Στρες και πυρετός

Ο πυρετός μπορεί να έχει άμεση σχέση με το στρες, και αποτελεί μια ψυχοσωματική διαταραχή ειδικά στις νέες γυναίκες. Μερικοί άνθρωποι εμφανίζουν υψηλή θερμοκρασία σώματος (μέχρι 41ο C) όταν νιώθουν συναισθηματικό στρες. Άλλοι έχουν επίμονο χαμηλό πυρετό (37-38ο C) σε καταστάσεις χρόνιου στρες. Ο πυρετός που έχει σχέση με το στρες έχει την ονομασία ψυχογενής πυρετός και ο μηχανισμός του δεν είναι πλήρως κατανοητός. Ωστόσο, τα κλινικά στοιχεία δείχνουν ότι ο ψυχογενής πυρετός δεν υποχωρεί με τα αντιπυρετικά φάρμακα, αλλά εμφανίζει βελτίωση με ψυχοτρόπα και αγχολυτικά φάρμακα, και την ψυχοθεραπεία, η οποία υποστηρίζει τους ασθενείς στη διαχείριση των δυσκολιών.

Το ψυχολογικό στρες μπορεί να αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος μέσω πολλών μηχανισμών. Βέβαια, αυτοί οι μηχανισμοί διαφέρουν από αυτούς που προκαλούν τον πυρετό στις λοιμώξεις (ο οποίος απαιτεί προφλεγμονώδεις ενώσεις).¹ Επιπλέον, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, ειδικά οι β3- αδρενοϋποδοχείς οδηγούν στην θερμογένεση στον λιπώδη ιστό. Αυτός ο μηχανισμός παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της υπερθερμίας που έχει σχέση με το στρες.²

Σε αντίθεση με τον κοινό πυρετό, αυτή η αντίδραση κινητοποιείται από τον υποθάλαμο ως μέρος του μηχανισμού "πάλης ή φυγής", οδηγώντας σε αυξημένη παραγωγή θερμότητας χωρίς φλεγμονώδη αίτια.

Το οξύ ψυχολογικό στρες προκαλεί μια παροδική αύξηση στην θερμοκρασία του σώματος. Σε αντίθεση με το χρόνιο στρες που προκαλεί συνεχή υπερθερμία, με λίγες αλλαγές στη θερμοκρασία του σώματος στη διάρκεια της ημέρας ή μικρή αύξησή της. Το χρόνιο στρες προκαλεί μια αύξηση στη θερμοκρασία του σώματος σε ψυχοπιεστικές καταστάσεις.³

Εκτός από τον όρο ψυχογενής πυρετός υπάρχει και μια άλλη ονομασία για αυτή την κατάσταση, η "λειτουργική υπερθερμία". Ο όρος λειτουργική υπερθερμία αποσκοπεί στην αποφυγή του στίγματος που ενίοτε συνοδεύει τις ψυχικές νόσους.

Τι είναι ο ψυχογενής πυρετός;

Στους ανθρώπους που εμφανίζουν επεισόδια υπερθερμίας ή έχουν επίμονη υψηλή θερμοκρασία του σώματος χωρίς καμία φλεγμονώδη αιτία, ο πυρετός έχει άμεση σχέση με το ψυχολογικό στρες. Η ανακάλυψη του πυρετού που έχει σχέση με το στρες έγινε στις αρχές του 20ου αιώνα. Η υψηλή θερμοκρασία του σώματος ονομάστηκε "ψυχογενής πυρετός" ή "νευρογενής πυρετός".

Ο ψυχογενής πυρετός προκαλεί έντονη αναστάτωση στους ασθενείς και στους γιατρούς. Αυτό συμβαίνει επειδή οι ασθενείς πιστεύουν ότι ο πυρετός δεν τους επιτρέπει να είναι λειτουργικοί. Επιπλέον, τα αντιπυρετικά φάρμακα δεν είναι αποτελεσματικά και αυτό δημιουργεί επιπλέον ανησυχία.

Ο ψυχογενής πυρετός έχει πολλές υποκατηγορίες ως προς την αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος και τη διάρκεια. Κάποιοι ασθενείς εμφανίζουν μια απότομη αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, που έχει μικρή διάρκεια μετά από την έκθεση σε συναισθηματικό στρες. Συνήθως οι συγκεκριμένοι ασθενείς εμφανίζουν μια αντίσταση στα αντιπυρετικά φάρμακα παρά την υψηλή θερμοκρασία του σώματος (39οC) και ο πυρετός έχει διάρκεια ανάλογη με το ψυχοπιεστικό γεγονός. Συνήθως δεν υπάρχουν φλεγμονώδη σημάδια ακόμη και όταν ο πυρετός είναι υψηλός. Ο πυρετός δεν είναι πλασματικός. Κάποιες καταστάσεις μπορεί να προκαλούν έντονο στρες.

Ποια είναι τα συμπτώματα του ψυχογενούς πυρετού;

Ο ψυχογενής πυρετός μπορεί να προκαλεί πολλά τυπικά συμπτώματα του πυρετού, όπως:

Αυξημένη θερμοκρασία σώματος
Εξάψεις
Ρίγος και πόνος στο σώμα
Κόπωση

Στις περιπτώσεις οξύ άγχους , όπως όταν κάποιος μαθαίνει κάποια άσχημα νέα ή βιώνει την ξαφνική απώλεια ενός αγαπημένου του προσώπου, μπορεί να βιώνει συμπτώματα που να μοιάζουν με τον ψυχογενή πυρετό. Ωστόσο, τα συμπτώματα δεν είναι ξεκάθαρα. Αυτό είναι ιδιαίτερα αλήθεια για τις περιπτώσεις χρόνιου στρες, όπως η φροντίδα ενός αγαπημένου προσώπου που είναι άρρωστο, που μπορεί να συσσωρευτεί με την πάροδο του χρόνου.

Για την διάγνωση του ψυχογενούς πυρετού, άλλα σωματικά συμπτώματα του πυρετού πρέπει να αποκλειστούν. Είναι σημαντικό να γνωρίζει κάποιος ότι ο πυρετός μπορεί να είναι αποτέλεσμα κάποιας ασθένειας ή τραυματισμού. Αν κάποιος έχει συμπτώματα όπως η ρινική συμφόρηση ή ο βήχας, τότε είναι πιθανό η υποκείμενη αιτία του πυρετού να είναι κάποια λοίμωξη του αναπνευστικού, όπως το κρυολόγημα ή η γρίπη, και να μην έχει σχέση με το στρες.

Σε κάποιες περιπτώσεις, το στρες μπορεί να προκαλεί πυρετό και αυτή η κατάσταση είναι γνωστή ως ψυχογενής πυρετός. Ανάλογα με την αιτία του πυρετού, οι προσεγγίσεις διαχείρισης μπορεί να περιλαμβάνουν την ψυχοθεραπεία, ενώ υποστηρικτικά μπορεί να λειτουργήσουν η γιόγκα και ο διαλογισμός.

Διαχείριση της λειτουργικής υπερθερμίας

Η κλινική διαχείριση της κατάστασης απαιτεί εξειδικευμένη διεπιστημονική προσέγγιση.

Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν επιδημιολογικά στοιχεία για τον ψυχογενή πυρετό, έτσι ο αριθμός των ασθενών παραμένει άγνωστός. Ωστόσο, η συγκεκριμένη κατάσταση είναι σχετικά διαδεδομένη, σύμφωνα μα τα διαθέσιμα στοιχεία. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ασθενών, ειδικά στους φοιτητές λόγω του στρες που αντιμετωπίζουν για την ακαδημαϊκή τους απόδοση. Επειδή πολλοί γιατροί δεν κατανοούν πλήρως τον τρόπο με τον οποίο το στρες επηρεάζει τη θερμοκρασία του σώματος , οι ασθενείς με ψυχογενή πυρετό δεν γνωρίζουν την αιτία των συμπτωμάτων τους. Συνήθως, οι ασθενείς δεν κάνουν παράπονα μόνο για τον πυρετό, αλλά και για άλλα συμπτώματα όπως το στρες. Οι ασθενείς αναζητούν τρόπους ανακούφισης, όχι μόνο για τον πυρετό, αλλά για τη συνολική κλινική εικόνα.

Υπάρχουν αρκετές θεραπευτικές επιλογές στις μέρες μας, αλλά γενικά έχουν πολλές ομοιότητες με τις θεραπείες για τις διαταραχές άγχους και δεν είναι ειδικές για τον ψυχογενή πυρετό. Φυσικά, είναι ανάγκη να γίνουν περισσότερες μελέτες για την παθοφυσιολογία του ψυχογενούς πυρετού και τις νέες θεραπείες.

Στρατηγικές διαχείρισης του άγχους

Ο ψυχογενής πυρετός, είναι μια ψυχοσωματική κατάσταση που έχει άμεση σχέση με το στρες και εκδηλώνεται με την υψηλή θερμοκρασία του σώματος.⁴ Μπορεί να είναι αποτέλεσμα της έκθεσης σε έντονα συναισθηματικά γεγονότα ή χρόνιο στρες.

Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, τονίζω πάντα τη σημασία της εξατομικευμένης προσέγγισης, καθώς κάθε ασθενής βιώνει και σωματοποιεί το άγχος με διαφορετικό τρόπο.

Η ψυχοθεραπεία και το EMDR (για τα ψυχικά τραύματα) αποτελούν σημαντικές παρεμβάσεις για την αποτελεσματική διαχείριση των συμπτωμάτων του άγχους.

Βιβλιογραφία

1.Slavich et al. (2010). Neural mechanisms of social stress-induced immune responses. Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(33), 14817-14822. [link]
2.Vinkers et al. (2010). Stress-induced hyperthermia in translational stress research. The Open Pharmacology Journal. [link]
3.Chrousos et al. (2009). Stress and disorders of the stress system. Nature Reviews Endocrinology, 5(7), 374-381. [link]
4.American Psychological Association (APA) - How stress affects your body. [link]