Σεισμοφοβία - ο φόβος των σεισμών

Ο φόβος των σεισμών, γνωστός και ως σεισμοφοβία, είναι ένας έντονος και επίμονος φόβος για τους σεισμούς. Αυτή η συγκεκριμένη φοβία συχνά εμφανίζεται μετά από κάποια τραυματική εμπειρία με ένα σεισμό. Η συνεχής έκθεση σε ειδήσεις, σε οπτικοακουστικό υλικό καταστροφής ή σε έντονες αφηγήσεις για σεισμούς είναι πιθανό να εντείνει τον φόβο σε ορισμένα άτομα.

Ο σεισμός διαφέρει από τις άλλες φυσικές καταστροφές. Σε αντίθεση με άλλες φυσικές καταστροφές, ο σεισμός συχνά βιώνεται ως αιφνίδιο, δύσκολα προβλέψιμο και πέρα από τον άμεσο έλεγχό μας, κάτι που μπορεί να συνδέεται με αυξημένο φόβο και αίσθημα αβεβαιότητας.

Οι ψυχολογικές ρίζες του φόβου για τους σεισμούς

Όπως διαπιστώνουμε συχνά στην κλινική μας πράξη, ο φόβος των σεισμών αντανακλά βαθύτερους ψυχολογικούς παράγοντες που συνδέονται με την επιβίωση και την ασφάλεια. Στον πυρήνα της, η σεισμοφοβία συμβολίζει την ευαλωτότητα των ανθρώπων απέναντι στην τεράστια δύναμη της φύσης. Οι σεισμοί διαταράσσουν το έδαφος πάνω στο οποίο βρισκόμαστε - κυριολεκτικά και μεταφορικά - υπενθυμίζοντας την ευθραυστότητα, το απρόβλεπτο της ζωής και την απώλεια ελέγχου.

Ιστορικά, οι σεισμοί έχουν ερμηνευτεί ως σημάδια θεϊκής οργής. Σε αρχαίους πολιτισμούς, όπως στην Αρχαία Ελλάδα ή κατά τον Μεσαίωνα, οι σεισμοί θεωρούνταν συχνά θεϊκή τιμωρία ή ως προμήνυμα αποκαλυπτικών γεγονότων. Ακόμη και σήμερα, αυτές οι συμβολικές ερμηνείες παραμένουν σε πολιτιστικές αφηγήσεις, όπου οι σεισμοί μπορεί να αντιπροσωπεύουν το χάος και την καταστροφή. Αυτό το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο ενδέχεται να συνδέεται με εντονότερη ανησυχία σε ορισμένους ανθρώπους.

Οι σεισμοί είναι απρόβλεπτα και ανεξέλεγκτα γεγονότα και είναι δυνατό να συνοδεύονται από έντονο άγχος, αίσθημα αδυναμίας ή ανασφάλειας. Αυτή η φοβία πηγάζει συχνά από τραυματικές εμπειρίες, όπως η επιβίωση από ένα καταστροφικό σεισμό ή η παρακολούθηση των συνεπειών του. Μετά από ένα ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα τραυματικού στρες και, μετά από κλινική αξιολόγηση, σε κάποιες περιπτώσεις να τεθεί διάγνωση διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD).

Ψυχολογικά, η σεισμοφοβία συμβολίζει τον αγώνα με την αβεβαιότητα και τον φόβο για το άγνωστο. Η αδυναμία πρόβλεψης των σεισμών μπορεί να ενισχύει το αίσθημα αβεβαιότητας και την ανάγκη για ασφάλεια. Για πολλούς, αυτή η φοβία συνυπάρχει και με άλλες φοβίες, όπως η αγοραφοβία. Αυτοί οι επικαλυπτόμενοι φόβοι αντικατοπτρίζουν ένα ευρύτερο άγχος για την ασφάλεια και την επιβίωση σε έναν απρόβλεπτο κόσμο.

Σε κοινωνικό επίπεδο, η σεισμοφοβία αντανακλά και τη συλλογική ανησυχία σχετικά με την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα απέναντι στις καταστροφές.

Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μετά από έναν σεισμό;

Η «σεισμοφοβία» συνδέεται με το φόβο θανάτου και απώλειας αγαπημένων προσώπων και περιουσίας. Ο φόβος μπορεί να είναι τόσο έντονος, που διαταράσσει την καθημερινή ζωή, ιδιαίτερα για άτομα που ζουν σε σεισμικές ζώνες.¹

Συχνές αντιδράσεις που μπορεί να εμφανιστούν μετά από έναν σεισμό είναι:

Τρόμος, εφίδρωση, ταχυπαλμία ή ίλιγγος.
Κατάσταση υπερεγρήγορσης, σαν να πρόκειται να ξαναγίνει σεισμός ανά πάσα στιγμή.
Άγχος και επίμονη ανησυχία για τη ζωή τη δική μας και των αγαπημένων μας.
Δυσκολία εστίασης στην καθημερινή ρουτίνα και στις υποχρεώσεις.
Διαταραχές του ύπνου, αϋπνία ή αλλαγές στην όρεξη.
Αναβιώσεις ή εφιάλτες που σχετίζονται με το γεγονός.

Πότε είναι σημαντικό να ζητήσετε βοήθεια

Επαγγελματική αξιολόγηση συνιστάται όταν ο φόβος επιμένει για εβδομάδες, όταν αποφεύγετε συστηματικά χώρους ή δραστηριότητες εξαιτίας του φόβου, όταν υπάρχουν έντονοι εφιάλτες ή αναβιώσεις, ή όταν η εργασία, ο ύπνος και οι σχέσεις σας επηρεάζονται ουσιαστικά.

Τι μπορεί να βοηθήσει όταν ο φόβος γίνεται έντονος;

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασική τεκμηριωμένη επιλογή αντιμετώπισης για πολλές φοβίες, όμως η κατάλληλη παρέμβαση καθορίζεται εξατομικευμένα από επαγγελματία ψυχικής υγείας.² Σε άτομα με τραυματικές αναμνήσεις, ορισμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις που εφαρμόζονται από ειδικά εκπαιδευμένους επαγγελματίες, όπως το EMDR, μπορεί να εξεταστούν μετά από κλινική αξιολόγηση.³

Η κλινική εμπειρία καταδεικνύει πως η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η αναζήτηση ειδικής καθοδήγησης στα αρχικά στάδια, αποτελούν τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για την αποτροπή της χρονιότητας του φόβου.

Όταν τα συμπτώματα είναι σοβαρά ή επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα, χρειάζεται αξιολόγηση από ψυχίατρο .Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί και φαρμακευτική αγωγή από ψυχίατρο, όταν υπάρχει σαφής κλινική ένδειξη.

Βιβλιογραφία

1.Xiaoyu Li, et al. (2019). Association of Postdisaster Depression and Posttraumatic Stress Disorder With Mortality Among Older Disaster Survivors of the 2011 Great East Japan Earthquake and Tsunami. JAMA Network Open, 2(12), e1917550. [link]
2.Mavranezouli, I., et al. (2020). Psychological treatments for post-traumatic stress disorder in adults: a network meta-analysis. Psychological Medicine, 50(4), 542-555. [link]
3.American Psychological Association. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Posttraumatic Stress Disorder (PTSD) in Adults. [link]

Ο φόβος των σεισμών – Σεισμοφοβία