Μελατονίνη για την αϋπνία | Παρενέργειες
Η μελατονίνη είναι μια ορμόνη που παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του ύπνου. Η παραγωγή και η απελευθέρωση της μελατονίνης στον εγκέφαλο συνδέεται με την ώρα της ημέρας, αυξάνεται όταν υπάρχει σκοτάδι και μειώνεται όταν είναι μέρα. Η παραγωγή της μελατονίνης μειώνεται με το πέρασμα των χρόνων.
Η μελατονίνη είναι διαθέσιμη σε συμπλήρωμα διατροφής, συνήθως με τη μορφή χαπιού. Τα περισσότερα συμπληρώματα μελατονίνης παρασκευάζονται στο εργαστήριο (πχ Circadin).
Οι άνθρωποι συνήθως χρησιμοποιούν μελατονίνη για τις διαταραχές ύπνου, όπως η αϋπνία και το τζετ λαγκ. Σε αντίθεση με άλλα φάρμακα για τον ύπνο, είναι απίθανο να εξαρτηθείτε από την μελατονίνη, να έχετε μειωμένη απόκριση μετά από συνεχόμενη χρήση ή να εμφανιστούν παρενέργειες.
Χρήσεις μελατονίνης
Οι μελέτες έχουν δείξει ότι η μελατονίνη χρησιμοποιείται για καταστάσεις όπως:
- Διαταραχή καθυστερημένης επέλευσης του ύπνου. Σε αυτή τη διαταραχή το μοτίβο ύπνου είναι καθυστερημένο κατά δύο ώρες ή περισσότερο από ένα συμβατικό μοτίβο ύπνου, με αποτέλεσμα να πηγαίνετε για ύπνο αργά και να ξυπνάτε πιο αργά. Οι μελέτες δείχνουν ότι η μελατονίνη φαίνεται να μειώνει την ώρα που χρειάζεστε για να αποκοιμηθείτε και μπορεί να διευκολύνει την έναρξη του ύπνου σε νέους ενήλικες (και παιδιά).
- Αϋπνία. Οι μελέτες δείχνουν ότι η μελατονίνη έχει συσχετιστεί με μείωση των δυσκολιών στο να αποκοιμηθεί κάποιος (το χρόνο που χρειάζεται για να αποκοιμηθεί), μπορεί να υποστηρίξει τη διατήρηση του ύπνου και ενδέχεται να βελτιώσει τη συνολική διάρκεια του ύπνου και την ποιότητά του.1
- Τζετ λαγκ. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η μελατονίνη μπορεί σε μέτριο βαθμό να συμβάλει στη διαχείριση των συμπτωμάτων του τζετ λαγκ, όπως η εγρήγορση.
- Διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού σε ανθρώπους με τύφλωση. Η μελατονίνη μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση αυτών των διαταραχών στους ενήλικες και στα παιδιά.2
- Διαταραχή του ύπνου λόγω εργασίας σε βάρδιες. Κάποιες έρευνες δείχνουν ότι η μελατονίνη ίσως να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας και της διάρκειας του ύπνου στη διάρκεια της ημέρας σε ανθρώπους που η δουλειά τους απαιτεί να μην δουλεύουν παραδοσιακά το πρωί.
- Διαταραχές στον κύκλο ύπνου-αφύπνισης. Η μελατονίνη χρησιμοποιείται επικουρικά στην αντιμετώπιση αυτών των διαταραχών στα παιδιά με αναπηρίες.
Η μελατονίνη έχει επίσης ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, έχει μελετηθεί για πιθανή δράση στη μείωση της φλεγμονής και έχει νευροπροστατευτικά αποτελέσματα, ενώ ερευνάται η πιθανή νευροπροστατευτική της δράση σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες του εγκεφάλου. Τα τελευταία χρόνια γίνονται μελέτες για τη δράση της μελατονίνης στη σχέση της με τη γνωστική λειτουργία στους ανθρώπους με άνοια Alzheimer.
Η μελατονίνη μπορεί επίσης να επηρεάσει τις γυναικείες αναπαραγωγικές ορμόνες, παίζοντας ρόλο στη ρύθμιση της περιόδου και ενδεχομένως παίζοντας ρόλο στη γονιμότητα.
Ασφάλεια μελατονίνης
Το σώμα μας παράγει αρκετή μελατονίνη για την κάλυψη των αναγκών μας. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η μελατονίνη μπορεί να προάγει τον ύπνο και είναι ασφαλής για βραχυπρόθεσμη χρήση.3 4 Η μελατονίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διαχειριστεί η καθυστερημένη επέλευση του ύπνου, οι διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού στους τυφλούς και βοηθά σε ένα βαθμό στην αϋπνία. Βέβαια η χρήση της πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του ψυχίατρού σας.
Παρενέργειες μελατονίνης
Η μελατονίνη που λαμβάνεται από το στόμα είναι γενικά ασφαλής. Σε κάποιες περιπτώσεις η μελατονίνη μπορεί να προκαλέσει ορισμένες παρενέργειες, όπως:
- Πονοκέφαλο
- Ζαλάδα
- Ναυτία
- Υπνηλία
Λιγότερο συχνές παρενέργειες της μελατονίνης περιλαμβάνουν τα βραχυχρόνια συναισθήματα κατάθλιψης, το ήπιο τρέμουλο, οι κράμπες στην κοιλιά, η ευερεθιστότητα, η μειωμένη εγρήγορση, η σύγχυση ή ο αποπροσανατολισμός και η ασυνήθιστα χαμηλή αρτηριακή πίεση (υπόταση).
Επειδή η μελατονίνη μπορεί να προκαλέσει υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας, καλό θα ήταν να μην οδηγείτε ή να μην χρησιμοποιείτε μηχανήματα μέσα σε πέντε ώρες από τη στιγμή που θα πάρετε το όποιο συμπλήρωμα.
Επίσης, καλό θα ήταν να αποφύγετε την χρήση της μελατονίνης αν έχετε κάποιο αυτοάνοσο νόσημα.
Σκευάσματα μελατονίνης
Το Circadin είναι το πιο γνωστό σκεύασμα μελατονίνης, ενώ υπάρχουν και άλλα συμπληρώματα όπως το Zzzquil.
Εκτός από τα παραπάνω υπάρχουν και άλλα συμπληρώματα που μπορούν να ενισχύσουν με φυσικό τρόπο τον ύπνο (πχ Valmane, Eviol Sleep Well), καθώς και υπναγωγά φάρμακα (Stilnox, Imovane) για τις πιο σοβαρές περιπτώσεις αϋπνίας.
Αλληλεπιδράσεις μελατονίνης
Η μελατονίνη μπορεί να αλληλεπιδράσει με άλλα φάρμακα όπως:
- Τα αντιπηκτικά και τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα, βότανα και συμπληρώματα. Αυτά τα φάρμακα μειώνουν την πήξη του αίματος. Ο συνδυασμός της μελατονίνης με αυτά τα φάρμακα ίσως να αυξάνει τον κίνδυνο για αιμορραγία.
- Αντιεπιληπτικά. Η μελατονίνη ίενδέχεται να μειώσει την αποτελεσματικότητα των αντιεπιληπτικών φαρμάκων στα παιδιά με κάποια νευρολογική αναπηρία.
- Φάρμακα για την αρτηριακή πίεση. Η μελατονίνη έχει παρατηρηθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει την αρτηριακή πίεση σε ανθρώπους που παίρνουν φάρμακα για την υπέρταση.
- Τα κατασταλτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος. Η χρήση της μελατονίνης μαζί με αυτά τα φάρμακα μπορεί να οδηγήσει σε ένα πρόσθετο ηρεμιστικό αποτέλεσμα.
- Φάρμακα για τον διαβήτη. Η μελατονίνη ίσως να επηρεάζει τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα. Αν παίρνετε φάρμακα για τον σακχαρώδη διαβήτη, χρησιμοποιήστε με πολλή προσοχή την μελατονίνη.
- Αντισυλληπτικά χάπια. Η χρήση των αντισυλληπτικών φαρμάκων με τη μελατονίνη μπορεί να αυξάνει τις πιθανές παρενέργειες της μελατονίνης.
- Φλουβοξαμίνη. Αυτός ο επιλεκτικός αναστολέας της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα της μελατονίνης και να προκαλέσει υπερβολική και ανεπιθύμητη υπνηλία.
- Ανοσοκατασταλτικά. Η μελατονίνη μπορεί να διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα και να παρεμβαίνει στις ανοσοκατασταλτικές θεραπείες.
Μέθοδοι αντιμετώπισης αϋπνίας
Με την ψυχοθεραπεία μπορεί κανείς να διαχειριστεί την αϋπνία αποτελεσματικά, διερευνώντας και επεξεργάζοντας τα βαθύτερα αίτια της αϋπνίας, δηλαδή τις σκέψεις, τους φόβους και τα βιώματα που κρατούν ένα άνθρωπο σε ανησυχία. Ειδικότερα, το EMDR είναι μια ειδική ψυχοθεραπευτική τεχνική που στοχεύει στην αποτελεσματική επεξεργασία δύσκολων/τραυματικών βιωμάτων (όπως πένθος, χωρισμός, ατυχήματα, κα) που μπορεί να αποτελούν τη ρίζα της αϋπνίας.
Ορισμένες συμπληρωματικές προσεγγίσεις μπορούν να βοηθήσουν στις διαταραχές ύπνου, υπό τις οδηγίες ενός εξειδικευμένου γιατρού.
Βιβλιογραφία
- 1.Choi, K., et al. (2022). Efficacy of melatonin for chronic insomnia: Systematic reviews and meta-analyses. Sleep Medicine Reviews, 66, 101692. [Melatonin Efficacy for Chronic Insomnia]
- 2.Moon, E., et al. (2022). Melatonergic agents influence the sleep-wake and circadian rhythms in healthy and psychiatric participants: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Neuropsychopharmacology, 47(8), 1523–1536. [Melatonin Impact on Circadian Rhythms]
- 3.National Center for Complementary and Integrative Health. (2022). Melatonin: What you need to know. U.S. Department of Health and Human Services. [NIH Consensus on Melatonin Safety]
- 4.Ha, M., et al. (2024). Investigating the safety profiles of exogenous melatonin and associated adverse events: A pharmacovigilance study using WHO‐VigiBase. Journal of Pineal Research, 76(2). [Short-Term Melatonin Safety Profile]