διαπροσωπική σχέση (ρομαντική, οικογενειακή ή επαγγελματική).

Συχνά, αυτή η συμπεριφορά έχει τις ρίζες της στην παιδική ηλικία. Ο ναρκισσισμός μπορεί να αναπτυχθεί σε περιβάλλοντα όπου οι γονείς είναι συναισθηματικά μη διαθέσιμοι ή κακοποιητικοί. Σε τέτοιες συνθήκες, οι σκέψεις και οι ανάγκες του παιδιού απαξιώνονται συστηματικά.

Η συναισθηματική παραμέληση που βιώνουν, δημιουργεί βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις ανεπάρκειας — ότι δεν αξίζουν την αγάπη και είναι αδύναμοι. Η εκδικητικότητα, λοιπόν, λειτουργεί ως ένας αμυντικός μηχανισμός για να καλύψει αυτά τα κενά και να επανακτήσει μια ψευδαίσθηση δύναμης.

Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε την πληγωμένη ματαιοδοξία από τον παθολογικό ναρκισσισμό. Στη δεύτερη περίπτωση, η εκδικητικότητα δεν είναι απλώς θυμός, αλλά μια απεγνωσμένη προσπάθεια ανασύστασης του κατακερματισμένου εαυτού.⁵ Edershile, E. A., & Wright, A. G. C. (2021). Fluctuations in grandiose and vulnerable narcissistic states: A momentary perspective. Journal of Personality and Social Psychology, 120(5), 1386–1414.

Γιατί ένας νάρκισσος ζητά εκδίκηση;

1. Συναισθηματικό τραύμα

Ένας νάρκισσος βιώνει έντονα οτιδήποτε πλήττει το "εγώ" του.³ Baumeister, R. F., et al. (1996). Relation of threatened egotism to violence and aggression: The dark side of high self-esteem. Psychological Review, 103(1), 5–33. Όταν νιώθει ότι τον απορρίπτουν, τον κρίνουν, τον κατηγορούν, τον προσβάλλουν, τον αγνοούν, ότι χάνει τον έλεγχο, την εξουσία, το θαυμασμό. Αυτές οι συναισθηματικές πληγές επηρεάζουν την ψυχική υγεία του νάρκισσου και έχουν τεράστια επίδραση πάνω του. Ο νάρκισσος δεν αφήνει τα πράγματα, τους ανθρώπους και τις καταστάσεις να περνούν εύκολα εξαιτίας του δυσαρεστημένου εαυτού του, έτσι είναι επιρρεπής σε ψυχολογικά τραύματα.

2. Έλεγχος και χειραγώγηση

Οι νάρκισσοι λαχταρούν να έχουν τον έλεγχο και να χειραγωγούν τους άλλους προς όφελός τους. Έτσι, θέλουν οι άλλοι να ικανοποιούν τις απαιτήσεις τους ή τιμωρούν όσους τους αψηφούν. Χρησιμοποιούν την εκδίκηση ως ένα τρόπο για να υπενθυμίσουν στους άλλους ποιος έχει την εξουσία στη σχέση, μειώνοντας την αυτοπεποίθησή τους.⁴ Maloney, M. A., et al. (2024). Dimensions of narcissism and intimate partner aggression: A vignette study. Personality and Individual Differences, 217, 112449.

3. Εμμονή με τη νίκη

Οι νάρκισσοι έχουν αδυσώπητη ανάγκη για τη νίκη, την κυριαρχία και τον ανταγωνισμό. Αποζητούν την εκδίκηση ως ένα τρόπο "να πάρουν το αίμα τους πίσω" ή για να αποδείξουν ότι είναι ανώτεροι από τους εχθρούς τους. Μπορεί να βλέπουν την εκδίκηση ως ένα παιχνίδι που πρέπει να κερδίσουν με κάθε κόστος.

4. Έλλειψη συμπόνιας

Οι νάρκισσοι δεν νιώθουν συμπόνια και βλέπουν τους άλλους ως αντικείμενα για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους και τις επιθυμίες τους. Μπορεί να αποζητούν εκδίκηση ως ένα τρόπο να δώσουν στους άλλους ένα μάθημα, να τους τιμωρήσουν ή να επιβεβαιώσουν την εξουσία που έχουν.

5. Προβολή

Οι νάρκισσοι συχνά προβάλλουν τα ελαττώματα, τις αδυναμίες και τις ανασφάλειές τους στους άλλους και ζητούν εκδίκηση για να αποφύγουν τις ευθύνες για τις πράξεις τους. Μπορεί να κατηγορούν τους άλλους ότι είναι ένοχοι για τα πράγματα για τα οποία φταίνε οι ίδιοι και χρησιμοποιούν την εκδίκηση ως ένα τρόπο για να απελευθερωθούν από αυτή την αδικία και να αποδείξουν στους άλλους ότι είναι ένοχοι.

Υπάρχουν πολλοί πιθανοί λόγοι για τους οποίους οι νάρκισσοι ζητούν εκδίκηση, ίσως επειδή θεωρούν ότι κάποιο άλλο άτομο απειλεί την κυριαρχία τους και θέλουν να έχουν τον έλεγχο της κατάστασης. Οι νάρκισσοι έχουν μια διαστρεβλωμένη άποψη για την αξία τους και τα δικαιώματά τους, και μπορεί να παίρνουν την κριτική ή την απόρριψη ως προσωπική επίθεση. Επιπλέον, μπορεί να τιμωρούν όσους ορθώνουν το ανάστημά τους ή προσπαθούν να τους εκθέσουν με χειριστικές συμπεριφορές.

Σημάδια που δείχνουν ότι ένας νάρκισσος ζητά εκδίκηση

1. Δόλωμα

Το δόλωμα είναι μια τακτική χειραγώγησης που συμβαίνει όταν ένα κακοποιητικό/τοξικό άτομο λέει ή κάνει κάτι χειριστικό για να σας παγιδέψει να αλληλεπιδράσετε αρνητικά μαζί του.

Ένας νάρκισσος ζητά εκδίκηση μέσω αυτής της μεθόδου επειδή όταν κάποιος πέφτει στην παγίδα της αρνητικής αλληλεπίδρασης μαζί του, χρησιμοποιεί αυτή την αρνητική αντίδραση για να τον παρασύρει.

2. Παραβίαση περιοριστικών μέτρων

Τα περιοριστικά μέτρα συνήθως ορίζονται από ένα δικαστήριο για να προστατεύσουν κάποιον από την σωματική ή την σεξουαλική κακοποίηση, τις απειλές, την παρακολούθηση ή την παρενόχληση. Τα περιοριστικά μέτρα συνήθως σχεδιάζονται ώστε να μείνουν κάποιοι άνθρωποι μακριά από τα θύματα.

Η έντονη ανάγκη του νάρκισσου για θαυμασμό, η πεποίθηση ότι είναι μοναδικός και ξεχωριστός, και η έλλειψη συμπόνιας δεν του επιτρέπουν να τηρεί τους περιορισμούς ή τα όρια.

Η παραβίαση περιοριστικών μέτρων δεν είναι απλώς «σημάδι εκδίκησης» αλλά ποινικό αδίκημα.² Oliver, E., et al. (2023). Narcissism and Intimate Partner Violence: A Systematic Review and Meta-Analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 25(3), 1871–1884. Εάν ο νάρκισσος αγνοεί τις νομικές εντολές, αυτό δείχνει επικίνδυνη κλιμάκωση και απώλεια ελέγχου. Μην το αγνοήσετε και μην προσπαθήσετε να το διαχειριστείτε μόνοι σας. Ενημερώστε αμέσως την αστυνομία και τον δικηγόρο σας.

3. Οικονομική κακοποίηση

Αν δεν το γνωρίζετε ήδη, οι νάρκισσοι έχουν ανάγκη την συνεχή επιβεβαίωση για να νιώθουν συναισθηματική ασφάλεια. Η επιβεβαίωση, ο θαυμασμός, η εξουσία, ο έλεγχος είναι τρόποι με τους οποίους οι νάρκισσοι παίρνουν ενέργεια. Τα χρήματα επίσης δίνουν εξουσία στους νάρκισσους.

Συνήθως σε μια σχέση ένας νάρκισσος ελέγχει τα οικονομικά καθώς σαμποτάρει την απασχόληση του συντρόφου του και μπορεί να τον εκμεταλλεύεται οικονομικά. Σε ένα εργασιακό περιβάλλον, οι νάρκισσοι δημιουργούν ανισορροπία στη δυναμική της σχέσης ώστε να κρατούν το σύντροφό τους παγιδευμένο.

Αν ένας νάρκισσος αρχίζει την οικονομική κακοποίηση, πρέπει να καταλάβετε ότι αυτό είναι ένα σημάδι ότι αποζητά εκδίκηση.

4. Παρακολούθηση (Stalking) και Διαδικτυακή Παρενόχληση (Cyberstalking)

To stalking είναι ένα μοτίβο ανεπιθύμητης συμπεριφοράς που περιλαμβάνει εμμονική παρακολούθηση, παρενόχληση, επανειλημμένη επαφή ή παρακολούθηση ενός άλλου ατόμου. Επίσης, είναι μια συμπεριφορά που προκαλεί σε ένα άτομο τρόμο, απειλή ή εκφοβισμό.

Το cyberstalking περιλαμβάνει τη χρήση του διαδικτύου ή άλλων ηλεκτρονικών μέσων για την παρακολούθηση και την παρενόχληση ενός άλλου ατόμου. Μπορεί να περιλαμβάνει ψευδείς κατηγορίες, δυσφήμιση, συκοφαντία. Επίσης, μπορεί να περιλαμβάνει κλοπή ταυτότητας, απειλές, βανδαλισμούς, εκβιασμό.

Αν έχετε παρατηρήσει αυτά τα μοτίβα συμπεριφοράς καλό είναι να ζητήσετε βοήθεια και να λάβετε τα κατάλληλα μέτρα για την ασφάλειά σας.

Προσοχή: η παρακολούθηση (stalking), οι απειλές ή η σωματική βία, δεν είναι ένα ψυχολογικό παιχνίδι αλλά ποινικό αδίκημα.Εάν αισθάνεστε οποιαδήποτε απειλή για τη σωματική σας ακεραιότητα, καλέστε:

• Άμεση Ανάγκη: Καλέστε το 100.
• Γραμμή SOS: Καλέστε το 15900 (24ωρη γραμμή στήριξης για θύματα βίας).
• Μη διστάσετε να ζητήσετε νομική συμβουλή για ασφαλιστικά μέτρα.

Διαχείριση ενός νάρκισσου που θέλει εκδίκηση

Η διαχείριση ενός νάρκισσου είναι ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση, καθώς οτιδήποτε κάνετε μπορεί να το εκλαμβάνει διαφορετικά. Αν κάνετε κάτι καλό ίσως να το εκτιμήσει αλλά μπορεί να θεωρήσει ότι είναι υποχρεωμένος. Αν κάνετε κάτι που δεν τον ευχαριστεί, η αντίδρασή του μπορεί να είναι δυσανάλογα έντονη. Η διαχείριση της οργής ενός ατόμου με ναρκισσιστική διαταραχή απαιτεί ψυχραιμία και στρατηγική, καθώς ο νάρκισσος δεν μπορεί να δεχτεί ότι μπορεί να βλάψετε την προσωπικότητά του. Η διαχείριση ενός νάρκισσου που ζητά εκδίκηση, και θέλει να σας βλάψει, μπορεί να είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση.

1. Θέστε όρια

Το πρώτο βήμα για να αντιμετωπίσετε ένα νάρκισσο που θέλει να σας εκδικηθεί είναι να θέσετε ξεκάθαρα όρια. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να είστε ξεκάθαροι για το τι ανέχεστε και τι όχι από τους νάρκισσους. Είναι σημαντικό να επικοινωνείτε ξεκάθαρα και να τηρείτε το λόγο σας.

Το πρώτο βήμα είναι να ανακτήσετε την κυριαρχία των ορίων σας. Ο νάρκισσοι μπορεί να είναι απαιτητικοί και θέλουν όλο το χρόνο και την ενέργεια σας. Τα όρια βοηθούν να προστατέψετε το χρόνο, το χώρο και την ψυχική σας υγεία. Τα όρια σημαίνουν ότι γνωρίζετε τι είδους συμπεριφορές είναι αποδεκτές, και ποιες πράξεις δεν είναι αποδεκτές και ξεκαθαρίζετε όλες τις συμπεριφορές που είναι αποδεκτές. Οι νάρκισσοι τείνουν να ξεπερνούν συχνά τα όρια. Για αυτό πρέπει να είστε αποφασιστικοί με τα όριά σας και να τα τηρείτε.

2. Εφαρμόστε τη μέθοδο του «Γκρίζου Βράχου»

Όταν ο νάρκισσος καταλάβει ότι χάνει τον έλεγχο, θα προσπαθήσει να προκαλέσει μια συναισθηματική αντίδραση (θυμό, φόβο ή απολογία) για να τραφεί από αυτήν. Η καλύτερη άμυνα είναι να γίνετε συναισθηματικά αδιάφοροι και «βαρετοί», όπως ένας βράχος. Δηλαδή να απαντάτε σύντομα, μονολεκτικά και χωρίς ένταση ή χρωματισμό στη φωνή. Αποφύγετε την οπτική επαφή και τις εξηγήσεις. Μην δείχνετε ότι επηρεάζεστε από τις προκλήσεις του.

Ο στόχος δεν είναι η παθητικότητα, αλλά η συναισθηματική απορρύθμιση του θύτη. Όταν ο νάρκισσος δεν λαμβάνει την προσδοκώμενη συναισθηματική αντανάκλαση, το μοτίβο συμπεριφοράς του αλλάζει.

3. Μείνετε ήρεμοι

Οι νάρκισσοι ευημερούν μέσα στο δράμα και την προσοχή. Όταν μένετε ήρεμοι και συγκεντρωμένοι χωρίς να αντιδράτε, κυριολεκτικά αναστατώνονται. Μην δεσμεύεστε στο δράμα τους, στις διαφωνίες, στις συζητήσεις που υπονομεύουν την κατάσταση. Αντιδράστε με μη συναισθηματικό τρόπο και ηρεμία και δείξτε ότι η συμπεριφορά τους δεν σας επηρεάζει, και αυτό ίσως να σας σώσει από την εκδίκηση.

Οι νάρκισσοι προκαλούν τους ανθρώπους. Προσπαθήστε να ηρεμήσετε και να μείνετε λογικοί όσο το δυνατό περισσότερο. Μην υποκύπτετε στο παιχνίδι των ενοχών. Ελέγξτε τα συναισθήματά σας όταν αντιμετωπίζετε ένα νάρκισσο. Είναι σημαντικό να μείνετε ήρεμοι στη διάρκεια μιας συζήτησης.

Τρόποι για να μείνετε ήρεμοι όταν ένας νάρκισσος σας προκαλεί:

• Μείνετε συγκεντρωμένοι στη συζήτηση: κρατήστε την προσοχή σας στη συζήτηση και όχι στη συμπεριφορά του νάρκισσου.
• Πάρτε βαθιές ανάσες: πριν αντιδράσετε σε οτιδήποτε, πάρτε βαθιές αναπνοές και μείνετε ήρεμοι. Αυτό θα σας δώσει το χρόνο να σκεφτείτε και να αντιδράσετε κατάλληλα και όχι παρορμητικά.
• Αντιδράστε με ευγένεια: είναι σημαντικό να είστε ευγενικοί και να δείχνετε σεβασμό στους άλλους, ακόμη και στους νάρκισσους. Αποφύγετε να χρησιμοποιείτε αρνητικές και επιθετικές λέξεις.
• Ζητήστε υποστήριξη: αν η κατάσταση είναι δύσκολη, ζητήστε τη βοήθεια κάποιου που εμπιστεύεστε ώστε να την αντιμετωπίσετε κατάλληλα.

4. Καταγράψτε τα πάντα

Αν αντιμετωπίζετε ένα νάρκισσο που θέλει να πάρει εκδίκηση, καλό είναι να καταγράφετε τα πάντα. Κρατήστε αρχεία με όλες τις συζητήσεις, τα μηνύματα, τα emails και οτιδήποτε άλλο. Όλα αυτά τα ντοκουμέντα θα είναι χρήσιμα αν είναι απαραίτητο να ζητήσετε νομική βοήθεια.

5. Αποφύγετε να τους δίνετε προσοχή

Οι νάρκισσοι ευημερούν όταν έχουν την προσοχή και το θαυμασμό. Αποφύγετε να ενισχύετε το "εγώ" τους και μην τους δίνετε προσοχή.

Αν κάνουν συζητήσεις γύρω από την εκδίκηση καλό είναι να αλλάζετε θέμα. Μην έχετε επαφή με τα μάτια.

6. Ζητήστε υποστήριξη

Η διαχείριση ενός νάρκισσου που αποζητά εκδίκηση μπορεί να είναι μια εξουθενωτική κατάσταση. Είναι σημαντικό να ζητάτε υποστήριξη από τους φίλους, την οικογένειά σας ή έναν ψυχοθεραπευτή. Έτσι, θα μείνετε προσγειωμένοι στην πραγματικότητα και θα μπορείτε να σκεφτείτε καθαρά μέσα στο χάος.

Η διαχείριση ενός νάρκισσου που θέλει εκδίκηση μπορεί να είναι μια πρόκληση. Για αυτό είναι ανάγκη να προστατέψετε τον εαυτό σας ώστε να βγείτε αλώβητοι από την κατάσταση. Θέστε ξεκάθαρα όρια, μείνετε ήρεμοι και ζητήστε υποστήριξη. Η ασφάλεια και η ευεξία σας πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα.

Η θεραπεία μετά την κακοποίηση

Η διαχείριση ενός νάρκισσου είναι μια ψυχοφθόρα διαδικασία που απαιτεί στρατηγική και ψυχραιμία. Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι η συμπεριφορά του νάρκισσου δεν αντικατοπτρίζει τη δική σας αξία, αλλά τη δική του ψυχοπαθολογία. Η ουσιαστική "νίκη" απέναντι σε μια τοξική σχέση δεν είναι η αντεκδίκηση, αλλά η αδιαφορία και η ανάκτηση της προσωπικής σας ηρεμίας. Η εστίαση πρέπει να μετακινηθεί από το "τι θα κάνει εκείνος" στο "πώς θα είμαι εγώ καλά".

Η ψυχοθεραπεία είναι καθοριστική για αυτό το στόχο, καθώς προσφέρει:

• Ασφαλή χώρο για την επεξεργασία του τραύματος.
• Εργαλεία για την αναγνώριση χειριστικών τακτικών (όπως το gaslighting).
• Ενδυνάμωση της αυτοπεποίθησης και την οριοθέτηση σχέσεων στο μέλλον.

Η ψυχολογική αποκατάσταση από τη ναρκισσιστική κακοποίηση απαιτεί συχνά την αποδόμηση των ενοχών που ο νάρκισσος έχει εμφυτεύσει. Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία δεν στοχεύει μόνο στην επούλωση, αλλά στην οικοδόμηση ενός νέου εαυτού που δεν είναι πλέον ευάλωτος στη χειραγώγηση.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Kjærvik, S. L., & Bushman, B. J. (2021). The link between narcissism and aggression: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 147(5), 477–503. []
2. ↸2.Oliver, E., et al. (2023). Narcissism and Intimate Partner Violence: A Systematic Review and Meta-Analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 25(3), 1871–1884. []
3. ↸3.Baumeister, R. F., et al. (1996). Relation of threatened egotism to violence and aggression: The dark side of high self-esteem. Psychological Review, 103(1), 5–33. []
4. ↸4.Maloney, M. A., et al. (2024). Dimensions of narcissism and intimate partner aggression: A vignette study. Personality and Individual Differences, 217, 112449. []
5. ↸5.Edershile, E. A., & Wright, A. G. C. (2021). Fluctuations in grandiose and vulnerable narcissistic states: A momentary perspective. Journal of Personality and Social Psychology, 120(5), 1386–1414. []