Το ψυχικό τραύμα μιας αποβολής
Η τραγωδία μιας αποβολής είναι συνήθως ιδιωτική υπόθεση, μια κατάσταση που προκαλεί έντονο πένθος στη γυναίκα. Οι ψυχολογικές επιδράσεις μιας αποβολής ποικίλουν. Οι μελέτες δείχνουν ότι μερικές γυναίκες μπορεί να νιώθουν περισσότερη θλίψη από το αναμενόμενο (ακόμα και να πέσουν σε κατάθλιψη, ή να κουβαλάνε για πάντα θρήνο και ενοχές για την αποβολή). Αυτό μπορεί να συμβεί και μετά την γέννηση ενός υγιούς παιδιού, αν και το εύρος και η σοβαρότητα των συμπτωμάτων μπορεί να ποικίλλει. Επίσης, αυτό ισχύει και για τους άνδρες, καθώς νέες μελέτες δείχνουν ότι ο θρήνος τους για την αποβολή μπορεί να είναι έντονος.
Στις μέρες μας, η αποβολή είναι κάτι που συμβαίνει συχνά, αλλά η επίδρασή της είναι υποτιμημένη. Η αποβολή είναι μια τραυματική απώλεια, όχι μόνο της εγκυμοσύνης, αλλά και για τα όνειρα και τις ελπίδες που είχε μια γυναίκα για το μέλλον.
Έρευνες δείχνουν ότι πολλές γυναίκες μετά από μια αποβολή μπορεί να εμφανίσουν αυξημένα επίπεδα άγχους, θλίψης ή καταθλιπτικών συμπτωμάτων, ιδιαίτερα μέσα στους πρώτους μήνες μετά το γεγονός.
Μια γυναίκα που βιώνει μια αποβολή μπορεί να βρίσκεται σε αυξημένο κίνδυνο για ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες, όπως άγχος και θλίψη, τα επόμενα χρόνια. Ακόμη και μετά την απόκτηση ενός υγιούς παιδιού, ορισμένες γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν επιλόχειες συναισθηματικές δυσκολίες ή καταθλιπτικά συμπτώματα, γι’ αυτό η παρακολούθηση της ψυχικής υγείας παραμένει σημαντική. Ίσως οι μαμάδες να έχουν δυσκολίες στο να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες του υγιούς παιδιού τους μετά από μια αποβολή. Ουσιαστικά, αυτό που συμβαίνει είναι ότι το έντονο πένθος της μητέρας μπορεί να δυσκολεύει προσωρινά την προσκόλληση με το παιδί, κάτι που σε ορισμένες περιπτώσεις σχετίζεται με προκλήσεις στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει υποστήριξη. Αυτό μπορεί όμως να έχει και ψυχολογικό αντίκτυπο στα παιδιά στο μέλλον.
Ως κλινικός ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, συναντώ συχνά γυναίκες που δυσκολεύονται να μιλήσουν για την αποβολή τους. Η αναγνώριση ότι η εμπειρία τους είναι πραγματικό πένθος –και όχι “υπερβολή”– είναι ένα πρώτο, πολύ σημαντικό βήμα για να αρχίσει η επούλωση.
Πρώιμη απώλεια
Μια ακόμη λανθασμένη αντίληψη για την αποβολή είναι ότι οι γυναίκες νιώθουν λιγότερο πένθος αν η απώλεια του μωρού συμβεί στα πρώιμα στάδια της εγκυμοσύνης. Ωστόσο, οι μελέτες δείχνουν ότι δεν υπάρχει διαφορά στο πένθος για τη μητέρα. Μια γυναίκα που έχει χάσει το παιδί της στις 11 εβδομάδες νιώθει την ίδια θλίψη με μια γυναίκα που χάνει το παιδί της στις 20 εβδομάδες.
Αν και η τεχνολογία γύρω από την αναπαραγωγή έχει κάνει τεράστια άλματα, όταν οι προσπάθειες εγκυμοσύνης αποτυγχάνουν το πένθος για τους γονείς είναι ακόμη πιο έντονο.1
Για τις γυναίκες που βιώνουν μια αποβολή στα πρώιμα στάδια της εγκυμοσύνης, το πένθος τους είναι λιγότερο αποδεκτό. Πολλές φορές μια πρώιμη αποβολή ή ακόμη και μια αποτυχημένη προσπάθεια εξωσωματικής γονιμοποίησης, δεν είναι κάτι γνωστό στους άλλους, με αποτέλεσμα η απώλεια να είναι αόρατη.
Για μερικές γυναίκες, το άγχος μετά από μια αποβολή προέρχεται από ένα φαινομενικά ανεξήγητο τραύμα. Οι γυναίκες κάνουν μια προσπάθεια να νιώθουν ότι έχουν τον έλεγχο.
Σπαταλούν τεράστια συναισθηματική ενέργεια για να εξηγήσουν γιατί αυτό συνέβη. Συχνά, κατηγορούν τον εαυτό τους, ακόμη και όταν κάτι τέτοιο δεν ισχύει, ώστε να μπορούν να βγάλουν νόημα. Επίσης νιώθουν ενοχές και τύψεις, και κάνουν προσπάθεια να καταλάβουν τι λάθος έκαναν. Αυτός είναι ένας μηχανισμός για την διαχείριση της απώλειας. Είναι ένα κομμάτι της διαδικασίας του πένθους.
Αυτά τα συναισθήματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολα για μια γυναίκα που έχει ανάμικτα συναισθήματα για την εγκυμοσύνη, με αποτέλεσμα να νιώθει ενοχές. Όμως, είναι σημαντικό κάθε γυναίκα να γνωρίζει ότι η αβεβαιότητα δεν προκαλεί την αποβολή.
Πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι ο κίνδυνος για άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα παραμένει αυξημένος μετά από οποιασδήποτε μορφής περιγεννητική απώλεια, ανεξάρτητα από την εβδομάδα κύησης.
Συνεχής ανησυχία
Η συνεχής ανησυχία είναι εξουθενωτική. Μπορεί να δημιουργεί έντονες αρνητικές σκέψεις και να επηρεάζει τον τρόπο συμπεριφοράς μιας γυναίκας στην καθημερινότητά της. Μπορεί επίσης να κάνει ακόμη πιο δύσκολη τη συγκέντρωση σε πράγματα που θα μπορούσαν να την κάνουν να νιώσει καλύτερα.
Για παράδειγμα, ίσως:
- να αναρωτιέται τι θα μπορούσε να έχει κάνει για να αποτρέψει την απώλεια
- αν μείνει ξανά έγκυος, να ψάξει στο διαδίκτυο συμβουλές για να αποφύγει την αποβολή
- ανησυχεί για την σύλληψη ή αν θα καταφέρει ποτέ να αποκτήσει παιδιά
- νιώθει ότι δεν έχει τόσο έλεγχο στη ζωή της όσο θα ήθελε
- νιώθει άγχος για την επίδραση της πανδημίας κορωνοϊού στην εγκυμοσύνη
Η υπερβολική ανησυχία μετά από μια αποβολή μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη συγκέντρωση και τις σχέσεις, αλλά δεν σημαίνει ότι «τρελαίνεστε». Αντίθετα, είναι μια συχνή αντίδραση σε τραυματική εμπειρία και μπορεί να βελτιωθεί όταν ζητήσετε τη σωστή υποστήριξη.
Συναισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης
Η παρατεταμένη μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση συνδέονται συχνά με επιδείνωση της ψυχικής ευεξίας και αύξηση συμπτωμάτων άγχους ή θλίψης. Η αποβολή μπορεί να κάνει μια γυναίκα να νιώθει μόνη για διαφορετικούς λόγους.
Νιώθει σωματικά απομονωμένη. Ίσως να μην θέλει να βγει έξω ή να συναντήσει τους φίλους ή την οικογένειά της επειδή είναι πολύ δύσκολο να βλέπει έγκυες γυναίκες ή παιδιά. Όμως αυτό σημαίνει ότι χάνει πολύτιμες πηγές υποστήριξης και στοργής. Στη διάρκεια της πανδημίας, αυτά τα συναισθήματα απομόνωσης μπορεί να είναι πιο έντονα αν και η τεχνολογία βοηθά.
Νιώθει ότι κανείς δεν την καταλαβαίνει. Μπορεί μια γυναίκα να έχει γύρω της πολλούς ανθρώπους αλλά να νιώθει ότι κανείς δεν καταλαβαίνει πως αισθάνεται ή να μην την φροντίζουν με τον τρόπο που θα ήθελε. Είναι εξαιρετικά δύσκολο για μια γυναίκα να νιώθει ότι ο σύντροφός της δεν την καταλαβαίνει.
Η επικοινωνία με ανθρώπους που έχουν ζήσει κάτι παρόμοιο –είτε σε ομάδες υποστήριξης, είτε σε διαδικτυακές κοινότητες– μπορεί να μειώσει το αίσθημα απομόνωσης και να προσφέρει ανακούφιση, όταν γίνεται με προσοχή και συμπληρωματικά στην επαγγελματική φροντίδα.
Άνδρες και αποβολή
Πολλά ζευγάρια αναζητούν πληροφορίες για το πώς επηρεάζει η αποβολή και τους δύο συντρόφους. Οι έρευνες δείχνουν ότι και οι άνδρες μπορεί να βιώσουν θλίψη, άγχος ή θυμό μετά από μια αποβολή, ακόμη κι αν δεν μιλούν εύκολα γι’ αυτό.
Ένας ακόμη μύθος γύρω από την αποβολή είναι ότι δεν επηρεάζει τους άνδρες. Η λύπη και το πένθος των ανδρών συχνά υποβαθμίζεται από τους άλλους. Πολλοί άνδρες εκδηλώνουν το πένθος τους για την αποβολή με θυμό. Άλλοι βιώνουν κατάθλιψη μετά από μια αποβολή.
Οι άνδρες επίσης παλεύουν με την σωματική απώλεια των συντρόφων τους μετά από μια αποβολή. Μια αποβολή επηρεάζει άμεσα την σεξουαλική ζωή ενός ζευγαριού. Κάποιοι άνδρες μπορεί να νιώθουν ότι «έχασαν» τη σύντροφό τους όπως την ήξεραν, ενώ κάποιες γυναίκες νιώθουν ότι η σεξουαλικότητα έχει αλλάξει ή ότι δυσκολεύονται να νιώσουν ξανά άνετα με την επαφή. Πολλοί άνδρες κάνουν προσπάθεια να φέρουν ξανά πίσω τη γυναίκα που αγάπησαν.
Μπορεί να βοηθήσει τα ζευγάρια να διαχωρίζουν συνειδητά τις στιγμές σεξουαλικής επαφής που έχουν ως στόχο τη σύνδεση και τη διασκέδαση από εκείνες που σχετίζονται με την προσπάθεια για εγκυμοσύνη, καθώς αυτό υποστηρίζει την οικειότητα και μειώνει την πίεση. Το πρώτο είδος επαφής συμβάλλει στη συναισθηματική εγγύτητα στο ζευγάρι, ενώ το δεύτερο συνδέεται περισσότερο με τον στόχο της σύλληψης. Τα ζευγάρια καλό είναι να έχουν στο μυαλό τους ότι οι ορμόνες της εγκυμοσύνης συνεχίζουν να προκαλούν συναισθηματική αναστάτωση. Πριν από την έμμηνο ρύση μετά την αποβολή, υπάρχει μια φυσική ροπή στη θλίψη. Αφού επανέλθει η ισορροπία στις ορμόνες, η θλίψη μπορεί να συνεχίσει να επιμένει.
Σε ζευγαρικές συνεδρίες, παρατηρώ συχνά ότι όταν δίνεται χώρος και στους δύο συντρόφους να μιλήσουν για τον πόνο τους, μειώνονται οι παρεξηγήσεις και ενισχύεται η αίσθηση ότι «είμαστε μαζί σε αυτό», κάτι που προστατεύει τη σχέση στη δύσκολη αυτή φάση.
Αντιμετώπιση του τραύματος με EMDR
Η αποβολή αποτελεί μια βαθιά τραυματική απώλεια που συχνά εγκλωβίζει τη γυναίκα σε έναν κύκλο ενοχών, ανησυχίας και θλίψης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ψυχοθεραπεία EMDR περιγράφεται στη διεθνή βιβλιογραφία ως μια επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη μείωση των τραυματικών συμπτωμάτων και την επεξεργασία οδυνηρών αναμνήσεων, πάντα στο πλαίσιο εξατομικευμένης κλινικής αξιολόγησης.
Όταν ο ψυχικός πόνος της απώλειας παραμένει «παγωμένος», δηλαδή όταν το άτομο νιώθει ότι έχει κολλήσει στο τραυματικό γεγονός, μπορεί να δυσκολεύεται να προχωρήσει στην καθημερινότητά του.
Η θεραπεία EMDR έχει σχεδιαστεί ώστε, μέσα από δομημένα θεραπευτικά πρωτόκολλα, να διευκολύνει την επεξεργασία οδυνηρών αναμνήσεων και να συμβάλλει στη μείωση της έντασης των τραυματικών συμπτωμάτων, υποστηρίζοντας τη φυσική πορεία του πένθους.
Μέσω αυτής της στοχευμένης τραυματοθεραπείας, πολλές γυναίκες αναφέρουν με τον χρόνο μείωση των έντονων τύψεων, βελτίωση του αισθήματος ασφάλειας και μεγαλύτερη συναισθηματική ενδυνάμωση, αν και η εμπειρία και η πορεία βελτίωσης διαφέρει από άτομο σε άτομο.
Η επιλογή του EMDR ή άλλης θεραπευτικής προσέγγισης γίνεται πάντα εξατομικευμένα, μετά από προσεκτική κλινική αξιολόγηση. Στόχος μου, ως ψυχοθεραπευτής, είναι να δημιουργήσω ένα ασφαλές πλαίσιο όπου η γυναίκα –ή το ζευγάρι– μπορεί να επεξεργαστεί την απώλεια με τον δικό του ρυθμό.
Ο δρόμος προς την επούλωση
Κάθε γυναίκα διαχειρίζεται την εμπειρία της αποβολής και την απώλεια με τον δικό της ρυθμό, χτίζοντας σταδιακά μια νέα κανονικότητα. Τα συναισθήματα πένθους και θλίψης είναι αναμενόμενα.
Αν δυσκολεύεστε να προχωρήσετε, μπορείτε να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ψυχιάτρου ή ψυχοθεραπευτή, ώστε να αξιολογηθεί εξατομικευμένα η κατάστασή σας και να συζητήσετε τις κατάλληλες θεραπευτικές επιλογές. Τα συναισθήματα του πένθους, του θυμού, της δυσαρέσκειας και της θλίψης είναι φυσιολογικά.
Η συζήτηση για την αποβολή δεν πρέπει να αποτελεί ταμπού. Οι γυναίκες χρειάζεται να γνωρίζουν ότι υπάρχει διαθέσιμη επαγγελματική υποστήριξη, όπως η ψυχοθεραπεία και, όπου ενδείκνυται, η θεραπεία EMDR, που μπορεί να τις βοηθήσει στη διαχείριση της απώλειας και του ψυχικού τραύματος μιας αποβολής.2