Κρίση πανικού: αντιμετώπιση χωρίς φάρμακα

Κρίση πανικού: αντιμετώπιση χωρίς φάρμακα

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά τη ζωή ενός ανθρώπου. Αυτά τα ξαφνικά και έντονα επεισόδια φόβου και άγχους μπορεί να συμβούν χωρίς προειδοποίηση, και να κάνουν ένα άτομο να νιώθει ότι έχει χάσει τον έλεγχο. Τα σωματικά και συναισθηματικά συμπτώματα στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού μπορεί να είναι έντονα, και έτσι να είναι δύσκολο κάποιος να διαχειριστεί την καθημερινότητα και να απολαύσει τη ζωή. Ωστόσο, είναι δυνατή η αντιμετώπιση μιας κρίσης πανικού χωρίς φάρμακα, στις ήπιες περιπτώσεις.

Συμπτώματα κρίσεων πανικού

Τα πιο συχνά συμπτώματα μιας κρίσης πανικού περιλαμβάνουν:

• Αίσθηση των παλμών ή ταχυκαρδία
• Δυσκολία στην αναπνοή
• Εφίδρωση ή τρέμουλο
• Ναυτία ή ενοχλήσεις στην κοιλιακή χώρα
• Ζαλάδα
• Φόβο θανάτου, της απώλειας του ελέγχου, φόβος τρέλας

Είναι σημαντικό να πούμε ότι οι κρίσεις πανικού συνοδεύονται από σωματικά και ψυχικά συμπτώματα. Μπορεί κάποιος να νιώθει ότι έρχεται μια επικείμενη καταστροφή, να νιώθει αποσύνδεση από την πραγματικότητα ή να φοβάται για μελλοντικές κρίσεις πανικού. Ωστόσο, παρά τις παραπάνω αισθήσεις και φοβίες, κανείς ποτέ δεν πέθανε από κρίση πανικού.

Ψυχολογική διάσταση των κρίσεων πανικού

Οι κρίσεις πανικού περιλαμβάνουν την αλληλεπίδραση ανάμεσα σε σωματικούς και ψυχολογικούς παράγοντες. Σωματικά, οι κρίσεις πανικού ενεργοποιούν το μηχανισμό του στρες στο σώμα, την αντίδραση πάλης ή φυγής. Αυτό οδηγεί στην απελευθέρωση των ορμονών του στρες, όπως η αδρεναλίνη, η οποία προετοιμάζει το σώμα για μια απειλή. Η έκρηξη αδρεναλίνης οδηγεί σε αύξηση του ρυθμού της καρδιάς, γρήγορη αναπνοή, και άλλα σωματικά συμπτώματα.

Σε ψυχολογικό επίπεδο, οι κρίσεις πανικού μπορεί να προκύπτουν από φόβους, τραυματικές εμπειρίες ή χρόνιο στρες. Συχνά, είναι αποτέλεσμα συνδυασμού γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Οι διαταραχές άγχους όπως η διαταραχή πανικού ή η διαταραχή γενικευμένου άγχους, μπορεί επίσης να αυξάνουν την πιθανότητα να βιώνει κάποιος κρίσεις πανικού.¹ Bandelow, B., et al. (2013). Panic disorder and agoraphobia. Oxford University Press. ISBN: 9780199562299

Αιτίες των κρίσεων πανικού

Κοινές αιτίες των κρίσεων πανικού περιλαμβάνουν:

• Ψυχοπιεστικές καταστάσεις: μεγάλες αλλαγές στη ζωή, ψυχικά τραύματα ή παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για κρίσεις πανικού.
• Φοβίες: συγκεκριμένες τοποθεσίες, αντικείμενα , καταστάσεις μπορεί να οδηγούν σε κρίσεις πανικού. Για παράδειγμα, τα μέρη με πολύ κόσμο, τα μεγάλα ύψη ή ειδικές φοβίες όπως η αραχνοφοβία.
• Γενετικοί παράγοντες και οικογενειακό ιστορικό: οι άνθρωποι με ιστορικό κρίσεων πανικού ή διαταραχών άγχους στην οικογένεια είναι πιο επιρρεπείς στις κρίσεις πανικού.
• Κατάχρηση ουσιών: το αλκοόλ, η καφεΐνη και κάποιες παράνομες ουσίες μπορεί να συμβάλλουν στην έναρξη των κρίσεων πανικού.
• Θέματα υγείας: καταστάσεις όπως οι διαταραχές του θυρεοειδή ή τα καρδιαγγειακά προβλήματα, μπορεί να οδηγούν σε κρίσεις πανικού.

Θεραπευτικές επιλογές για τις κρίσεις πανικού

Ψυχοθεραπεία: η ψυχοθεραπεία βοηθά τους ανθρώπους να αλλάξουν τον αρνητικό τρόπο σκέψης και τις συμπεριφορές που συμβάλλουν στις κρίσεις πανικού. Επίσης, μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να μάθουν νέες στρατηγικές, να αλλάξουν τις περιοριστικές πεποιθήσεις τους, και σταδιακά να αντιμετωπίζουν τους φόβους τους.² Papola, D., et al. (2022). CBT treatment delivery formats for panic disorder: a systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. Psychological Medicine, 53(3), 614–624.

Φαρμακευτική αγωγή: σε πιο σοβαρές περιπτώσεις κρίσεων πανικού, μπορεί να είναι αναγκαία η φαρμακευτική αγωγή. Τα αντικαταθλιπτικά SSRI χρησιμοποιούνται συχνά για τη ρύθμιση της σεροτονίνης στον εγκέφαλο και τη διαχείριση των κρίσεων πανικού. Παράλληλα, οι βενζοδιαζεπίνες (όπως το Ζάναξ) μπορεί να προσφέρουν βραχυπρόθεσμη βελτίωση στα συμπτώματα του στρες. Αν και μια φαρμακευτική αγωγή μπορεί να μειώνει την συχνότητα και την ένταση των κρίσεων πανικού, μπορεί να έχει παρενέργειες.³ Chawla, N., et al. (2022). Drug treatment for panic disorder with or without agoraphobia: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 376, e066084.

Συμπληρωματικές προσεγγίσεις

Πολλοί άνθρωποι ψάχνουν συμπληρωματικές/εναλλακτικές και φυσικές προσεγγίσεις για τις κρίσεις πανικού. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι παρακάτω μέθοδοι δεν αντικαθιστούν την ιατρική ή ψυχοθεραπευτική φροντίδα και δεν θεωρούνται τεκμηριωμένες θεραπείες πρώτης γραμμής για τη διαταραχή πανικού. Μπορούν, ωστόσο, να συζητηθούν με τον θεράποντα ψυχίατρο ή άλλο επαγγελματία ψυχικής υγείας ως πιθανές συμπληρωματικές επιλογές, ανάλογα με τις ανάγκες και τις αξίες κάθε ανθρώπου.​​

Τονίζουμε πως δεν αποτελούν θεραπεία για σοβαρές ψυχικές διαταραχές και δεν πρέπει να οδηγούν σε διακοπή ή αποφυγή επιστημονικά τεκμηριωμένων θεραπειών, όπως η ψυχοθεραπεία ή η φαρμακευτική αγωγή. Η συζήτηση με έναν ψυχίατρο είναι πάντα απαραίτητη πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στο θεραπευτικό πλάνο.​

Βελονισμός

Οι μελέτες δείχνουν ότι ο βελονισμός ενδέχεται να συμβάλλει στη μείωση της συχνότητας και της έντασης των κρίσεων πανικού σε ορισμένους ανθρώπους, αν και τα δεδομένα είναι πιο ισχυρά για το γενικευμένο άγχος παρά ειδικά για τη διαταραχή πανικού. Οι βελονιστές συχνά στοχεύουν συγκεκριμένα σημεία που θεωρείται ότι βοηθούν στη διαχείριση των συμπτωμάτων άγχους, τα οποία στοχεύουν στην αποκατάσταση της ψυχικής ισορροπίας και προάγουν τη χαλάρωση. Οι ασθενείς συχνά αναφέρουν αίσθημα χαλάρωσης μετά την πρώτη τους θεραπεία, παρουσιάζοντας μειωμένα επίπεδα άγχους και βελτιωμένη συνολική ευεξία. Επιπλέον, ο βελονισμός είναι γενικά καλά ανεκτός και παρουσιάζει λιγότερες παρενέργειες σε σύγκριση με τα φάρμακα.

Ομοιοπαθητική

Η ομοιοπαθητική παρουσιάζεται ως μια ολιστική προσέγγιση που εστιάζει στην εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Τα ομοιοπαθητικά σκευάσματα στοχεύουν στην τόνωση του νευρικού συστήματος και της αυτοϊασης του σώματος, παρέχοντας μια συμπληρωματική λύση σε σχέση με τα φάρμακα.

Ανθοϊάματα Μπαχ

Τα ανθοϊάματα Μπαχ αποτελούν ένα φυσικό τρόπο για την ενίσχυση της συναισθηματικής ευεξίας. Δημιουργήθηκαν από τον Edward Bach στις αρχές του 20^ου αιώνα, και βασίζονται στην ιδέα ότι η συναισθηματική ανισορροπία μπορεί να οδηγεί σε σωματικά και ψυχικά θέματα.

Τα ανθοϊάματα Μπαχ παρασκευάζονται από 38 διαφορετικά λουλούδια, φυτά και δέντρα. Κάθε ανθοΐαμα συνδέεται με μια συγκεκριμένη συναισθηματική κατάσταση. Τα ανθοϊάματα λειτουργούν ώστε να επαναφέρουν την ισορροπία στο σώμα. Ο γιατρός Edward Bach πίστευε ότι η ενέργεια αυτών των λουλουδιών μπορούσε να έχει θετική επίδραση στην συναισθηματική ισορροπία και να επαναφέρει την εσωτερική αρμονία.

Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Bach, η φροντίδα της συναισθηματικής κατάστασης και η αντιμετώπιση των υποκείμενων συναισθημάτων που σχετίζονται με το άγχος και τον φόβο μπορεί να βοηθήσει το σώμα να ενεργοποιήσει τους φυσικούς μηχανισμούς προσαρμογής. Αυτό το πλαίσιο είναι περισσότερο ανθρωποκεντρικό και ολιστικό παρά ιατροκεντρικό.​

Τα ανθοϊάματα Μπαχ παρασκευάζονται με έγχυση λουλουδιών σε νερό πηγής και συνήθως συντηρούνται σε διάλυμα κονιάκ ή γλυκερίνης. Δεν περιέχουν δραστικές φαρμακολογικές ουσίες σε κλασική δοσολογία και, γενικά, θεωρούνται καλά ανεκτά. Συνιστάται να χρησιμοποιούνται – εφόσον το επιθυμεί κάποιος – μόνο συμπληρωματικά και πάντα σε συνεννόηση με ψυχίατρο.​​

Σημείωση: δεν υπάρχουν ισχυρές κλινικές μελέτες υψηλής ποιότητας που να τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητα των ανθοϊαμάτων. Η χρήση τους θα πρέπει να θεωρείται εμπειρική και συμπληρωματική.​

Ανθοϊάματα Μπαχ για τις κρίσεις πανικού

Στο πλαίσιο των κρίσεων πανικού, ορισμένα ανθοϊάματα Μπαχ έχουν συνδεθεί από τους χρήστες και τους θεραπευτές των ανθοϊαμάτων με συγκεκριμένες εμπειρίες. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και ότι τα ανθοϊάματα, εφόσον επιλεγούν, πρέπει να χρησιμοποιούνται με βάση την προσωπική συναισθηματική κατάσταση και τις ανάγκες του κάθε ατόμου.

1. Rescue Remedy

Το Rescue Remedy είναι ένα έτοιμο μείγμα πέντε ανθοϊαμάτων Bach, το οποίο παραδοσιακά χρησιμοποιείται από πολλούς ανθρώπους σε περιόδους έντονου στρες ή συναισθηματικής φόρτισης. Κάποιοι το χρησιμοποιούν και σε καταστάσεις που περιγράφουν ως κρίσεις άγχους ή κρίσεις πανικού, επιδιώκοντας μια αίσθηση ηρεμίας. Το Rescue Remedy χορηγείται συνήθως σε σπρεϊ ή υγρή μορφή.

2. Rock Rose

Το ανθοΐαμα Rock Rose έχει συνδεθεί παραδοσιακά με καταστάσεις έντονου φόβου και εσωτερικής αναστάτωσης. Άνθρωποι που το επιλέγουν συνήθως αναφέρουν ότι το χρησιμοποιούν σε επεισόδια έντονου άγχους, τα οποία βιώνουν ως «κρίσεις». Παραδοσιακά, θεωρείται ότι βοηθά στο αίσθημα της "γείωσης" και της διατήρησης του έλεγχου.

3. Mimulus

Το ανθοΐαμα Mimulus αναφέρεται εμπειρικά σε περιπτώσεις συγκεκριμένων φόβων ή φοβιών (π.χ. δημόσιες ομιλίες, μετακινήσεις, αεροπλάνα). Κάποιοι το επιλέγουν όταν νιώθουν ότι οι κρίσεις άγχους τους σχετίζονται με συγκεκριμένες καταστάσεις. Και εδώ, η χρήση του βασίζεται σε εμπειρική παράδοση, θεωρείται ότι ενισχύει την αυτοπεποίθηση και την εσωτερική δύναμη.

4. White Chestnut

Το ανθοΐαμα White Chestnut σχετίζεται, στη φιλοσοφία του Bach, με τις επίμονες και επαναλαμβανόμενες σκέψεις, το «υπερδραστήριο» μυαλό και τον μηρυκασμό των σκέψεων, καθώς και την καταστροφολογία. Ορισμένοι άνθρωποι αναφέρουν ότι το χρησιμοποιούν όταν αισθάνονται ότι οι σκέψεις τους τροφοδοτούν το άγχος και την ένταση.

Χρήση των ανθοϊαμάτων Μπαχ

Υπάρχουν κάποια πράγματα που μπορούν να σας βοηθήσουν ώστε να ωφεληθείτε στο μέγιστο από τα  ανθοϊάματα Μπαχ:

1. Επιλογή των σωστών ανθοϊαμάτων Μπαχ: τα ανθοϊάματα συνήθως επιλέγονται με βάση την υποκειμενική συναισθηματική κατάσταση (π.χ. φόβος, ανησυχία, εσωτερική ένταση). Η ειλικρινής παρατήρηση του πώς νιώθετε συναισθηματικά μπορεί να βοηθήσει στην επιλογή. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι άνθρωποι ζητούν τη βοήθεια ενός επαγγελματία με εμπειρία στα ανθοϊάματα, ώστε να γίνει πιο στοχευμένη επιλογή.​
2. Σωστή δοσολογία και συχνότητα: τα ανθοϊάματα χορηγούνται συνήθως σε σταγόνες, σε μικρή ποσότητα αρκετές φορές την ημέρα. Οι ακριβείς οδηγίες διαφέρουν ανάλογα με το σκεύασμα και τον συνδυασμό ανθοϊαμάτων. Είναι καλό να ακολουθούνται οι οδηγίες της συσκευασίας ή οι συστάσεις ενός επαγγελματία που γνωρίζει τη μέθοδο. Σύμφωνα με την παραδοσιακή χρήση των ανθοϊαμάτων, μια τυπική οδηγία είναι η λήψη 4 σταγόνων, 4 φορές την ημέρα. Όταν κάποιος ξεκινά για πρώτη φορά ανθοϊάματα Μπαχ, συχνά προτείνεται να αυξήσει τη συχνότητα (π.χ. 8 φορές την ημέρα). Στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού, η πρακτική που ακολουθείται από τους χρήστες είναι η συχνότερη λήψη, μέχρι να αισθανθούν ότι υπάρχει βελτίωση.
3. Συνέπεια και ρεαλιστικές προσδοκίες: τα ανθοϊάματα Μπαχ θεωρείται ότι δρουν ήπια και σταδιακά, και πολλοί άνθρωποι τα χρησιμοποιούν για ένα χρονικό διάστημα, παρατηρώντας τις αλλαγές στη συναισθηματική τους κατάσταση. Είναι όμως σημαντικό οι προσδοκίες να είναι ρεαλιστικές και να μην αποδίδονται στα ανθοϊάματα ιδιότητες «θεραπείας» των κρίσεων πανικού.​
4. Συνδυασμός θεραπειών: τα ανθοϊάματα Μπαχ μπορούν, εφόσον συμφωνηθεί με τον θεράποντα, να χρησιμοποιηθούν παράλληλα με τις βασικές θεραπείες για τις κρίσεις πανικού, όπως η ψυχοθεραπεία ή η φαρμακευτική αγωγή. Στόχος τους είναι να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, με έμφαση στις συναισθηματικές πτυχές της εμπειρίας, χωρίς να αντικαθιστούν τις τεκμηριωμένες θεραπευτικές επιλογές.​

Στρατηγικές για την διαχείριση των κρίσεων

Υπάρχουν και άλλες βοηθητικές τεχνικές και στρατηγικές για τις κρίσεις πανικού:

• Ενσυνειδητότητα και διαλογισμός: η ενσυνειδητότητα και ο διαλογισμός βοηθούν ώστε να μένουμε ήρεμοι και να μειώνουμε το στρες. Οι ασκήσεις ενσυνειδητότητας και ο διαλογισμός μας βοηθούν να μένομε γειωμένοι στη διάρκεια των επεισοδίων πανικού, να παρατηρούμε τις σκέψεις και τα συναισθήματα μας και να αυξάνουμε την αυτογνωσία μας.
• Τεχνικές αναπνοών και χαλάρωσης: οι τεχνικές αναπνοών, όπως η διαφραγματική αναπνοή ή η τεχνική box breathing, συμβάλλουν στη ρύθμιση της αναπνοής και προάγουν την χαλάρωση. Αυτές οι τεχνικές είναι χρήσιμες στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού, καθώς ηρεμούν το σώμα και τα συμπτώματα. Άλλες μέθοδοι χαλάρωσης, όπως η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση ή ο οραματισμός συμβάλλουν στην διαχείριση των κρίσεων πανικού.​
• Άσκηση: η τακτική φυσική δραστηριότητα μπορεί να μειώσει το άγχος και να βελτιώσει τη συνολική μας ευεξία. Μπορείτε να επιλέξετε μια άσκηση που να απολαμβάνετε, γιόγκα, τρέξιμο, κολύμπι, χορό. Η άσκηση προάγει την απελευθέρωση ενδορφινών που τονώνουν τη διάθεση και μπορεί να συμβάλλει στη διαχείριση του στρες.​
• Υγιεινός τρόπος ζωής: ένας υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να επηρεάσει θετικά την συναισθηματική σας ευεξία. Ο καλός ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή, η αποτελεσματική διαχείριση του στρες, είναι πολύ σημαντικά. Τα χόμπι, ο χρόνος στη φύση, η επαφή με τους φίλους ή την οικογένεια είναι ζωτικής σημασίας.​
• Υποστηρικτικό δίκτυο: ένα ισχυρό υποστηρικτικό δίκτυο από φίλους, μέλη της οικογένειας είναι σημαντικό για την διαχείριση των κρίσεων πανικού. Καλό είναι να έχετε δίπλα σας ανθρώπους που θα σας δίνουν κουράγιο στις δυσκολίες. Έτσι, θα νιώθετε ασφάλεια.

Αναζήτηση βοήθειας

Αν βιώνετε κρίσεις πανικού τότε είναι η στιγμή να κάνετε κάτι για να τις αντιμετωπίσετε αποτελεσματικά.

Η ψυχοθεραπεία βοηθά στην αναγνώριση και στην αλλαγή του αρνητικού τρόπου σκέψης, στην εφαρμογή των θετικών δηλώσεων. Με τη βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή μπορείτε να μάθετε τεχνικές για τη μείωση του στρες και να αντιμετωπίσετε τα υποκείμενα θέματα άγχους.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Bandelow, B., et al. (2013). Panic disorder and agoraphobia. Oxford University Press. ISBN: 9780199562299 [Panic Disorder Clinical Foundations]
2. ↸2.Papola, D., et al. (2022). CBT treatment delivery formats for panic disorder: a systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. Psychological Medicine, 53(3), 614–624. [CBT Efficacy for Panic Disorder]
3. ↸3.Chawla, N., et al. (2022). Drug treatment for panic disorder with or without agoraphobia: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 376, e066084. [Pharmacological Treatment of Panic Disorder]