Οξεία κρίση πανικού

Οξεία κρίση πανικού

Ένα άτομο που βιώνει μια οξεία κρίση πανικού συνήθως νιώθει ξαφνικά ένα έντονο αίσθημα δυσφορίας που συνοδεύεται από φόβο ότι πεθαίνει (ή ότι μπορεί να τρελαθεί). Οι κρίσεις πανικού μπορεί να είναι τρομακτικές, αλλά δεν αποτελούν άμεσο κίνδυνο για τη ζωή και, παρά την τρομακτική αίσθηση, είναι ιατρικά επιβεβαιωμένο ότι ποτέ κανείς δεν πέθανε από μια κρίση πανικού.⁹ Katon, W. J. (2006). Panic Disorder. New England Journal of Medicine, 354(22), 2360–2367. Μια κρίση πανικού διαρκεί περίπου 10-20 λεπτά και τα συμπτώματα υποχωρούν σταδιακά.

Τι να κάνω τώρα: Άμεση Αντιμετώπιση (5-4-3-2-1)

Αν βιώνετε κρίση πανικού αυτή τη στιγμή, εφαρμόστε την τεχνική γείωσης 5-4-3-2-1 για άμεση ανακούφιση:

• 5 πράγματα που βλέπω γύρω μου.
• 4 πράγματα που μπορώ να αγγίξω.
• 3 ήχους που ακούω.
• 2 μυρωδιές που μυρίζω.
• 1 γεύση που έχω στο στόμα.

Η τεχνική αυτή ενεργοποιεί τον προμετωπιαίο φλοιό και διακόπτει τον μηχανισμό "μάχης ή φυγής", μειώνοντας τα συμπτώματα εντός λίγων λεπτών.¹¹ University of Rochester Medical Center. (2024). 5-4-3-2-1 Coping Technique for Anxiety. URMC Health Encyclopedia.

Συμπτώματα που προηγούνται

Πιο συχνά οι κρίσεις πανικού ξεκινούν απροειδοποίητα και φαινομενικά χωρίς λόγο. Ωστόσο αρκετές φορές μπορεί να προηγηθεί κάποιο ψυχοπιεστικό γεγονός που αυξάνει το άγχος, συνειδητά ή ασυνείδητα. Αυτό το αυξημένο άγχος δεν είναι πάντα ευδιάκριτο και δεν μπορεί εύκολα να παρατηρήσει κανείς τις σωματικές αλλαγές που το συνοδεύουν.

Αλλά τα πρώτα αισθητά σημάδια είναι εμφανή μόνο όταν η κρίση ξεκινά. Αυτά τα συμπτώματα περιλαμβάνουν την αίσθηση ότι κάποιος πεθαίνει και σωματικά συμπτώματα όπως η ταχυπαλμία, η δύσπνοια, μια δυσφορία, η εφίδρωση και το τρέμουλο.

Συμπτώματα

Τέσσερα ή περισσότερα από τα παρακάτω σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα πρέπει να εμφανίζονται:³ Craske, M. G., & Stein, M. B. (2016). Anxiety. The Lancet, 388(10063), 3048–3059.

• Ταχυπαλμία
• Φόβος επικείμενου θανάτου
• Φόβος για την απώλεια του ελέγχου, φόβος τρέλας
• Εφίδρωση
• Τρέμουλο
• Πόνος ή δυσφορία στο στήθος, στέρνο
• Αίσθηση πνιγμονής ή σφίξιμο στο λαιμό
• Δυσκολία στην αναπνοή
• Ναυτία ή πόνος στην κοιλιά
• Ζαλάδα, αστάθεια, τάση λιποθυμίας
• Μουδιάσματα, παραισθησία, μυρμήγκιασμα
• Αποσύνδεση από την πραγματικότητα (αποπραγματοποίηση)

Αν ένα άτομο βιώνει επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού, αυτό ονομάζεται κλινικά "Διαταραχή πανικού".² Kessler, R. C., et al. (2006). The Epidemiology of Panic Attacks, Panic Disorder, and Agoraphobia in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 63(4), 415.

Πόσο διαρκεί μια κρίση πανικού;

Μια τυπική κρίση πανικού διαρκεί 5 έως 20 λεπτά, με την κορύφωση των συμπτωμάτων να συμβαίνει συνήθως στο 10ο λεπτό. Αν και τα σωματικά συμπτώματα (ταχυκαρδία, δύσπνοια) υποχωρούν εντός 30 λεπτών, ένα αίσθημα εξάντλησης ή "κατάλοιπο άγχους" μπορεί να παραμείνει για αρκετές ώρες μετά το επεισόδιο.

Υπάρχουν πολλές τεχνικές, όπως οι ασκήσεις αναπνοής, που ενδέχεται να συμβάλλουν στην αποκλιμάκωση της έντασης.⁶ Furukawa, T. A., et al. (2006). Psychotherapy plus antidepressant for panic disorder with or without agoraphobia. British Journal of Psychiatry, 188(4), 305–312.

Διαφοροδιάγνωση: Κρίση πανικού ή Έμφραγμα;

Η διάκριση μεταξύ μιας κρίσης πανικού και ενός εμφράγματος είναι συχνά δύσκολη για τον ασθενή, καθώς ο πόνος στο στήθος και το έντονο άγχος αποτελούν κοινά συμπτώματα και στις δύο περιπτώσεις. Επίσης, στην κρίση πανικού ο ασθενής συνήθως περπατάει ταραγμένος, ενώ στο έμφραγμα η κίνηση επιδεινώνει τον πόνο και ο ασθενής τείνει να ακινητοποιείται. Σε κάθε περίπτωση αμφιβολίας, η άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας αποτελεί την μόνη ασφαλή επιλογή, ιδίως αν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει και δεν έχει προηγηθεί οργανικός έλεγχος.

Αν και μόνο η ιατρική εξέταση και το καρδιογράφημα μπορούν να αποκλείσουν με βεβαιότητα τον κίνδυνο, ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει βασικές κλινικές διαφορές που βοηθούν στην αναγνώριση των συμπτωμάτων:

Επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού

Είναι πιθανό ένα άτομο που έχει βιώσει μια κρίση πανικού να νιώθει τόσο αγχωμένο που αντί να ηρεμεί να βιώνει επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού. Οι τεχνικές αναπνοών ενδέχεται να φανούν χρήσιμες στη διαχείριση του άγχους που σχετίζεται με τις κρίσεις.

Νυχτερινές κρίσεις πανικού

Είναι πιθανό κάποιος να βιώνει μια κρίση πανικού όταν κοιμάται. Αυτές οι κρίσεις ονομάζονται νυχτερινές κρίσεις πανικού επειδή ένα άτομο ξυπνά από τον ύπνο σε κατάσταση πανικού.⁸ Nakamura, M., et al. (2013). Is Nocturnal Panic a Distinct Disease Category? Comparison of Clinical Characteristics among Patients with Primary Nocturnal Panic, Daytime Panic, and Coexistence of Nocturnal and Daytime Panic. Journal of Clinical Sleep Medicine, 09(05), 461–467.

Οι νυχτερινές κρίσεις πανικού είναι πιο συχνές σε ανθρώπους με Διαταραχή πανικού.

Αιτίες των κρίσεων πανικού

Οι διαταραχές άγχους είναι η κύρια αιτία των κρίσεων πανικού, με τις πρόσφατες ταξινομήσεις να διαχωρίζουν την αγοραφοβία ως ξεχωριστή οντότητα.⁷ Asmundson, G. J. G., et al. (2014). Panic disorder and agoraphobia: an overview and commentary on DSM-V changes. Depression and Anxiety, 31(6), 480–486. Ο πανικός είναι η πιο οξεία μορφή άγχους. Μια κρίση πανικού προκαλείται από έντονο άγχος, όπου το σώμα υφίσταται φυσιολογικές αλλαγές εξαιτίας των σκέψεων και μπαίνει σε κατάσταση πάλης ή φυγής (fight or flight). Ο μηχανισμός πάλης ή φυγής είναι μια αυτόματη αντίδραση στον κίνδυνο, και προετοιμάζει το σώμα να δραπετεύσει. Σε μια κρίση πανικού, ωστόσο, δεν υπάρχει κάποια άμεση απειλή.

Οι νευροβιολογικές αλλαγές που έχουν σχέση με το μηχανισμό πάλης ή φυγής (fight or flight), και μπορεί να συμβάλλουν σε μια κρίση πανικού περιλαμβάνουν:

• Αυξημένο ρυθμό της καρδιάς (ταχυπαλμία)
• Απελευθέρωση ενέργειας από πηγές όπως το γλυκογόνο
• Αναστολή της λειτουργίας του γαστρεντερικού
• Σύσπαση των αιμοφόρων αγγείων
• Απώλεια της ακοής και διαστολή της κόρης των ματιών
• Χαλάρωση του σφιγκτήρα της ουροδόχου κύστης

Συχνά, οι κρίσεις πανικού συνδέονται με συσσωρευμένα προβλήματα και στρες ή μια έντονη ψυχοπιεστική κατάσταση όπως το πένθος, έντονη πίεση στη δουλειά, ένα χωρισμό, κα.

Η Νευροβιολογία του Πανικού

Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, η αμυγδαλή του εγκεφάλου ενεργοποιείται λανθασμένα, εκλύοντας αδρεναλίνη χωρίς να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Αυτό προκαλεί υπερδιέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Η θεραπεία στοχεύει στην ενδυνάμωση του παρασυμπαθητικού συστήματος (το "φρένο" του οργανισμού) και την επανεκπαίδευση της αμυγδαλής ώστε να μην αντιδρά σε ψευδείς συναγερμούς.¹² Stahl, S. M. (2024). Prescriber's Guide: Stahl's Essential Psychopharmacology (8th ed.). Cambridge University Press.

Παράγοντες πυροδότησης κρίσης πανικού

Το άγχος είναι ένας από τους κύριους παράγοντες. Οι κρίσεις πανικού συνήθως οφείλονται σε συσσωρευμένο άγχος και ψυχοπιεστικά γεγονότα. Το χρόνιο στρες μπορεί να αυξάνει τις πιθανότητες για μια κρίση πανικού. Διάφορα ψυχοπιεστικά γεγονότα της καθημερινότητας μπορούν να οδηγήσουν σε μία κρίση πανικού, αν ο άνθρωπος είναι επιβαρυμένος ψυχολογικά.

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να επηρεάζουν ανθρώπους όλων των ηλικιών και να συμβαίνουν σε οποιαδήποτε συνθήκη ή τοποθεσία. Στους ανθρώπους με διαταραχή πανικού, μπορεί συγκεκριμένα μέρη ή καταστάσεις στα οποία έχουν βιώσει μια κρίση πανικού να αποτελούν ερεθίσματα για μελλοντικές κρίσεις πανικού. Οι κρίσεις πανικού σε δημόσια μέρη είναι ιδιαίτερα συχνές.

Καταστάσεις, στις οποίες οι κρίσεις πανικού μπορεί να συμβούν περιλαμβάνουν:

• Μέρη με πολύ κόσμο
• Οδήγηση
• Μέσα μαζικής μεταφοράς
• Επιβίβαση στο αεροπλάνο

Οι άνθρωποι με διαταραχή πανικού συνήθως κάνουν  αλλαγές στον τρόπο ζωής τους για να αποφεύγουν καταστάσεις ή τοποθεσίες που μπορεί να προκαλέσουν μια κρίση.

Άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες

Αν και ο κάθε άνθρωπος μπορεί να βιώσει μια κρίση πανικού, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που αυξάνουν τις πιθανότητες για μια κρίση πανικού. Οι άνθρωποι που έχουν μια διαταραχή που οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα στρες είναι πιο πιθανό να βιώσουν μια κρίση πανικού. Αυτοί οι παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Την διαταραχή γενικευμένου άγχους: μια μορφή χρόνιου άγχους.
• Την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή: ένα άτομο με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) έχει επαναλαμβανόμενες ανεπιθύμητες σκέψεις (ιδεοληψίες) και καταναγκαστικές συμπεριφορές.
• Την διαταραχή μετατραυματικού στρες: αν και το μετατραυματικό στρες (PTSD) έχει σχέση με ένα τραυματικό γεγονός, μπορεί να προκαλεί κρίσεις πανικού.
• Την κοινωνική φοβία: οι άνθρωποι με κοινωνική φοβία νιώθουν έντονο άγχος σε καταστάσεις της καθημερινότητας.

Άλλες καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, μπορεί να προκαλούν ανήσυχες σκέψεις που συμβάλλουν σε μια κρίση πανικού. Επιπλέον, άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν σε μια κρίση πανικού περιλαμβάνουν:

• Κληρονομικότητα: πολλοί άνθρωποι με κρίσεις πανικού έχουν και άλλους συγγενείς με κρίσεις πανικού.
• Υπερανάλυση: η υπερανάλυση και ο μυρηκασμός των αρνητικών σκέψεων αναπόφευκτα οδηγεί σε ενα κύκλο ανησυχίας που συμβάλλει στις κρίσεις πανικού.
• Ιδιοσυγκρασία: όταν κάποιος είναι πιο επιρρεπής στα αρνητικά συναισθήματα και πιστεύει ότι τα συμπτώματα του άγχους είναι επικίνδυνα, τότε αυτό αυξάνει τις πιθανότητες για μια κρίση πανικού.
• Περιβάλλον: πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια κρίση πανικού λόγω ψυχοπιεστικών παραγόντων στο άμεσο περιβάλλον τους.
• Προβλήματα υγείας: οι άνθρωποι που έχουν κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας μπορεί να έχουν πιο έντονο στρες που να συμβάλλει στις κρίσεις πανικού.
• Βιολογικές αιτίες: τα επίπεδα των ορμονών μπορεί να επηρεάζουν τις αντιδράσεις στο στρες.

Καταστάσεις που αυξάνουν την πιθανότητα για κρίσεις πανικού περιλαμβάνουν:

• Υπερθυρεοειδισμός
• Υπογλυκαιμία
• Λαβυρινθίτιδα
• Πρόπτωση μητροειδούς βαλβίδας
• Σύνδρομο ορθοστατικής ταχυκαρδίας

Αντιμετώπιση και Θεραπευτικές προσεγγίσεις

Πέρα από τις τεχνικές χαλάρωσης, η διεθνής ιατρική κοινότητα προτείνει συγκεκριμένα πρωτόκολλα για την αντιμετώπιση, ανάλογα με τη συχνότητα και τη βαρύτητα των κρίσεων πανικού.⁴ Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914–927.

• Ψυχοθεραπεία: θεωρείται η θεραπεία εκλογής. H ψυχοθεραπεία (όπως η CBT) βοηθά στην αλλαγή του τρόπου σκέψης που συμβάλλει στις κρίσεις πανικού και των βαθύτερων ψυχολογικών αιτιών.
• Στην κλινική πράξη παρατηρώ ότι ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας με τεχνικές βιοανάδρασης προσφέρει ταχύτερα αποτελέσματα, καθώς  ο ασθενής βλέπει σε πραγματικό χρόνο πώς η σκέψη του επηρεάζει τις σωματικές λειτουργίες, όπως το καρδιακό ρυθμό.
• Τα αντικαταθλιπτικά SSRI (όπως η σερτραλίνη και η εσιταλοπράμη) αποτελούν την πρώτη γραμμή θεραπείας, βοηθώντας στη ρύθμιση της χημείας του εγκεφάλου.¹⁰ Bschor, T., et al. (2024). Differential Outcomes of Placebo Treatment Across 9 Psychiatric Disorders. JAMA Psychiatry, 81(8), 757.
• ​ Τα αγχολυτικά (βενζοδιαζεπίνες όπως το Xanax) μπορούν να είναι χρήσιμα συμπληρωματικά, για παράδειγμα στην αντιμετώπιση μιας οξείας κρίσης,⁵ Zulfarina, M. S., et al. (2019). Pharmacological Therapy in Panic Disorder: Current Guidelines and Novel Drugs Discovery for Treatment-resistant Patient. Clinical Psychopharmacology and Neuroscience, 17(2), 145–154. αλλά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο βραχυπρόθεσμα λόγω κινδύνου εξάρτησης.¹ NICE Guidelines (2025): Panic disorder in adults: management.

Στρατηγικές διαχείρισης κρίσεων πανικού

Οι τεχνικές που ηρεμούν το μυαλό και το σώμα είναι πολύ χρήσιμες για την διαχείριση των κρίσεων πανικού. Όταν κάποιος τις χρησιμοποιεί σωστά, μπορεί να συμβάλλει στον περιορισμό της έντασης της κρίσης ή στην έγκαιρη διαχείρισή της.

1. Χαλάρωση των μυών

Μια κρίση πανικού δημιουργεί ένταση στους μύες, έτσι οι ασκήσεις προοδευτικής χαλάρωσης των μυών που επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες μυϊκές ομάδες ή σε ολόκληρο το σώμα, μπορεί να διευκολύνουν τη σωματική χαλάρωση στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού.

2. Χρόνος για τον εαυτό

Είναι σημαντικό να δίνετε στον εαυτό σας το χώρο και το χρόνο για να επανέλθει μετά από μια κρίση πανικού. Είτε είστε στη δουλειά ή σε μια κοινωνική εκδήλωση, βρείτε ένα ήσυχο μέρος ώστε να μπορέσετε να κάνετε τις τεχνικές αναπνοών και να χαλαρώσετε. Η υπερβολική αλληλεπίδραση με άλλους, αν και μπορεί να γίνεται με καλές προθέσεις, ενδέχεται να αυξήσει την ένταση και να μην μπορείτε να χαλαρώσετε.

3. Τεχνικές αναπνοών

Η αίσθηση πνιγμού ή η δυσφορία είναι ένα από τα πιο κοινά συμπτώματα των κρίσεων πανικού. Αυτό συμβαίνει επειδή ο πανικός προκαλεί αλλαγές στην αναπνοή. Η ρύθμιση της αναπνοής αποτελεί βασική τεχνική για την επαναφορά του σώματος σε κατάσταση ηρεμίας.

Οι τεχνικές αναπνοών για τις κρίσεις πανικού επικεντρώνονται στις βαθιές αναπνοές. Πολλοί άνθρωποι αναπνέουν γρήγορα και ρηχά στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού. Αυτό μπορεί να εντείνει την δυσκολία στην αναπνοή και έτσι να χειροτερεύει την κρίση πανικού. Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι η δύσπνοια δεν είναι πραγματικά επικίνδυνη, αν και μπορεί ένα άτομο να έχει την αίσθηση ότι πεθαίνει στη διάρκεια μιας κρίσης πανικού.

Στρατηγικές μείωσης κινδύνου υποτροπής

Η πρόληψη των μελλοντικών κρίσεων πανικού απαιτεί την υιοθέτηση συνηθειών αυτοφροντίδας ώστε να μειώνονται οι πιθανότητες για αρνητικές σκέψεις.

Είναι πολύ σημαντικό να μην αποφεύγετε καταστάσεις και συνθήκες που έχουν σχέση με μια κρίση πανικού. Η αποφυγή μπορεί να προκαλεί περισσότερο άγχος και να εντείνει την κοινωνική φοβία.

Κάποιες τεχνικές που μπορούν να σας βοηθήσουν να αποτρέψετε τις κρίσεις πανικού περιλαμβάνουν:

• Ασκήσεις αναπνοών: οι βαθιές αναπνοές συμβάλλουν στη ρύθμιση του ρυθμού αναπνοής, καθώς οι ρηχές αναπνοές είναι ένα σύμπτωμα των κρίσεων πανικού.
• Άσκηση: ειδικά η αερόβια άσκηση ενδέχεται να βοηθήσει στην απελευθέρωση της έντασης, βελτιώνει την αναπνοή και αυξάνει την αυτοεκτίμηση.

Οι διατροφικές αλλαγές που ενδέχεται να μειώσουν την πιθανότητα επανεμφάνισης των κρίσεων περιλαμβάνουν:

• Αποφυγή της καφεΐνης και του καπνίσματος
• Περιορισμό του αλκοόλ
• Ισορροπημένα και θρεπτικά γεύματα τα οποία υποστηρίζουν τα σταθερά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα.

Αντιμετώπιση κρίσεων πανικού

Η ψυχοθεραπεία στοχεύει στη διαχείριση των συμπτωμάτων των κρίσεων πανικού, προσφέροντας εργαλεία μακροχρόνιας διαχείρισης.

Η πρώιμη παρέμβαση για τις κρίσεις πανικού μπορεί να συμβάλλει στη μείωση των συμπτωμάτων, στην πρόληψη των μελλοντικών επεισοδίων και ενδέχεται να περιορίσει την εξέλιξη της διαταραχής.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.NICE Guidelines (2025): Panic disorder in adults: management. [NICE Guidelines 2025]
2. ↸2.Kessler, R. C., et al. (2006). The Epidemiology of Panic Attacks, Panic Disorder, and Agoraphobia in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 63(4), 415. [Epidemiology & Prevalence]
3. ↸3.Craske, M. G., & Stein, M. B. (2016). Anxiety. The Lancet, 388(10063), 3048–3059. [Diagnostic Criteria & Symptoms]
4. ↸4.Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914–927. [Treatment Guidelines & Efficacy]
5. ↸5.Zulfarina, M. S., et al. (2019). Pharmacological Therapy in Panic Disorder: Current Guidelines and Novel Drugs Discovery for Treatment-resistant Patient. Clinical Psychopharmacology and Neuroscience, 17(2), 145–154. [Guidelines for Treatment-resistant PD]
6. ↸6.Furukawa, T. A., et al. (2006). Psychotherapy plus antidepressant for panic disorder with or without agoraphobia. British Journal of Psychiatry, 188(4), 305–312. [Combined Therapy for Panic Disorder]
7. ↸7.Asmundson, G. J. G., et al. (2014). Panic disorder and agoraphobia: an overview and commentary on DSM-V changes. Depression and Anxiety, 31(6), 480–486. [Panic Disorder Diagnostic Criteria]
8. ↸8.Nakamura, M., et al. (2013). Is Nocturnal Panic a Distinct Disease Category? Comparison of Clinical Characteristics among Patients with Primary Nocturnal Panic, Daytime Panic, and Coexistence of Nocturnal and Daytime Panic. Journal of Clinical Sleep Medicine, 09(05), 461–467. [Nocturnal Panic Attack Characteristics]
9. ↸9.Katon, W. J. (2006). Panic Disorder. New England Journal of Medicine, 354(22), 2360–2367. [Clinical Safety & Prognosis]
10. ↸10.Bschor, T., et al. (2024). Differential Outcomes of Placebo Treatment Across 9 Psychiatric Disorders. JAMA Psychiatry, 81(8), 757. [Antidepressant vs Placebo Outcomes]
11. ↸11.University of Rochester Medical Center. (2024). 5-4-3-2-1 Coping Technique for Anxiety. URMC Health Encyclopedia. [5-4-3-2-1 Technique]
12. ↸12.Stahl, S. M. (2024). Prescriber's Guide: Stahl's Essential Psychopharmacology (8th ed.). Cambridge University Press. [Stahl Prescriber's Guide]