Xanax και ύπνος – αντιμετώπιση αϋπνίας

Xanax και ύπνος

Το Xanax είναι ένα αγχολυτικό/ηρεμιστικό φάρμακο που χημικά κατατάσσεται στην κατηγορία των βενζοδιαζεπινών. Το Ζάναξ συνταγογραφείται κυρίως για την αντιμετώπιση των διαφόρων μορφών άγχους, ωστόσο λόγω των χαλαρωτικών του ιδιοτήτων συχνά χρησιμοποιείται και για την αντιμετώπιση της αϋπνίας και άλλων προβλημάτων που συνδέονται με τον ύπνο. Το Στιλνοξ είναι ένα ειδικό υπναγωγό φάρμακο (z-drug).

Είναι το Stilnox ή το Xanax καλύτερο φάρμακο για την αϋπνία;

Και τα δύο φάρμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την βραχυπρόθεσμη αντιμετώπιση της αϋπνίας, ωστόσο έχουν διαφορετικές ενδείξεις και διαφορετικό προφίλ παρενεργειών. Η επιλογή τους για βραχυχρόνια αντιμετώπιση διαταραχών του ύπνου πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, από τον θεράποντα ψυχίατρο, δεν είναι κατάλληλες επιλογές για όλους τους ασθενείς.¹ Brandt, J.,et al. (2024). Prescribing and deprescribing guidance for benzodiazepine and benzodiazepine receptor agonist use in adults with depression, anxiety, and insomnia: an international scoping review. EClinicalMedicine, 70, 102507.

Η απόφαση για το ποιο είναι καταλληλότερο σε ένα ασθενή χρειάζεται συζήτηση  και εκτίμηση από ένα ειδικό ψυχίατρο.

Ορισμένοι από τους παράγοντες που πρέπει να συνυπολογιστούν είναι:

• τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αϋπνίας: αν πρόκειται για δυσκολία επεύλευσης ύπνου, συχνές αφυπνίσεις, πρώιμη αφύπνιση, ανεπαρκής ύπνος, κακή ποιότητα ύπνου, εφιάλτες, ανήσυχα πόδια.
• η πιθανή αιτία που προκάλεσε την αϋπνία. Αν υπάρχει υποκείμενο ψυχιατρικό ή ιατρικό πρόβλημα (δευτεροπαθής αϋπνια, όπως άπνοια, ΧΑΠ, άσθμα, συχνοουρία, κα) αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί στοχευμένα.
• το χρονικό διάστημα που υπάρχει το πρόβλημα της αϋπνίας (είναι κάτι οξύ ή χρόνιο)
• αν η αϋπνία συνδέεται με ψυχοπιεστικά γεγονότα (όπως πένθος, προβλήματα, κα). Σε αυτές τις περιπτώσεις ίσως μπορούν να αντιμετωπιστούν με ψυχοθεραπεία ή/και EMDR.

Επειδή ο κάθε ασθενής είναι διαφορετικός, για κάθε ασθενή το ένα φάρμακο μπορεί να είναι προτιμότερο από το άλλο. Στις κατευθυντήριες οδηγίες, οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις έχουν κεντρικό ρόλο στη συνολική διαχείριση της αϋπνίας.³ Drager, L. F., et al. (2023). 2023 guidelines on the diagnosis and treatment of insomnia in adults – Brazilian Sleep Association. Sleep Science, 16(Suppl 2), 507–549.

Πληροφορίες συνοπτικά: Xanax και Stilnox

Το Xanax και το Stilnox είναι τα κύρια φάρμακα των αντίστοιχων κατηγοριών τους (βενζοδιαζεπίνες και Z-drugs).

Άλλα φάρμακα και εναλλακτικές λύσεις για την αϋπνία

Υπάρχουν πολλά φάρμακα διαφόρων κατηγοριών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση της αϋπνίας και προβλημάτων ύπνου, όπως για παράδειγμα βενζοδιαζεπίνες (πχ Stedon, Lexotanil), Z-φάρμακα (πχ Stilnox), αντιϊσταμινικά (πχ Atarax), αντικαταθλιπτικά (όπως το Remeron), νευροληπτικά και αγωνιστές των υποδοχέων της μελατονίνης (πχ Circadin).

Για ένα ασθενή μπορεί να είναι προτιμότερο για παράδειγμα το Stilnox, για άλλον Xanax ή μια άλλη βενζοδιαζεπίνη (όπως το Clonotril, Tranxene, Lexotanil), αναλόγως της βιοχημικής ιδιοσυγκρασίας αλλά και των ιδιαίτερων δυσκολιών στον ύπνο που συναντά ο ασθενής (για παράδειγμα αν έχει συχνές αφυπνίσεις, έντονα όνειρα ή εφιάλτες, ανήσυχα πόδια, κα). Ορισμένα χορηγούνται χωρίς συνταγή, αλλά για τα περισσότερα (όπως το Xanax και Stilnox) και τις άλλες βενζοδιαζεπίνες χρειάζεται απαραιτήτως ιατρική συνταγή.

Ποιότητα του ύπνου και ΧΑΝΑΧ

Οι μελέτες σχετικά με τις βενζοδιαζεπίνες (όπως το Ζάναξ) στην αρχιτεκτονική του ύπνου δείχνουν μια αύξηση στο στάδιο 2 του ύπνου NREM, μια μείωση στο χρόνο των σταδίων 3 και 4 του ύπνου NREM, και μείωση του χρόνου ύπνου REM κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι αναλόγως τον ασθενή, μπορεί να οδηγήσει είτε σε μία καλύτερη, είτε σε μια χειρότερη ποιότητα ύπνου.² Perlis, M. L., et al. (2022). Insomnia. The Lancet, 400(10357), 1047–1060.

Υποκατάστατα του Xanax

Εκτός από τα φάρμακα υπάρχουν συμπληρώματα και βότανα, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στις πιο ήπιες περιπτώσεις αϋπνίας ως υποκατάστατα των φαρμάκων (όπως για παράδειγμα το Valmane ή το Zzzquil).

Παράλληλα κανείς μπορεί να επιλέξει να αντιμετωπίσει και τις ψυχολογικές παραμέτρους της αϋπνίας, με ψυχοθεραπεία ή/και EMDR, χωρίς τις παρενέργειες των φαρμάκων.

Υγιεινή του ύπνου

Η "υγιεινή του ύπνου" αποτελεί βασικό μέρος ενός συνολικού πλάνου για την καταπολέμηση της αϋπνίας. Αφορά την εφαρμογή μέτρων που συμβάλλουν στην βελτίωση του ύπνου:

• η ώρα κατάκλισης να είναι η ίδια κάθε ημέρα
• αποφυγή χρήσης οθονών πριν τον ύπνο (tablet, κινητά, όχι τηλεόραση μέσα στο υπνοδωμάτιο)
• αποφυγή μεγάλων βραδυνών γευμάτων
• αποφυγή διεγερτικών ουσιών (καφές, καφεϊνη)
• χαλαρωτικές δραστηριότητες τις απογευματινές ώρες
• αποφυγή έντονων δραστηριοτήτων (πχ γυμναστική, τρέξιμο) τις απογευματινές/βραδυνές ώρες
• αποφυγή σύντομων ύπνων κατά τη διάρκεια της ημέρας

Ψυχολογικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της αϋπνίας

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Brandt, J.,et al. (2024). Prescribing and deprescribing guidance for benzodiazepine and benzodiazepine receptor agonist use in adults with depression, anxiety, and insomnia: an international scoping review. EClinicalMedicine, 70, 102507. [Benzodiazepine suitability for sleep disorders]
2. ↸2.Perlis, M. L., et al. (2022). Insomnia. The Lancet, 400(10357), 1047–1060. [Benzodiazepine effects on sleep architecture]
3. ↸3.Drager, L. F., et al. (2023). 2023 guidelines on the diagnosis and treatment of insomnia in adults – Brazilian Sleep Association. Sleep Science, 16(Suppl 2), 507–549. [Non-pharmacological priority for sleep management]
4. ↸4.Modesto-Lowe, V., et al. (2024). Reducing the risks when using benzodiazepines to treat insomnia: A public health approach. Cleveland Clinic Journal of Medicine, 91(5), 293–299. [Benzodiazepine dosage and dependency risks]