Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και άγχος

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και Άγχος

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι μια χρόνια κατάσταση στην οποία τα οξέα του στομάχου παλινδρομούν στον οισοφάγο. Δεν είναι ασυνήθιστο φαινόμενο η παλινδρόμηση των οξέων, όταν όμως παρατηρείται τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα τότε θεωρείται γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ).

Το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση στο στρες, αλλά το έντονο άγχος που διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να επηρεάζει την ζωή σας, τη λειτουργικότητά σας, και να αποτελεί δείκτη μιας αγχώδους διαταραχής. Οι μελέτες δείχνουν ότι υπάρχει μια σύνδεση ανάμεσα στην γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και το άγχος.

Τι προκαλεί γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση;

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση προκαλείται από την παλινδρόμηση των οξέων η οποία συμβαίνει όταν τα οξέα του στομάχου κινούνται πίσω προς τον οισοφάγο, ερεθίζοντάς τον και προκαλώντας κάποιες φορές οισοφαγίτιδα (φλεγμονή). Υπάρχουν συγκεκριμένες καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, όπως:

• Η παχυσαρκία
• Η διαφραγματοκήλη
• Η καθυστερημένη εκκένωση του στομάχου
• Η εγκυμοσύνη

Συγκεκριμένοι παράγοντες στον τρόπο ζωής μπορεί να επιδεινώσουν την παλινδρόμηση των οξέων, όπως οι κακές διατροφικές συνήθειες ,όταν τρώτε μεγάλα γεύματα ή ξαπλώνετε αμέσως μετά το φαγητό ή η κατανάλωση λιπαρών τροφών.

Ο Άξονας Εντέρου-Εγκεφάλου και το Στρες

Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, το στρες ενεργοποιεί τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA), μεταβάλλοντας την κινητικότητα του γαστρεντερικού και αυξάνοντας τη σπλαχνική υπερευαισθησία. Αυτό εξηγεί γιατί σε περιόδους έντονου στρες, ο οισοφάγος γίνεται πιο ευαίσθητος ακόμη και σε φυσιολογικές ποσότητες γαστρικού οξέος.

Σύνδεση γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και άγχους

Το άγχος και η κατάθλιψη αυξάνουν τον κίνδυνο για γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, η οποία έχει αρνητικές επιδράσεις στην ποιότητα ζωής και αυξάνει τα συμπτώματα του άγχους και της κατάθλιψης δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο.⁴ ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. American College of Gastroenterology.

Ως ψυχίατρος που εργάζεται καθημερινά με θεραπευόμενους που αντιμετωπίζουν αγχώδεις διαταραχές, συχνά παρατηρώ στην πράξη αυτόν τον φαύλο κύκλο: ο σωματικός πόνος της καούρας πυροδοτεί καταστροφολογικές σκέψεις (π.χ. "έχω πρόβλημα με την καρδιά μου"), γεγονός που με τη σειρά του κορυφώνει το στρες και επιδεινώνει τον γαστρικό σπασμό.

Το άγχος επιδεινώνει τα συμπτώματα της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης όπως η καούρα και ο πόνος. Επίσης το άγχος μας κάνει πιο ευαίσθητους στον πόνο.

Όλο και περισσότερες μελέτες δείχνουν τους πολυάριθμους τρόπους με τους οποίους τα βακτήρια του στομάχου μπορεί να επηρεάσουν την ψυχική και συναισθηματική μας ευεξία.

Η μείωση των "καλών" βακτηρίων μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και γνωστικών δυσλειτουργιών.

Από τη στιγμή που τα βακτήρια του στομάχου μπορούν να επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου με την παραγωγή συγκεκριμένων ορμονών ή νευροδιαβιβαστών, τότε και οι συναισθηματικές αποκρίσεις μπορούν να επηρεάσουν τα βακτήρια του στομάχου.³ Pinto-Sanchez et al. (2017). Probiotic Bifidobacterium longum NCC3001 reduces depression scores and alters brain activity: A pilot study in patients with irritable bowel syndrome. Gastroenterology, 153(2), 448-459.

Η έλλειψη συγκεκριμένων βακτηρίων μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα κατάθλιψης αλλά η επάρκειά τους ενδέχεται να υποστηρίξει τη βελτίωση της διάθεσης.¹ Valles-Colomer et al. (2019). The neuroactive potential of the human gut microbiota in quality of life and depression. Nature Microbiology, 4(4), 623-632.

Μελέτες έχουν δείξει ότι μια κατηγορία φαρμάκων που ονομάζονται αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (PPIs) και χορηγούνται για τη διαχείριση των διαταραχών του στομάχου που συνδέονται με τα οξέα όπως η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης μείζονος κατάθλιψης.² Huang et al. (2018). Use of proton pump inhibitors and risk of major depressive disorder. Psychotherapy and Psychosomatics, 87(1), 62-64.

Συμπτώματα άγχους και γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και το άγχος προκαλούν πολλά διαφορετικά συμπτώματα αν και υπάρχουν κάποια κοινά, όπως:

• η καούρα,
• η ναυτία,
• ο πόνος στο στομάχι.

Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν κοινό σύμπτωμα, καθώς η κατάκλιση ενδέχεται να επιδεινώσει την παλινδρόμηση, ενώ παράλληλα το άγχος δυσχεραίνει την έλευση και τη διατήρηση του ύπνου.

Άλλα συμπτώματα της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης περιλαμβάνουν:

• Πόνο στο στήθος
• Δυσκολία στην κατάποση (δυσφαγία, δυσκαταποσία)
• Παλινδρόμηση των υγρών ή της τροφής

Διαχείριση ΓΟΠΝ και άγχους

Η προσέγγιση για τη Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσο (ΓΟΠΝ) και το άγχος περιλαμβάνει συνήθως έναν ολιστικό συνδυασμό διαχείρισης.

Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να περιλαμβάνει:

• Αντιόξινα
• Αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (Pariet, Losec, Laprazol, κα)
• Αντικαταθλιπτικά: επιλεκτικούς αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (αντικαταθλιπτικά SSRI) και της νορεπινεφρίνης (SNRI).
• Βενζοδιαζεπίνες: πρόκειται για ηρεμιστικά φάρμακα, όπως η αλπραζολάμη/Xanax (χρειάζονται απαραιτήτως συνταγογράφηση και παρακολούθηση λόγω του κινδύνου εθισμού).

Σε συμπτωματική βάση και για λίγες ημέρες, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και αλγινικά σκευάσματα όπως το Gaviscon για την υποστήριξη της διαχείρισης των συμπτωμάτων της καούρας και της μεταγευματικής παλινδρόμησης.

Φάρμακα για το στομάχι και ο άξονας εγκεφάλου-στομάχου

Μελέτες που έχουν γίνει σε άτομα που λαμβάνουν θεραπεία με αναστολείς αντλίας πρωτονίων έδειξαν ότι οι ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη λάμβαναν κατά μέσο όρο μεγαλύτερη δόση των συγκεκριμένων φαρμάκων ημερησίως.

Πιο συγκεκριμένα ο κίνδυνος για κλινική κατάθλιψη ήταν αυξημένος για αυτούς που έπαιρναν φάρμακα όπως η παντοπραζόλη (Pantium, Controloc), η λανσοπραζόλη (Laprazol) και η ραμπεπραζόλη (Pariet) σε αντίθεση με αυτούς που έπαιρναν ομεπραζόλη (Losec) και εσομεπραζόλη (Nexium, Helides).

Καθώς ο μηχανισμός πίσω από αυτή τη σύνδεση παραμένει μυστήριο υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις.

Τα φάρμακα μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για κατάθλιψη απορυθμίζοντας τον άξονα εγκεφάλου-στομάχου ή εμποδίζοντας τον οργανισμό να απορροφήσει τα θρεπτικά συστατικά.

Αλλαγές στον τρόπο ζωής

Υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να κάνετε στο σπίτι ώστε να συμβάλετε στη διαχείριση των συμπτωμάτων της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και του άγχους και περιλαμβάνουν τα εξής:

• Ισορροπημένη διατροφή.Αποφυγή τροφών που προκαλούν παλινδρόμηση των οξέων ή καούρα: πικάντικα και τηγανητά φαγητά, λιπαρά γεύματα, σοκολάτα, καφές, αλκοόλ και αναψυκτικά με ανθρακικό, γιατί μπορούν να αυξήσουν την παλινδρόμηση και να επιδεινώσουν την καούρα.
• Τακτική άσκηση, όπως ο περίπατος.
• Αντιμετώπιση άγχους. Αν και η σύνδεση άγχους και γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης δεν είναι απολύτως κατανοητή, είναι γνωστό ότι το στρες προκαλεί ή επιδεινώνει τα συμπτώματα της παλινδρόμησης.
• Τεχνικές ενσυνειδητότητας και χαλάρωσης, όπως η γιόγκα, το τάι τσι ή ο διαλογισμός μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του άγχους.

Το κάπνισμα, τα πολύ στενά ρούχα στην κοιλιά και τα βαριά γεύματα (ιδίως το βραδινό λίγο πριν την κατάκλιση) αυξάνουν την πίεση στο στομάχι και ευνοούν την αναγωγή οξέος.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Valles-Colomer et al. (2019). The neuroactive potential of the human gut microbiota in quality of life and depression. Nature Microbiology, 4(4), 623-632. [link]
2. ↸2.Huang et al. (2018). Use of proton pump inhibitors and risk of major depressive disorder. Psychotherapy and Psychosomatics, 87(1), 62-64. [link]
3. ↸3.Pinto-Sanchez et al. (2017). Probiotic Bifidobacterium longum NCC3001 reduces depression scores and alters brain activity: A pilot study in patients with irritable bowel syndrome. Gastroenterology, 153(2), 448-459. [link]
4. ↸4.ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. American College of Gastroenterology. [link]