Έκζεμα από άγχος

Έκζεμα από άγχος

Το έκζεμα από άγχος είναι μια χρόνια φλεγμονώδης δερματική πάθηση που επιδεινώνεται από ψυχολογικό στρες. Σε αντίθεση με το κλασικό ατοπικό έκζεμα, αυτός ο τύπος συνδέεται άμεσα με τη συναισθηματική κατάσταση και το επίπεδο άγχους του ατόμου, προκαλώντας κνησμό, ερυθρότητα και ξηροδερμία που επιδεινώνονται σε περιόδους αυξημένου στρες.

Το έκζεμα που επιδεινώνεται από το άγχος είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό δερματικό πρόβλημα, αντικατοπτρίζει την περίπλοκη σύνδεση μεταξύ της συναισθηματικής μας ευεξίας και της σωματικής μας υγείας. Όταν κάποιος νιώθει επίμονα συναισθήματα έντασης και άγχους, το σώμα μπορεί να αντιδράσει με φλεγμονή που συχνά σχετίζεται με κνησμό, ερυθρότητα, ξηροδερμία στο δέρμα. Αυτή η κατάσταση, όπου το στρες επιδεινώνει τα συμπτώματα του εκζέματος, είναι ένδειξη ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ συναισθηματικής και σωματικής υγείας.

Σύνδεση άγχους και εκζέματος

Το έκζεμα που συνδέεται με το άγχος είναι μια χρόνια φλεγμονώδη δερματική νόσος που εκδηλώνεται με κνησμό, ερυθρότητα και μερικές φορές επώδυνα εξανθήματα. Σε αντίθεση με άλλες μορφές εκζέματος που προκαλούνται από αλλεργιογόνα ή ερεθιστικούς παράγοντες, αυτός ο τύπος εκζέματος έχει τις ρίζες του στο χρόνιο συναισθηματικό στρες. Κάτω από ψυχολογική πίεση, το σώμα απελευθερώνει ορμόνες του στρες όπως η κορτιζόλη, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της φλεγμονής. Τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και να αποδυναμώνουν τον επιδερμιδικό φραγμό. Αυτό μπορεί να καταστήσει το δέρμα πιο επιρρεπές στη φλεγμονή και να συμβάλλει σε εξάρσεις του εκζέματος. Έτσι, το σώμα εμφανίζει σωματικά συμπτώματα λόγω του συναισθηματικού στρες.

Πώς το στρες επηρεάζει την υγεία του δέρματος;

1. Ο άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA)

Το στρες δεν είναι μόνο ψυχική κατάσταση, έχει και φυσιολογικές συνέπειες. Όταν αντιμετωπίζουμε συναισθηματικές προκλήσεις, είτε πρόκειται για πίεση στη δουλειά, προσωπικά θέματα, το σώμα μας αντιδρά ξεκινώντας μια φλεγμονώδη αντίδραση. Αυτή η αντίδραση προκαλείται από τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων, που όταν ενεργοποιείται απελευθερώνει κορτιζόλη. Αν και η κορτιζόλη μπορεί να είναι ωφέλιμη σε μικρές δόσεις και να βοηθά στη διαχείριση του οξύ στρες, η χρόνια παρουσία της μπορεί να έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις.

2. Επιπτώσεις της κορτιζόλης στο δέρμα

Τα σταθερά υψηλά επίπεδα της κορτιζόλης όχι μόνο επιδεινώνουν τη φλεγμονή αλλά επίσης παρεμβαίνουν στις φυσιολογικές διαδικασίες επούλωσης του δέρματος. Η παρατεταμένη απελευθέρωση κορτιζόλης επίσης παρεμβαίνει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, έτσι είναι πιο πιθανό να αντιδρά υπερβολικά και να προκαλεί φλεγμονή στο δέρμα. Με τον καιρό, το χρόνιο στρες μπορεί να συσχετιστεί με αποδυνάμωση του επιδερμιδικού φραγμού, έτσι το δέρμα είναι πιο επιρρεπές στους ερεθιστικούς παράγοντες και τα παθογόνα, με αποτέλεσμα να τροφοδοτείται ο κύκλος της φλεγμονής και της δυσφορίας.

Ποιες περιοχές του σώματος επηρεάζονται;

Το έκζεμα που σχετίζεται με το άγχος εμφανίζεται συνήθως στα χέρια, το στήθος, το πρόσωπο και τον λαιμό. Σε περιόδους έντονου στρες, μπορεί να επεκταθεί σε αγκώνες, γόνατα και άλλες περιοχές με λεπτό δέρμα. Η κατανομή διαφέρει από άτομο σε άτομο και συχνά εντείνεται σε περιοχές που υπόκεινται σε τριβή ή ιδρώτα.

Συμπτώματα

Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε τα σημάδια που μας στέλνει το σώμα μας. Το έκζεμα που έχει σχέση με το άγχος τυπικά εμφανίζεται με κόκκινα, ξηρά σημεία στο δέρμα που μπορεί να σπάνε, να ξεφλουδίζουν ή να προκαλούν έντονη φαγούρα. Αν και μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορά σημεία στο σώμα, παρατηρείται κυρίως σε περιοχές όπως το στήθος, τα χέρια ή το πρόσωπο. Αυτά τα συμπτώματα δεν είναι απλώς επιφανειακά, δείχνουν ότι υπάρχει μια υποκείμενη ανισορροπία ανάμεσα στη συναισθηματική κατάσταση και την σωματική υγεία. Η πρώιμη αναγνώριση αυτών των συμπτωμάτων είναι πολύ σημαντική, καθώς επιτρέπει την καλύτερη διαχείριση της κατάστασης.

Στρες και ατοπική δερματίτιδα

Οι ορμόνες του στρες μπορεί να επηρεάσουν το ανοσοποιητικό και να συσχετιστούν με τη φλεγμονή. Υπάρχουν δεδομένα που υποστηρίζουν την ιδέα ότι το στρες οδηγεί σε εξάρσεις της ατοπικής δερματίτιδας. Οι ενήλικες με ατοπική δερματίτιδα έχουν τρεις φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να βιώσουν άγχος και κατάθλιψη, και τα παιδιά με ατοπική δερματίτιδα έχουν έξι φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να βιώσουν άγχος και κατάθλιψη.¹ Silverberg, J. I., et al. (2015). Association Between Adult Eczema, Cardiovascular Disease, and New-Onset Diabetes: An Analysis of 64 million Patients. JAMA Dermatology, 155(4), 411–417.

Το στρες είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ. Στους ασθενείς με ατοπική δερματίτιδα, δεν παίζει ρόλο μόνο το ανοσοποιητικό σύστημα αλλά και το νευρικό σύστημα είναι υπερδραστήριο και υπάρχει νευρολογικό υπόβαθρο στην ατοπική δερματίτιδα.³ Weidinger, S., et al. (2016). Atopic dermatitis. The Lancet, 387(10023), 1109–1122.

Συναισθηματική επίδραση του εκζέματος

Το έκζεμα είναι πολλά περισσότερα από μια απλή δερματική πάθηση. Μπορεί να επηρεάσει τα συναισθήματα, τις συμπεριφορές και την αυτοεκτίμηση. Υπάρχουν δύο συνηθισμένες παρανοήσεις σχετικά με το πως το έκζεμα μπορεί να επηρεάσει το δέρμα. Η πρώτη είναι ότι το έκζεμα δεν έχει σημασία και δεν προκαλεί ψυχολογικό στρες. Όμως, όσο μικρό και αν είναι το έκζεμα μπορεί να προκαλεί δυσφορία, και να επηρεάζει οποιοδήποτε σημείο στο σώμα.

Η δεύτερη παρανόηση είναι ότι μια "κρυφή" νόσος δεν έχει σημασία. Το έκζεμα μπορεί να επηρεάζει το πρόσωπο και τα χέρια. Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να ρωτάνε, "τι συμβαίνει με τα χέρια σου;" ή "τι συμβαίνει στο δέρμα σου;" Αλλά το έκζεμα ακόμη και κάτω από τα ρούχα προκαλεί φαγούρα, και τα άτομα με έκζεμα γνωρίζουν ότι υπάρχει ακόμα κι αν κανείς άλλος δεν μπορεί να το δει.

Οι τοπικές θεραπείες για την ψωρίαση και το έκζεμα απαιτούν χρόνο, γεγονός που προσθέτει στο άγχος της αντιμετώπισης της δερματικής νόσου.

Η σύνδεση εγκεφάλου-δέρματος

Τα νεύρα στο σώμα μας έχουν νευροπεπτίδια που συνδέουν τον εγκέφαλο με το δέρμα, επομένως δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι αν αισθάνεστε άγχος ή/και κατάθλιψη, αυτό μπορεί να έχει επίδραση στο δέρμα σας.

Επιπλέον, ο θυμός, η κατάθλιψη, το άγχος και η χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να είναι ψυχολογικές επιπτώσεις του εκζέματος. Το στρες μπορεί να συμβάλλει σε δερματικές παθήσεις και η εμφάνιση μιας δερματικής ασθένειας είναι πολύ αγχωτική, επομένως ο κύκλος μεταξύ στρες και δερματικής ασθένειας διαιωνίζεται. Τα πειράματα δείχνουν ότι ανάμεσα στα άτομα με και χωρίς στρες αν κάνετε απολέπιση δέρματος (όπου αφαιρούνται τα ανώτερα στρώματα του δέρματος), τα άτομα με στρες επιδιορθώνουν αυτή τη ζημιά πολύ πιο αργά από τα άτομα χωρίς στρες.² Garg, A., et al. (2001). Psychological stress perturbs epidermal permeability barrier homeostasis. Archives of Dermatology, 137(1), 53–59.

Δεν πρόκειται λοιπόν μόνο για τη φλεγμονή που παθαίνουμε: η αποκατάσταση και η ανάρρωση από μια φλεγμονώδη δερματική νόσο είναι επίσης πολύ σημαντική. Μερικές φορές το έκζεμα μπορεί να ρίξει τη διάθεση και σε ακραίες περιπτώσεις να προκαλεί αυτοκτονικές σκέψεις. Για αυτό είναι πολύ σημαντικό οι άνθρωποι με έκζεμα να μιλούν για τα συναισθήματα τους με έναν ψυχοθεραπευτή.

Η αϋπνία είναι μια άλλη ψυχολογική επίδραση του εκζέματος και μπορεί να οδηγεί σε προβλήματα στη λειτουργικότητα, η οποία αυξάνει το στρες. Η φαγούρα είναι ένα από τα πράγματα που συνδέονται με την αϋπνία. Οι μελέτες δείχνουν ότι αν κάποιος έχει χρόνια αϋπνία, αυτό μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες.

Διάγνωση

Η διάγνωση του εκζέματος που σχετίζεται με το άγχος απαιτεί λεπτομερή ιατρικό ιστορικό και κλινική εξέταση από δερματολόγο. Ο ειδικός αξιολογεί τη χρονική σχέση μεταξύ στρεσογόνων γεγονότων και εξάρσεων, εξετάζει την κατανομή των αλλοιώσεων και αποκλείει άλλες παθήσεις όπως ψωρίαση, σμηγματορροϊκή δερματίτιδα ή μυκητιασική λοίμωξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δοκιμασίες επιδερμικών αλλεργιών μπορεί να είναι απαραίτητες για να αποκλειστεί αλλεργικό έκζεμα.

Νευρικό σύστημα και χρόνιο στρες

Το μακροχρόνιο στρες μπορεί να απορρυθμίζει το νευρικό σύστημα και προκαλεί μια κατάσταση εγρήγορσης. Όταν το νευρικό σύστημα επιβαρύνεται από χρόνιο στρες, χάνει την ικανότητά του να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις συναισθηματικές και σωματικές απαιτήσεις της καθημερινότητας. Η αποκατάσταση της ισορροπίας απαιτεί πολλά περισσότερα από την προσωρινή ανακούφιση του στρες, απαιτεί να μάθετε να ρυθμίζετε την αντίδραση του σώματός σας στο στρες. Εστιάζοντας στην παρούσα στιγμή, μπορείτε να εργαστείτε για να σπάσετε τον κύκλο του άγχους που διαιωνίζει τις εξάρσεις του εκζέματος. Τεχνικές που προάγουν την αυτοσυμπόνια και την ενσυνειδητότητα μπορούν να σας βοηθήσουν να αλλάξετε τον τρόπο που σκέφτεστε τα συμπτώματά σας.

Πρακτικές όπως οι βαθιές αναπνοές και η ενσυνειδητότητα μπορεί να συμβάλλουν στην ενεργοποίηση του πνευμονογαστρικού νεύρου, ενός βασικού μέρους του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, το οποίο προάγει τη χαλάρωση και εξουδετερώνει την αντίδραση στο στρες. Αντί να εστιάζετε στην ταλαιπωρία και την απογοήτευση, μπορείτε να μάθετε να παρατηρείτε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας χωρίς να τα κρίνετε. Ενώ η εστίαση στην παρούσα στιγμή είναι χρήσιμη, είναι επίσης σημαντικό να αντιμετωπίσετε τυχόν υποκείμενους στρεσογόνους παράγοντες στη ζωή σας που μπορεί να συμβάλλουν στο άγχος και το έκζεμά σας.

Αυτή η νοητική αλλαγή μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του άγχους και να υποστηρίξει τη διαδικασία επούλωσης του δέρματός σας. Η ενασχόληση με τακτικές πρακτικές χαλάρωσης και η αναζήτηση επαγγελματικής συμβουλής όταν χρειάζεται μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για ένα πιο ανθεκτικό νευρικό σύστημα.

Το ψυχικό κόστος του εκζέματος

Το να ζει κάποιος με έκζεμα είναι μια συνεχής μάχη, όχι μόνο με το δέρμα αλλά και με το ψυχολογικό στρες. Η συνεχής μάχη ενάντια στον αδιάκοπο κνησμό και τη δυσφορία μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές ύπνου, επηρεάζοντας την καθημερινότητά και την ποιότητα ζωής. Τα συμπτώματα του εκζέματος μπορεί να συμβάλλουν στο στίγμα, και αυτό να οδηγεί σε άγχος και κατάθλιψη. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα με έκζεμα διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών προβλημάτων, λόγω του άγχους που συνεπάγεται η διαχείριση της πάθησης, γι' αυτό και κατανοούμε την αναγκαιότητα αντιμετώπισης του εκζέματος, όχι μόνο σε σωματικό αλλά και ψυχολογικό επίπεδο.

Έκζεμα και αυτοεκτίμηση

Το να ζει κάποιος με μια ορατή δερματική πάθηση όπως το έκζεμα μπορεί να επηρεάσει βαθιά την αυτοεκτίμηση και την εικόνα του σώματος. Πολλά άτομα αισθάνονται άβολα ή αμήχανα για την εμφάνισή τους κατά τη διάρκεια των εξάρσεων, γεγονός που οδηγεί σε απροθυμία κοινωνικοποίησης ή συμμετοχής σε δραστηριότητες που κάποτε απολάμβαναν. Αυτό μπορεί να συμβάλλει στα συναισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης, τα οποία μπορεί να επιδεινώνουν τα συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης.

Για τα παιδιά και τους έφηβους, αυτές οι προκλήσεις μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονες. Η πίεση από τους συμμαθητές και η επιθυμία να ταιριάζουν μπορεί να κάνει τη διαχείριση του εκζέματος ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς οι νέοι έρχονται αντιμέτωποι με το bullying εξαιτίας της εμφάνισης του δέρματος.

Οι γονείς, οι φροντιστές και οι εκπαιδευτικοί παίζουν κύριο ρόλο στην υποστήριξη των παιδιών με έκζεμα, καθώς προσφέρουν συμπόνια, ενσυναίσθηση και κατανόηση.

Προσεγγίσεις υποστήριξης για το έκζεμα που συνδέεται με το άγχος

Η διαχείριση του εκζέματος που έχει σχέση με το στρες απαιτεί μια διττή προσέγγιση: την φροντίδα του δέρματος και την διαχείριση του άγχους που μπορεί να συνδέεται με τις εξάρσεις. Ένα στοιχείο κλειδί στη διαχείριση του στρες είναι οι τεχνικές χαλάρωσης στην καθημερινότητα. Πρακτικές όπως ο διαλογισμός, οι αναπνοές ή η ενσυνειδητότητα συμβάλλουν στην μείωση του στρες, μειώνοντας έτσι την φλεγμονώδη απόκριση στο δέρμα. Αυτές οι μέθοδοι υποστηρίζονται από έρευνες στην ψυχολογία ως κομμάτι της ολιστικής προσέγγισης για τη διαχείριση του στρες. Είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε έναν δερματολόγο ή ειδικό επαγγελματία υγείας για εξατομικευμένη αξιολόγηση και θεραπευτική προσέγγιση.

Είναι ουσιαστικό να υπάρχει μια ρουτίνα στην καθημερινότητα που να περιλαμβάνει επαρκή ύπνο, ισορροπημένη διατροφή και άσκηση, καθώς αυτοί οι παράγοντες παίζουν κύριο ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης και της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Όταν το σώμα τρέφεται με θρεπτικές τροφές και ξεκουράζεται, τότε το δέρμα έχει την δυνατότητα να επουλωθεί και να αναγεννηθεί. Φυσικά, εκτός από τη διαχείριση του στρες είναι σημαντικό να μην παραμελείτε και την φροντίδα του δέρματος. Χρησιμοποιήστε απαλά καθαριστικά, χωρίς άρωμα και ενυδατικές κρέμες. Καλό είναι να ενυδατώνετε συχνά το δέρμα σας, ειδικά μετά το ντους, ώστε να βοηθήσετε στην αποκατάσταση του επιδερμιδικού φραγμού. Αποφύγετε ερεθιστικούς παράγοντες, όπως τα σκληρά σαπούνια και τα απορρυπαντικά.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι το υποστηρικτικό περιβάλλον. Μπορείτε να ζητήσετε την βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή αν δεν μπορείτε να διαχειριστείτε το άγχος σας. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε και να αλλάξετε τον αρνητικό τροπο σκέψης, να διαχειριστείτε το στρες και να αναπτύξετε υγιείς μηχανισμούς για την αντιμετώπιση της δυσφορίας που προκαλεί το έκζεμα. Με τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας μπορεί να αλλάξετε τις αρνητικές σας πεποιθήσεις και έτσι μπορεί να μειωθεί η ψυχολογική πίεση που συνδέεται με το έκζεμα.

Το ταξίδι για την αντιμετώπιση του εκζέματος που επιδεινώνεται από το άγχος δεν έχει να κάνει με την εξάλειψη όλου του στρες από τη ζωή σας, αλλά με το να μάθετε να το διαχειρίζεστε αποτελεσματικά. Το δέρμα σας αντανακλά τη συνολική σας υγεία και λαμβάνοντας προληπτικά μέτρα για τη μείωση του στρες, επενδύετε στη μακροπρόθεσμη ευεξία σας. Η βελτίωση της ψυχικής σας υγείας μέσω της συνεπούς διαχείρισης του στρες, της σωστής αυτοφροντίδας και της επαγγελματικής υποστήριξης μπορεί να οδηγήσει σε αισθητή βελτίωση της κατάστασης του δέρματός σας.

Είναι σημαντικό να θεωρήσουμε αυτή τη διαδικασία ως μια ολιστική θεραπεία που αντιμετωπίζει τόσο τα συμπτώματα όσο και τις υποκείμενες αιτίες τους. Όταν δεσμευτείτε να κατανοήσετε τις ψυχολογικές ρίζες του εκζέματός σας και να υιοθετήσετε στρατηγικές για τον μετριασμό του στρες, όχι μόνο βελτιώνετε την υγεία του δέρματός σας, αλλά καλλιεργείτε μια ισχυρότερη, πιο ισορροπημένη κατάσταση του νου.

Τελικά, η διαχείριση του εκζέματος που σχετίζεται με το άγχος αφορά την ανάκτηση του ελέγχου της ζωής σας. Πρόκειται για την αναγνώριση της δύναμης των συναισθημάτων σας και τη λήψη συνειδητών αποφάσεων για να διασφαλίσετε ότι δεν θα κατακλύσουν τη σωματική σας υγεία. Είτε μέσω της ενσυνειδητότητας, της ψυχοθεραπείας είτε μέσω καθημερινών πρακτικών αυτοφροντίδας, κάθε προσπάθεια που κάνετε είναι ένα βήμα προς μια πιο υγιή και πιο ολοκληρωμένη ζωή.

Να θυμάστε ότι η συναισθηματική σας ευεξία είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη σωματική σας κατάσταση και η καλλιέργεια και των δύο πτυχών της υγείας σας είναι το κλειδί για την υπερνίκηση των προκλήσεων που θέτει το έκζεμα που προκαλείται από το στρες. Κατανοώντας τους παράγοντες που το προκαλούν, αναγνωρίζοντας τα σημάδια και εφαρμόζοντας αποτελεσματικές στρατηγικές, μπορείτε να εργαστείτε για τη μείωση των επιπτώσεων του στρες στο δέρμα σας και, με τη σειρά σας, να απολαύσετε μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Silverberg, J. I., et al. (2015). Association Between Adult Eczema, Cardiovascular Disease, and New-Onset Diabetes: An Analysis of 64 million Patients. JAMA Dermatology, 155(4), 411–417. [link]
2. ↸2.Garg, A., et al. (2001). Psychological stress perturbs epidermal permeability barrier homeostasis. Archives of Dermatology, 137(1), 53–59. [link]
3. ↸3.Weidinger, S., et al. (2016). Atopic dermatitis. The Lancet, 387(10023), 1109–1122. [link]
4. ↸4.National Eczema Association (USA).Eczema and Mental Health. [link]