Επιθυμίες
Όλοι μας βαθιά μέσα μας γνωρίζουμε τι θέλουμε, ποιες είναι οι βαθύτερες επιθυμίες μας. Κάποιες φορές χρειαζόμαστε λίγη βοήθεια για να τα αναγνωρίσουμε, και ενθάρρυνση για να πετύχουμε τα όνειρα μας. Όλα όσα θέλουμε στη ζωή μας, τα έχουμε βαθιά θαμμένα μέσα μας κάτω από την επιφάνεια, αλλά κάποια στιγμή βγαίνουν στην επιφάνεια. Το πρόβλημα είναι ότι φοβόμαστε να παραδεχτούμε όσα θέλουμε στον εαυτό μας.
Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που λένε, ʺΔεν έχω ιδέα τι θέλω. Δεν έχω καμία δεξιότηταʺ. Νιώθουν χαμένοι όταν αφήνουν μια δουλειά. Αυτό που πρέπει να ξέρουν είναι ότι οι επιθυμίες τους είναι απλά θαμμένες κάτω από το φόβο. Και πρέπει να τις ανακαλύψουν για να επιτύχουν όσα θέλουν.
Ο φόβος της αποτυχίας
Πολλές φορές φοβόμαστε να πούμε αυτά που επιθυμούμε για τον εαυτό μας, και νιώθουμε σύγχυση. Λέμε ότι δεν ξέρουμε τι θέλουμε, δεν γνωρίζουμε καν αν μπορούμε να το έχουμε.
Ο φόβος της αναγνώρισης των επιθυμιών μας είναι πραγματικά ο φόβος της αποτυχίας και της απογοήτευσης. Στην ψυχοθεραπευτική πράξη, αυτό το μοτίβο απαντάται συχνά σε ανθρώπους με υψηλό νευρωτισμό ή με ιστορικό εμπειριών απόρριψης στην παιδική ηλικία — το παιδί που έμαθε να μην «θέλει φανερά» για να αποφύγει την απογοήτευση.
Ανησυχούμε ότι αν θέλουμε κάτι, ίσως να μην καταφέρουμε να το επιτύχουμε. Αυτή η συνειδητοποίηση επιβεβαιώνει τις βαθύτερες ανασφάλειες μας, ότι δεν είμαστε αρκετά καλοί. Σαν αποτέλεσμα, συμβιβαζόμαστε με όσα έχουμε, λέμε στον εαυτό μας ότι πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι με τις τρέχουσες συνθήκες.
Ο φόβος της επιτυχίας
Από την άλλη πλευρά, η επιτυχία μπορεί να προκαλεί φόβο. Έχουμε διαμορφωθεί κοινωνικά να πιστεύουμε ότι όταν θέλουμε περισσότερα, είτε είναι χρήματα, είτε χρόνος, είτε επίδραση, είμαστε εγωιστές.
Σκεφτόμαστε, ʺΠοιος είμαι εγώ που το θέλω αυτό; Τι θα σκεφτούν οι άλλοι για εμένα;ʺ Ο φόβος της επιτυχίας προέρχεται από τις κοινωνικές προσδοκίες και την επιθυμία να ταιριάζουμε σε αυτές. Φοβόμαστε ότι αν ξεπεράσουμε τους άλλους ή ξεχωρίσουμε, θα χάσουμε την υποστήριξη και την αποδοχή από τους φίλους ή την οικογένεια μας.
Δεν υπάρχει τίποτε κακό στο να θέλουμε περισσότερα για τον εαυτό μας. Έχουμε διαμορφωθεί κοινωνικά να πιστεύουμε ότι αυτό είναι λάθος. Και συμβιβαζόμαστε με αυτό. Τι θα συνέβαινε αν ήσασταν επιτυχημένοι; Απαντήστε σε αυτή την ερώτηση και θα δείτε ότι τα όνειρα σας αξίζουν τον κόπο.
Ο φόβος για το χάσιμο χρόνου
Έχουμε συνηθίσει να είμαστε παραγωγικοί και συνεχώς να κάνουμε πράγματα. Μπορεί να νιώθουμε ότι συνεχώς τρέχουμε. Κάνουμε τα πάντα στην καθημερινότητα χωρίς σκοπό μόνο για να συνειδητοποιήσουμε ότι οι επιλογές που κάνουμε δεν συμβαδίζουν με τα όνειρά μας.
Μπορεί να μοιάζει τρομακτικό να ρίχνουμε τους ρυθμούς μας και να πάρουμε λίγο χρόνο για να κατανοήσουμε τι θέλουμε πριν πάρουμε μια απόφαση. Όταν αφιερώνουμε χρόνο στην αυτογνωσία, αποφεύγουμε μακροπρόθεσμα κοστοβόρες αποφάσεις που απαιτούν ανατροπές — και έτσι κερδίζουμε ενέργεια και αποτελεσματικότητα.
Κρυφές επιθυμίες
Οι κρυφές επιθυμίες είναι κάτι περισσότερο από φευγαλέες επιθυμίες ή ανέφικτα όνειρα, είναι τα κλειδιά για να ανακαλύψετε τον πραγματικό σας εαυτό. Κρύβονται πίσω από στρώματα καταπίεσης και φόβου, έχουν τη δυνατότητα να σας οδηγήσουν σε βαθύτερο σκοπό, νόημα και ικανοποίηση. Αλλά η επεξεργασία αυτών των επιθυμιών συχνά απαιτεί να έρθουμε αντιμέτωποι με άβολες αλήθειες που αποφεύγουμε.
Είναι πολύ σύνηθες να καταπιέζουμε ή να αρνούμαστε τις κρυφές μας επιθυμίες, να τις απορρίπτουμε. Αυτή η άρνηση δημιουργεί πολλές προκλήσεις, όπως η δυσαρέσκεια, η ντροπή, και η αποσύνδεση από τον αυθεντικό μας εαυτό. Οι κρυφές επιθυμίες δεν είναι όμως εχθρός, είναι οδηγός. Μας βοηθούν να συμβαδίζουμε με όσα επιθυμεί η ψυχή μας.2
Με ποιους τρόπους εκδηλώνονται οι κρυφές επιθυμίες;
- Καταστολή της δημιουργικότητας ή της χαράς, καθώς τις χαρακτηρίζουμε επιπόλαιες.
- Αποφυγή των επιθυμιών για να μείνουμε ασφαλείς στη ζωή που έχουμε χτίσει.
- Αμφιβολίες για την ικανότητα να πετύχουμε τα όνειρά μας.
- Νιώθουμε αόρατοι ή μικροί, φοβόμαστε να αφήσουμε να φανεί ο πραγματικός μας εαυτός.
- Αγανάκτηση με τους άλλους που κυνηγούν τα όνειρά τους.
Η επεξεργασία των εσωτερικών αναγκών απαιτεί συστηματική αυτοπαρατήρηση. Οι κρυφές επιθυμίες είναι πανίσχυρα εργαλεία για μεταμόρφωση. Δείτε τις σαν καρπούς, έτοιμους να μεγαλώσουν με προσοχή και φροντίδα. Όταν συμβαδίζετε με αυτές τις επιθυμίες θα βρείτε μια νέα αίσθηση χαράς, ικανοποίησης και σύνδεσης με τον κόσμο γύρω σας.
Οι κρυφές επιθυμίες είναι η πυξίδα μας, μας καθοδηγούν για να ζήσουμε τη ζωή μας σύμφωνα με τις αξίες μας, την αλήθεια μας και το πάθος μας.
Επιθυμία για περισσότερα υλικά αγαθά
Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που συνεχώς προσπαθούν να αποκτήσουν όλο και περισσότερα υλικά αγαθά. Γιατί συμβαίνει αυτό;
1. Η κοινωνική σύγκριση μας κάνει να θέλουμε περισσότερα
Είναι πολύ σύνηθες να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους που μπορεί να έχουν μεγαλύτερα σπίτια, καλύτερα αυτοκίνητα, ακριβά ρούχα. Αυτό όμως τελικά μας οδηγεί στην υπερβολική κατανάλωση και τελικά στην απογοήτευση.3 Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η κοινωνική σύγκριση σχετίζεται με χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και αυξημένα συναισθήματα ανεπάρκειας
2. Επηρεαζόμαστε από τις διαφημίσεις
Οι διαφημίσεις παίζουν κύριο ρόλο στα προϊόντα που αγοράζουμε. Οι στρατηγικές μάρκετινγκ διαμορφώνουν τις επιθυμίες μας, δημιουργούν νέες ανάγκες και αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και αισθανόμαστε.
3. Αγοράζουμε πράγματα για να νιώσουμε ικανοποίηση
Πολλές φορές υποθέτουμε λανθασμένα ότι αν αγοράσουμε πολλά πράγματα θα νιώσουμε ικανοποίηση και ευτυχία. Πιστεύουμε ότι η καταναλωτική κουλτούρα θα μας προσφέρει χαρά. Ωστόσο, η απόκτηση αντικειμένων δεν οδηγεί στην ευτυχία. Η έρευνα δείχνει ότι οι υλικές αγορές προσφέρουν σύντομη ικανοποίηση που υποχωρεί γρήγορα, ενώ δεν συνδέονται με μακροχρόνια αύξηση της ευτυχίας.
4. Φοβόμαστε ότι θα χάσουμε όσα συμβαίνουν (FOMO)
Ο φόβος ότι θα χάσουμε όσα συμβαίνουν (FOMO) αναφέρεται στο συναίσθημα ή στην αντίληψη ότι οι άλλοι άνθρωποι διασκεδάζουν, έχουν πολλά πράγματα ή ζουν μια καλύτερη ζωή από εμάς. Ο φόβος αυτός τροφοδοτείται από όσα βλέπουμε στην τηλεόραση, στα social media, και όσα κάνουν οι φίλοι και η οικογένεια μας. Αυτός ο φόβος δημιουργεί μια ψεύτικη αίσθηση ότι είναι αναγκαίο να αποκτήσουμε καινούργια πράγματα, όπως επώνυμα ρούχα. Αυτό όμως σημαίνει ότι αγοράζουμε πράγματα επειδή φοβόμαστε ότι θα μείνουμε πίσω.
5. Νιώθουμε καλά όταν ψωνίζουμε
Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις ανθρώπων που κάνουν shopping therapy (αγορές ως coping strategy) για να βελτιώσουν τη διάθεση τους ή να νιώσουν καλά με τον εαυτό τους. Ψάχνουν την ευχαρίστηση στα ψώνια, ειδικά σε περιόδους στρες. Βέβαια, η τακτική αυτή προσφέρει μια προσωρινή απόσπαση της προσοχής, ωστόσο δεν αντιμετωπίζει τα βαθύτερα αίτια της δυσφορίας.
Τρόποι για να περιορίσετε την επιθυμία σας για περισσότερα πράγματα
1. Εξασκηθείτε στην ευγνωμοσύνη
Είναι πολύ σημαντικό να μπορείτε να νιώθετε ευγνωμοσύνη για όσα έχετε στη ζωή σας. Μόνο έτσι θα μπορέσετε να καταλάβετε πόσο σας επηρεάζει η συνεχής επιθυμία για νέα πράγματα. Η τακτική εξάσκηση της ευγνωμοσύνης έχει συνδεθεί ερευνητικά με αυξημένη υποκειμενική ευημερία και μειωμένο αίσθημα έλλειψης.
2. Φτιάξτε έναν προϋπολογισμό
Όταν έχετε μια ξεκάθαρη εικόνα για τα οικονομικά σας τότε μπορείτε να σταματήσετε να αγοράζετε πράγματα που δεν χρειάζεστε. Καλό είναι να φτιάχνετε έναν προϋπολογισμό με τα έσοδα και τα έξοδα σας.
3. Αγκαλιάστε τις εμπειρίες όχι τις αγορές
Η εστίαση σε βιωματικές εμπειρίες ενισχύει την υποκειμενική ευημερία περισσότερο από την απόκτηση υλικών αγαθών.
4. Θέστε όρια στον εαυτό σας
Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσετε την καταναλωτική κουλτούρα και να θέσετε τα όρια σας. Επίσης, μπορείτε να σκεφτείτε, ʺΥπάρχουν συγκεκριμένα μαγαζιά που σας οδηγούν σε περιττές αγορές; Υπάρχουν συγκεκριμένα συναισθήματα (θλίψη, πένθος, βαρεμάρα) που σας ωθούν σε παρορμητικές αγορές;ʺ Αναγνωρίστε και κατανοήστε τις αδυναμίες σας. 4
5. Καταναλώστε συνειδητά
Πριν αγοράσετε οτιδήποτε, σκεφτείτε αν το έχετε πραγματικά ανάγκη. Περιμένετε 30 μέρες πριν κάνετε την αγορά. Αυτό σας δίνει χρόνο να αξιολογήσετε τις ανάγκες σας και να περιορίσετε τις παρορμητικές αγορές.
6. Ακολουθήστε βιώσιμες πρακτικές
Είναι σημαντικό να απλοποιείτε τη ζωή σας και να μάθετε πράγματα για την ψυχολογία των καταναλωτών ώστε να κάνετε λιγότερες αγορές. Για παράδειγμα, μπορείτε να σταματήσετε να αντικαθιστάτε καλά πράγματα με νέα πράγματα. Μπορείτε να μάθετε νέες τακτικές βιωσιμότητας.
7. Ξεκαθαρίστε τα πράγματα σας
Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίζετε τα πράγματα σας, γιατί με αυτό τον τρόπο εξοικονομείτε χρόνο και το σπίτι σας θα είναι πιο καθαρό. Αν δεν ξέρετε πως να ξεκινήσετε, κάντε μια αρχή με μικροπράγματα.
8. Ζητήστε υποστήριξη
Δημιουργήστε ένα υποστηρικτικό σύστημα ώστε να περιορίσετε την επιθυμία σας για περισσότερα πράγματα. Στη θεραπευτική δουλειά, η ενίσχυση του κοινωνικού δικτύου δεν είναι απλώς συμβουλή κοινής λογικής — είναι τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση (social support mobilization), ιδιαίτερα αποτελεσματική σε συμπεριφορικές εξαρτήσεις και παρορμητική κατανάλωση. Μπορείτε να μιλήσετε με τους φίλους και την οικογένεια σας. Όταν έχετε ένα υποστηρικτικό δίκτυο τότε διατηρείτε το κίνητρο σας και συνεχίζετε την προσπάθεια.
Επιθυμίες και διαχείριση φόβων
Δεν υπάρχει τίποτε που να σας εμποδίσει να κυνηγήσετε τα όνειρά σας, να προσπαθήσετε. Είναι ουσιαστικό να κατανοήσετε ότι ο φόβος θα είναι κομμάτι του ταξιδιού σας. Ο στόχος είναι να το αντιμετωπίσετε.
Το συναίσθημα του φόβου είναι απολύτως φυσιολογικό. Αλλά ακόμη και αν φοβάστε κάτι μπορείτε να το κάνετε. Έτσι, θα δείτε ότι υπάρχουν πολλές επιλογές εκεί έξω.
Από τη στιγμή που θα έχετε αναγνωρίσει τις επιθυμίες σας, μπορείτε να θέσετε ξεκάθαρους στόχους.
Είτε θέλετε να αυξήσετε τα λεφτά που βγάζετε, να δουλεύετε λιγότερες ώρες ή να κάνετε τη διαφορά σε ένα συγκεκριμένο πεδίο, είναι σημαντικό να γνωρίζετε τι θέλετε. Ο φόβος πάντα θα υπάρχει, αλλά ο σκοπός είναι να μην σας εμποδίζει να κάνετε όσα ονειρεύεστε.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια
Αν ο φόβος ή η αδυναμία να αναγνωρίσετε τις επιθυμίες σας συνοδεύεται από επίμονη λύπη, άγχος, έλλειψη κινήτρου ή αίσθηση ματαιότητας που διαρκεί πάνω από δύο εβδομάδες, αξίζει να συμβουλευτείτε έναν ψυχίατρο. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν μια κλινική κατάσταση που χρειάζεται αξιολόγηση.
Οι επιθυμίες μας ωθούν να πετύχουμε τους στόχους μας
Οι επιθυμίες σας βοηθούν να θέσετε ξεκάθαρους στόχους και να κυνηγήσετε τα όνειρα σας. Ωστόσο, σε περιπτώσεις σημαντικής δυσφορίας, η ψυχοθεραπεία συμβάλλει στη διαχείριση των εσωτερικών συγκρούσεων και στην προαγωγή της ψυχικής ανθεκτικότητας.1
Βιβλιογραφία
- 1.Cuijpers et al. (2013). The efficacy of psychotherapy and pharmacotherapy in treating depressive and anxiety disorders: A meta-analysis of direct comparisons. World Psychiatry, 12(2), 137-148. [link]
- 2.Leichsenring et al. (2015). Psychodynamic therapy meets evidence-based medicine: a systematic review using updated criteria. The Lancet Psychiatry, 2(7), 648-660. [link]
- 3.Kasser et al. (2014). Changes in materialism, changes in psychological well-being: Evidence from three longitudinal studies and an intervention experiment. Motivation and Emotion, 38(1), 1-22. [link]
- 4.Stress and Coping: The Impact of Retail Therapy (American Psychological Association). [link]