Τσουκνίδα: θεραπευτικές ιδιότητες και παρενέργειες

Τσουκνίδα - ιδιότητες και οφέλη

Πολλοί σκέφτονται την τσουκνίδα σαν ένα ακανθώδες φυτό που το άγγιγμα του προκαλεί πόνο. Όμως στην πραγματικότητα η τσουκνίδα είναι ένα φυτό με διατροφικό ενδιαφέρον, καθώς περιέχει βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία και διάφορες φυτοχημικές ενώσεις. Η τσουκνίδα έχει φύλλα σε σχήμα καρδιάς με κίτρινα ή ροζ λουλούδια. Τα περισσότερα χαρακτηριστικά της σχετίζονται με τη διατροφική της σύσταση και με παραδοσιακές χρήσεις που έχουν περιγραφεί στη βοτανική βιβλιογραφία, χωρίς αυτό να ισοδυναμεί με τεκμηριωμένη θεραπευτική δράση για συγκεκριμένες παθήσεις.

Συχνά συναντώ ασθενείς που αναζητούν φυσικές εναλλακτικές. Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε την εξαιρετική διατροφική αξία ενός φυτού, όπως η τσουκνίδα, από την ικανότητά του να θεραπεύει. Η τσουκνίδα είναι ένα εξαιρετικό συμπλήρωμα σε μια ισορροπημένη διατροφή, αλλά η χρήση της πρέπει να γίνεται συμπληρωματικά και όχι ως υποκατάστατο  της ιατρικής φροντίδας.

Θρεπτική αξία τσουκνίδας

Τα φύλλα και η ρίζα της τσουκνίδας περιέχουν μια ποικιλία θρεπτικών συστατικών:

• Βιταμίνες: βιταμίνη Α, C και βιταμίνη Κ, όπως και βιταμίνες του συμπλέγματος Β.
• Μεταλλικά στοιχεία: ασβέστιο, σίδηρο, μαγνήσιο, φώσφορο, κάλιο και νάτριο.
• Λιπαρά οξέα: λινολενικό οξύ, παλμιτικό οξύ, στεατικό οξύ και ελαϊκό οξύ.
• Αμινοξέα: όλα τα απαραίτητα αμινοξέα.
• Πολυφαινόλες: καμφερόλη, κουερσετίνη, καφεϊκό οξύ, κουμαρίνες και άλλα φλαβονοειδή.
• Χρωστικές: β-καροτένιο, λουτεΐνη, λουτεοξανθίνη και άλλα καροτενοειδή.

Πολλά από αυτά τα θρεπτικά συστατικά έχουν αντιοξειδωτική δράση στον οργανισμό μας. Τα αντιοξειδωτικά είναι μόρια που βοηθούν στην άμυνα των κυττάρων ενάντια στη βλάβη που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες. Η βλάβη που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες έχουν σχέση με τη γήρανση, όπως επίσης με τον καρκίνο και άλλες παθήσεις.

Ορισμένες μελέτες έχουν εξετάσει εκχυλίσματα τσουκνίδας σε σχέση με βιολογικούς δείκτες, αλλά η κλινική σημασία αυτών των ευρημάτων δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένη.

Ωστόσο, τα συμπληρώματα διατροφής με τσουκνίδα δεν περιέχουν σημαντικά ποσοστά αυτών των ενώσεων.

Τσουκνίδα: παραδοσιακή χρήση και τι δείχνουν τα διαθέσιμα δεδομένα

Η τσουκνίδα έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά στη βοτανική και στη φυτοθεραπεία, αλλά τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αρκούν ώστε να παρουσιάζεται ως θεραπεία, πρόληψη ή υποκατάστατο ιατρικής αγωγής για συγκεκριμένες νόσους.¹ Urticae herba - herbal medicinal product - EMA - European Union.

Η τσουκνίδα περιέχει μεταλλικά στοιχεία όπως ο σίδηρος, το ασβέστιο, το μαγνήσιο, το κάλιο, το πυρίτιο, το μαγγάνιο, ο ψευδάργυρος, ο χαλκός και το χρώμιο που παίζουν σημαντικό ρόλο στην υγεία των οστών. Εκτός από μεταλλικά στοιχεία περιέχει βιταμίνη Κ και βιταμίνη C, που είναι σημαντικό αντιοξειδωτικό, μαζί με βιταμίνες του συμπλέγματος Β.

Τι έχει μελετηθεί για την τσουκνίδα

1. Φλεγμονή και ερευνητικό ενδιαφέρον

Η φλεγμονή στο σώμα μας είναι ένας μηχανισμός που βοηθά το σώμα να επουλωθεί μόνο του και να καταπολεμήσει τις λοιμώξεις. Ωστόσο, η χρόνια φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει σημαντική βλάβη.

Η τσουκνίδα περιέχει φυτοχημικές ενώσεις που έχουν μελετηθεί ως προς πιθανές βιολογικές δράσεις σε εργαστηριακό και ερευνητικό επίπεδο.

Ορισμένες μελέτες έχουν αναφέρει μεταβολές σε δείκτες φλεγμονής, αλλά η κλινική σημασία αυτών των ευρημάτων παραμένει ασαφής.

2. Τσουκνίδα και συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό: τι έχει μελετηθεί

Περίπου το 50% των ανδρών ηλικίας 51 ετών και άνω έχουν διογκωμένο προστάτη αδένα.

Ένας διογκωμένος προστάτης αδένας συνήθως εμφανίζει καλοήθη υπερπλασία του προστάτη. Αν και δεν είναι γνωστές όλες οι αιτίες που οδηγούν στην υπερπλασία του προστάτη, μπορεί να προκαλεί σημαντική δυσφορία κατά την ούρηση.

Ορισμένες κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει την τσουκνίδα σε συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό σε άτομα με καλοήθη υπερπλασία προστάτη, αλλά η βεβαιότητα των δεδομένων είναι χαμηλή.

Προκλινικά δεδομένα έχουν διερευνήσει πιθανούς μηχανισμούς δράσης, αλλά αυτά δεν αρκούν για να διατυπωθεί κλινικός ισχυρισμός αποτελεσματικότητας.

Σε ορισμένες μελέτες έχουν καταγραφεί ήπιες βελτιώσεις συμπτωμάτων, όμως η ποιότητα των δεδομένων είναι περιορισμένη και δεν είναι ορθό να δηλώνεται ότι η χρήση είναι αποτελεσματική ή χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες για όλους.

Ωστόσο, δεν είναι ξεκάθαρο πόσο αποτελεσματική είναι η δράση της τσουκνίδας συγκριτικά με τις συμβατικές θεραπείες.² Safarinejad, M. R. (2005). Urtica dioica for treatment of benign prostatic hyperplasia: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study. Journal of Herbal Pharmacotherapy, 5(4), 1–11.

3. Αρθρίτιδα : περιορισμένα ερευνητικά δεδομένα

Η τσουκνίδα έχει μελετηθεί σε μικρό αριθμό ερευνών για συμπτώματα από τις αρθρώσεις, χωρίς να τεκμηριώνεται ως καθιερωμένη θεραπεία της αρθρίτιδας.

Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να υποστηριχθεί ότι η τσουκνίδα μειώνει τη φλεγμονή ή βελτιώνει με αξιόπιστο τρόπο τον πόνο σε οστεοαρθρίτιδα ή ουρική αρθρίτιδα.

Η τσουκνίδα περιέχει ενώσεις που έχουν αποτελέσει αντικείμενο φαρμακολογικής μελέτης, χωρίς αυτό να αποδεικνύει κλινικό όφελος για τον πόνο ή τη φλεγμονή.

4. Εποχικά αλλεργικά συμπτώματα: τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα

Η τσουκνίδα έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά και έχει μελετηθεί σε περιορισμένο βαθμό για εποχικά αλλεργικά συμπτώματα, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τεκμηριωμένη θεραπεία.

Οι αλλεργίες εμφανίζονται όταν ένα αλλεργιογόνο εισέλθει στον οργανισμό μας και προκαλεί την παραγωγή ισταμίνης. Η ισταμίνη είναι υπεύθυνη για χαρακτηριστικά συμπτώματα της αλλεργίας, όπως η φλεγμονή, ο κνησμός και τα εξανθήματα.

Έχουν προταθεί πιθανοί μηχανισμοί σε ερευνητικό επίπεδο, αλλά δεν τεκμηριώνεται επαρκώς κλινική αποτελεσματικότητα στην αλλεργία.

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι μια αλλεργία που περιλαμβάνει φλεγμονή στη μύτη.

Η τσουκνίδα έχει διερευνηθεί και στην αλλεργική ρινίτιδα, αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία είναι περιορισμένα και δεν δικαιολογούν θεραπευτική υπόσχεση. Μικρές και παλαιότερες μελέτες έχουν αναφέρει περιορισμένα ευρήματα, τα οποία δεν αρκούν για να δηλωθεί αποδεδειγμένη αντιφλεγμονώδης δράση σε εποχικές αλλεργίες. Πιθανοί μηχανισμοί έχουν περιγραφεί στη βιβλιογραφία, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως βέβαιο κλινικό αποτέλεσμα στον άνθρωπο.

Αν και τα αποτελέσματα είναι πολλά υποσχόμενα, σίγουρα πρέπει να γίνουν επιπλέον μελέτες.³ Bakhshaee, M., et al. (2017). Efficacy of supportive therapy of allergic rhinitis by stinging nettle (Urtica dioica) root extract: a randomized, double-blind, placebo-controlled, clinical trial. Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 16(1), 112–118.

5. Αρτηριακή πίεση: ανεπαρκή δεδομένα για κλινικούς ισχυρισμούς

Περίπου το 50% των ενηλίκων έχει υψηλή αρτηριακή πίεση. Η υψηλή αρτηριακή πίεση, ή υπέρταση, είναι μια σοβαρή κατάσταση επειδή αυξάνει τον κίνδυνο για παθήσεις του καρδιαγγειακού και εγκεφαλικό επεισόδιο, που είναι από τις κύριες αιτίες θανάτου παγκοσμίως.

Η παραδοσιακή χρήση δεν αρκεί για να παρουσιάζεται η τσουκνίδα ως θεραπεία της υπέρτασης, η οποία απαιτεί ιατρική παρακολούθηση. Η επίδραση της τσουκνίδας στην αρτηριακή πίεση και στην καρδιαγγειακή υγεία δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς με ισχυρές κλινικές μελέτες. Ωστόσο, οι επιδράσεις της τσουκνίδας στην αρτηριακή πίεση δεν είναι ξεκάθαρες και είναι ανάγκη να γίνουν επιπλέον μελέτες.

Παρενέργειες τσουκνίδας

Γενικά η λήψη τσουκνίδας είναι ασφαλής. Υπάρχουν όμως κάποιες πιθανές παρενέργειες.

Να είστε προσεκτικοί όταν χειρίζεστε τα φρέσκα φύλλα της τσουκνίδας, καθώς μπορεί να τσιμπηθείτε από τα αγκάθια της. Αυτά τα αγκάθια περιέχουν χημικές ουσίες, όπως η ακετυλοχολίνη, η ισταμίνη, η σεροτονίνη, τα λευκοτριένια και το μυρμηκικό οξύ. Αυτές οι ενώσεις μπορεί να προκαλέσουν εξανθήματα, κνησμό και φαγούρα. Σε σπάνιες περιπτώσεις, οι άνθρωποι μπορεί να έχουν σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις που μπορεί να είναι απειλητικές για τη ζωή. Αυτές οι ουσίες μειώνονται όταν τα φύλλα επεξεργάζονται, πράγμα που σημαίνει ότι δεν πρέπει να νιώθετε ερεθισμό στο στόμα ή στο στομάχι όταν καταναλώνετε αποξηραμένη ή μαγειρεμένη τσουκνίδα.

Κατά την εγκυμοσύνη η χρήση τσουκνίδας δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική συμβουλή, επειδή τα δεδομένα ασφάλειας δεν επαρκούν για γενικές συστάσεις.

Καλό είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας αν παίρνετε φάρμακα, όπως τα παρακάτω:

• αντιπηκτικά
• φαρμακευτική αγωγή για την υπέρταση
• διουρητικά
• φάρμακα για το διαβήτη
• λίθιο

Στην καθημερινή ιατρική πρακτική, η μεγαλύτερη ανησυχία με τα φυτικά σκευάσματα είναι οι αλληλεπιδράσεις. Αν λαμβάνετε φάρμακα για την αρτηριακή πίεση ή τον διαβήτη, η συστηματική κατανάλωση τσουκνίδας μπορεί να προκαλέσει απρόβλεπτες διακυμάνσεις (π.χ. υπογλυκαιμία ή υπόταση). Ενημερώνετε πάντα τον θεράποντα ιατρό σας για οποιοδήποτε βότανο καταναλώνετε τακτικά.

Είναι πιθανές αλληλεπιδράσεις με ορισμένα φάρμακα, γι’ αυτό απαιτείται ιατρική ή φαρμακευτική συμβουλή πριν από τη χρήση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα που λαμβάνουν διουρητικά ή άλλη χρόνια αγωγή, λόγω πιθανού αθροιστικού αποτελέσματος και ανεπιθύμητων ενεργειών.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Urticae herba - herbal medicinal product - EMA - European Union. [link]
2. ↸2.Safarinejad, M. R. (2005). Urtica dioica for treatment of benign prostatic hyperplasia: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study. Journal of Herbal Pharmacotherapy, 5(4), 1–11. [link]
3. ↸3.Bakhshaee, M., et al. (2017). Efficacy of supportive therapy of allergic rhinitis by stinging nettle (Urtica dioica) root extract: a randomized, double-blind, placebo-controlled, clinical trial. Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 16(1), 112–118. [link]